Specjalne ostrzeżenia
Ovulastan

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Ovulastan

Stosowanie produktu leczniczego Ovulastan, podobnie jak innych złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, wiąże się z określonymi zagrożeniami, które wymagają szczególnej uwagi ze strony lekarza przepisującego oraz pacjentki. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności związane ze stosowaniem tego preparatu.¹

Zaburzenia krążenia

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Stosowanie złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, w tym produktu Ovulastan, zwiększa ryzyko rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) w porównaniu z niestosowaniem antykoncepcji hormonalnej. Kluczowe informacje, które należy przekazać pacjentce:²

• Produkty zawierające dezogestrel (jak Ovulastan) mogą wiązać się z około dwukrotnie większym ryzykiem ŻChZZ niż preparaty zawierające lewonorgestrel, norgestimat lub noretisteron
• Decyzja o zastosowaniu produktu Ovulastan zamiast preparatu o niższym ryzyku ŻChZZ powinna zostać podjęta po szczegółowej rozmowie z pacjentką
• Ryzyko ŻChZZ jest największe w pierwszym roku stosowania oraz po wznowieniu przyjmowania po przerwie trwającej 4 tygodnie lub dłużej³

Dane epidemiologiczne wskazują, że:

• U około 2 na 10 000 kobiet niestosujących antykoncepcji hormonalnej i niebędących w ciąży rozwinie się ŻChZZ w ciągu roku
• U około 9-12 na 10 000 kobiet stosujących preparaty zawierające dezogestrel (jak Ovulastan) rozwinie się ŻChZZ w ciągu roku
• U około 6 na 10 000 kobiet stosujących preparaty zawierające lewonorgestrel rozwinie się ŻChZZ w ciągu roku⁴

Należy pamiętać, że ŻChZZ może być śmiertelna w 1-2% przypadków.⁵

Czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Ryzyko wystąpienia powikłań zakrzepowo-zatorowych może znacząco wzrosnąć przy współistnieniu dodatkowych czynników ryzyka. Produkt Ovulastan jest przeciwwskazany, jeśli u pacjentki występuje kilka czynników ryzyka jednocześnie, zwiększających ryzyko zakrzepicy żylnej.⁶

Nie ma jednoznacznych wniosków dotyczących roli żylaków i zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych w rozwoju lub progresji ŻChZZ. Należy również uwzględnić zwiększone ryzyko ŻChZZ w ciąży i w 6-tygodniowym okresie poporodowym.⁷

Objawy żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Pacjentki należy poinformować o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia następujących objawów:⁸

Objawy zakrzepicy żył głębokich (DVT):

• Obrzęk nogi i/lub stopy lub obrzęk wzdłuż żyły w nodze
• Ból lub tkliwość w nodze, odczuwalne szczególnie podczas stania lub chodzenia
• Zwiększona temperatura w zmienionej chorobowo nodze
• Czerwona lub przebarwiona skóra nogi⁹

Objawy zatorowości płucnej (PE):

• Nagły napad niewyjaśnionego spłycenia oddechu lub przyspieszenia oddechu
• Nagły napad kaszlu, który może być połączony z krwiopluciem
• Ostry ból w klatce piersiowej
• Ciężkie zamroczenie lub zawroty głowy
• Przyspieszone lub nieregularne bicie serca¹⁰

Niektóre z tych objawów (jak spłycenie oddechu, kaszel) są niespecyficzne i mogą być błędnie zinterpretowane jako objawy innych, mniej poważnych schorzeń. Inne objawy zamknięcia naczyń mogą obejmować: nagły ból, obrzęk oraz lekko niebieskie przebarwienie kończyn, a w przypadku zamknięcia naczyń w oku – bezbolesne zaburzenia widzenia, które mogą prowadzić do utraty widzenia.¹¹

Ryzyko tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Badania epidemiologiczne wykazały związek między stosowaniem złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (zawał mięśnia sercowego) lub incydentów naczyniowo-mózgowych (udar, TIA). Te zdarzenia mogą być śmiertelne.¹²

Czynniki ryzyka tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Ryzyko wystąpienia tętniczych powikłań zakrzepowo-zatorowych jest zwiększone u kobiet z czynnikami ryzyka. Produkt Ovulastan jest przeciwwskazany, jeśli u pacjentki występuje jeden poważny lub kilka czynników ryzyka tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych.¹³

Przy podejrzeniu predyspozycji genetycznej wskazana jest konsultacja specjalistyczna przed podjęciem decyzji o stosowaniu złożonego hormonalnego środka antykoncepcyjnego.¹⁴

Objawy tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Pacjentki należy poinformować o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia następujących objawów:¹⁵

Objawy napadu naczyniowo-mózgowego:

• Nagłe zdrętwienie lub osłabienie twarzy, rąk lub nóg, szczególnie po jednej stronie ciała
• Nagłe trudności z chodzeniem, zawroty głowy, utrata równowagi lub koordynacji
• Nagłe splątanie, trudności z mówieniem lub rozumieniem
• Nagłe zaburzenia widzenia w jednym lub obu oczach
• Nagłe, ciężkie lub długotrwałe bóle głowy bez przyczyny
• Utrata przytomności lub omdlenie z drgawkami lub bez drgawek¹⁶

Objawy zawału mięśnia sercowego:

• Ból, uczucie dyskomfortu, ociężałość, uczucie ściskania lub pełności w klatce piersiowej, ramieniu lub poniżej mostka
• Uczucie dyskomfortu promieniujące do pleców, szczęki, gardła, ramienia, żołądka
• Uczucie pełności, niestrawności lub zadławienia
• Pocenie się, nudności, wymioty lub zawroty głowy
• Skrajne osłabienie, niepokój lub spłycenie oddechu
• Przyspieszone lub nieregularne bicie serca¹⁷

Ryzyko rozwoju nowotworów

Stosowanie złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych może wiązać się z pewnym wpływem na ryzyko rozwoju niektórych nowotworów:¹⁸

Rak szyjki macicy

Niektóre badania epidemiologiczne wykazały zwiększenie ryzyka wystąpienia raka szyjki macicy u kobiet długotrwale stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne. Nadal jednak nie wyjaśniono, w jakim stopniu na wyniki te wpływają inne czynniki, takie jak zachowanie seksualne i zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).¹⁹

Rak piersi

Metaanaliza 54 badań epidemiologicznych wykazała niewielkie zwiększenie ryzyka względnego (RR = 1,24) rozpoznania raka piersi u kobiet aktualnie stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne. To zwiększone ryzyko stopniowo zmniejsza się w ciągu 10 lat po zakończeniu stosowania antykoncepcji hormonalnej. Ponieważ rak piersi występuje rzadko u kobiet poniżej 40. roku życia, zwiększenie liczby rozpoznanych przypadków u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne jest niewielkie w porównaniu z ogólnym ryzykiem zachorowania na raka piersi.²⁰

Należy zauważyć, że rozpoznawane przypadki raka piersi u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne wykazują zwykle mniejszy stopień zaawansowania klinicznego niż u kobiet, które nigdy ich nie stosowały. Obserwowany wzorzec zwiększenia ryzyka może wynikać z wcześniejszego wykrywania raka piersi u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną, z biologicznego efektu działania tych preparatów lub z obu tych czynników.²¹

Nowotwory wątroby

U pacjentek stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne rzadko obserwowano łagodne nowotwory wątroby, a jeszcze rzadziej złośliwe nowotwory wątroby. W pojedynczych przypadkach te nowotwory prowadziły do zagrażających życiu krwawień w obrębie jamy brzusznej. W przypadku wystąpienia silnych dolegliwości bólowych w nadbrzuszu, powiększenia wątroby lub objawów krwawienia do jamy brzusznej u pacjentki stosującej złożone doustne środki antykoncepcyjne, należy w diagnostyce różnicowej wziąć pod uwagę nowotwór wątroby.²²

Produkt Ovulastan może również wpływać na rozmiar włókniakomięśniaka macicy.²³

Inne stany kliniczne wymagające uwagi

Zaburzenia lipidowe

U kobiet z hipertrójglicerydemią lub rodzinnym występowaniem tego zaburzenia może zwiększać się ryzyko zapalenia trzustki podczas stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych.²⁴

Nadciśnienie tętnicze

U wielu kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne obserwuje się niewielkie podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, jednakże klinicznie istotny wzrost występuje rzadko. Tylko w takich przypadkach uzasadnione jest natychmiastowe odstawienie złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego.²⁵

Jeżeli podczas stosowania produktu Ovulastan u pacjentki z wcześniej istniejącym nadciśnieniem obserwuje się stały wzrost ciśnienia lub gdy znaczący wzrost ciśnienia nie poddaje się leczeniu przeciwnadciśnieniowemu, konieczne jest przerwanie stosowania antykoncepcji hormonalnej. Można rozważyć ponowne włączenie złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego, jeśli leczenie przeciwnadciśnieniowe pozwoliło na normalizację wartości ciśnienia.²⁶

Choroby, które mogą wystąpić lub nasilić się podczas ciąży lub stosowania antykoncepcji hormonalnej

Podczas ciąży lub stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych mogą wystąpić lub nasilić się następujące stany chorobowe, choć nie stwierdzono jednoznacznego związku między ich występowaniem a stosowaniem antykoncepcji hormonalnej:²⁷

• Żółtaczka i/lub świąd w połączeniu z cholestazą
• Powstawanie kamieni żółciowych
• Porfiria
• Toczeń rumieniowaty układowy
• Zespół hemolityczno-mocznicowy
• Pląsawica Sydenhama
• Opryszczka ciężarnych
• Utrata słuchu z powodu otosklerozy²⁸

U kobiet z dziedzicznym lub nabytym obrzękiem naczynioruchowym egzogenne estrogeny mogą wywoływać lub nasilać objawy tej choroby.²⁹

Zaburzenia czynności wątroby

W przypadku ostrych lub przewlekłych zaburzeń czynności wątroby należy przerwać stosowanie złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych do czasu normalizacji parametrów czynności wątroby. Nawrót żółtaczki zastoinowej i/lub świądu związanego z cholestazą, które wystąpiły po raz pierwszy podczas ciąży lub podczas wcześniejszego stosowania hormonów płciowych, wymaga zaprzestania stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych.³⁰

Zaburzenia metabolizmu węglowodanów

Złożone doustne środki antykoncepcyjne mogą wpływać na obwodową oporność na insulinę i tolerancję glukozy, jednakże nie ma dowodów wskazujących na konieczność modyfikacji schematu leczenia u pacjentek z cukrzycą stosujących niskodawkowe złożone doustne środki antykoncepcyjne. Niemniej jednak diabetyczki stosujące produkt Ovulastan powinny pozostawać pod ścisłą kontrolą lekarską.³¹

Inne choroby współistniejące

Podczas stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych obserwowano pogorszenie następujących chorób:³²

• Depresja endogenna
• Padaczka
• Choroba Crohna
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Zmiany skórne

Sporadycznie może pojawić się ostuda (chloasma), zwłaszcza u kobiet z ostudą ciążową w wywiadzie. Pacjentki predysponowane do rozwoju ostudy powinny unikać ekspozycji na światło słoneczne i promieniowanie ultrafioletowe podczas stosowania produktu Ovulastan.³³

Zaburzenia nastroju i depresja

Obniżony nastrój i depresja to dobrze znane działania niepożądane stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Depresja może mieć ciężki przebieg i stanowi znany czynnik ryzyka zachowań samobójczych i samobójstw. W przypadku wystąpienia zmian nastroju lub objawów depresji, również krótko po rozpoczęciu leczenia, zaleca się konsultację lekarską.³⁴

Substancje pomocnicze

Produkt leczniczy Ovulastan zawiera laktozę. Pacjentki z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinny stosować tego produktu.³⁵

Wymagane badania lekarskie

Przed rozpoczęciem lub wznowieniem stosowania produktu Ovulastan należy:³⁶

1. Zebrać kompletny wywiad lekarski, w tym wywiad rodzinny
2. Wykluczyć ciążę
3. Dokonać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi
4. Przeprowadzić badanie fizykalne uwzględniające przeciwwskazania i czynniki ryzyka

Należy zwrócić szczególną uwagę na przekazanie pacjentce informacji dotyczących zakrzepicy żył i tętnic, objawów żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic, znanych czynników ryzyka oraz zaleceń postępowania w przypadku podejrzenia zakrzepicy.³⁷

Należy poinformować pacjentkę o konieczności dokładnego zapoznania się z ulotką i stosowania się do zawartych w niej zaleceń. Częstość i rodzaj badań kontrolnych powinny być dostosowane indywidualnie do każdej pacjentki zgodnie z obowiązującymi wytycznymi.³⁸

Pacjentki powinny zostać poinformowane, że hormonalne środki antykoncepcyjne nie chronią przed zakażeniem wirusem HIV (AIDS) ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.³⁹

Czynniki wpływające na zmniejszenie skuteczności antykoncepcji

Skuteczność złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych może być obniżona w następujących przypadkach:⁴⁰

• Pominięcie przyjęcia tabletek
• Wymioty lub ciężka biegunka
• Jednoczesne stosowanie niektórych produktów leczniczych

Zaburzenia kontroli cyklu

W związku ze stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, w tym produktu Ovulastan, mogą wystąpić nieregularne krwawienia (plamienie i krwawienie śródcykliczne), szczególnie w pierwszych miesiącach stosowania. Z tego względu ocena nieregularnych krwawień ma znaczenie dopiero po okresie adaptacyjnym trwającym około 3 cykle.⁴¹

Jeśli nieregularne krwawienia utrzymują się lub pojawiają się po wcześniejszych regularnych cyklach, należy rozważyć przyczyny niehormonalne i przeprowadzić odpowiednie badania diagnostyczne w celu wykluczenia procesu nowotworowego lub ciąży. Może to obejmować łyżeczkowanie.⁴²

U niektórych kobiet nie występuje krwawienie z odstawienia podczas przerwy w przyjmowaniu tabletek. Jeśli złożone doustne środki antykoncepcyjne były stosowane zgodnie z zaleceniami, prawdopodobieństwo ciąży jest niewielkie. Jednak jeśli złożone doustne środki antykoncepcyjne nie były stosowane zgodnie z zaleceniami przed pierwszym brakiem krwawienia miesiączkowego lub jeśli nie wystąpiły dwa kolejne krwawienia z odstawienia, przed kontynuowaniem stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych należy wykluczyć ciążę.⁴³