Specjalne ostrzeżenia
Orizon

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania preparatu Orizon

Preparat Orizon zawierający rysperydon wymaga szczególnej uwagi klinicznej w odniesieniu do kilku grup pacjentów oraz potencjalnych zagrożeń. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpieczeństwa farmakoterapii z zastosowaniem rysperydonu oraz zaleceń mających na celu minimalizację ryzyka.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem stosujących Orizon stwierdzono zwiększone ryzyko umieralności. Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych z udziałem osób stosujących atypowe leki przeciwpsychotyczne, w tym rysperydon, wykazała podwyższoną śmiertelność w porównaniu z grupą przyjmującą placebo. W badaniach z doustnym rysperydonem śmiertelność wynosiła 4,0% w grupie leczonej, wobec 3,1% w grupie placebo, przy ilorazie szans 1,21 (0,7; 2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów to 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Podobnie zwiększone ryzyko zgonu obserwowano u osób starszych z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi. Dokładna ocena wielkości ryzyka oraz przyczyny zwiększonej umieralności nie są w pełni znane.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. W badaniach klinicznych śmiertelność w grupie otrzymującej oba leki wynosiła 7,3% (średni wiek pacjentów 89 lat, zakres 75-97 lat), w porównaniu do 3,1% w grupie leczonej tylko rysperydonem (średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) oraz 4,1% w grupie otrzymującej sam furosemid (średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat). Zwiększoną śmiertelność zaobserwowano w dwóch z czterech badań klinicznych.⁴

Nie stwierdzono podobnego wzrostu śmiertelności przy stosowaniu rysperydonu z innymi diuretykami (głównie tiazydowymi w małych dawkach). Jednoznaczna przyczyna tego zjawiska nie została określona, ale odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na śmiertelność i należy mu zapobiegać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁵

Zdarzenia niepożądane dotyczące krążenia mózgowego (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych u pacjentów z otępieniem stosujących atypowe leki przeciwpsychotyczne zaobserwowano około trzykrotny wzrost ryzyka zdarzeń niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego. Analiza sześciu badań kontrolowanych placebo z rysperydonem u pacjentów w podeszłym wieku (>65 lat) z otępieniem wykazała, że zdarzenia niepożądane dotyczące układu mózgowo-naczyniowego wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem i u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans 2,96 (1,34; 7,50).^{65 lat) z demencją, wykazały, że działania niepożądane dotyczące układu mózgowo-naczyniowego (poważne i nie, łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem, oraz u 1,2% (8/712) pacjentów, którym podawano placebo. Iloraz szans (przy 95% przedziale ufności) wynosił 2,96 (1,34; 7,50).”>6}

Ryzyko wystąpienia powikłań naczyniowo-mózgowych jest znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego w porównaniu do pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego. Z tego powodu pacjenci z innymi typami otępienia niż alzheimerowskie nie powinni być leczeni rysperydonem.⁷

Produkt Orizon należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne, gdy istnieje ryzyko zagrożenia dla pacjenta lub otoczenia. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.⁸

Niedociśnienie ortostatyczne

Z uwagi na blokadę receptorów alfa, rysperydon może powodować niedociśnienie (ortostatyczne), szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano podczas jednoczesnego stosowania leków przeciwnadciśnieniowych. Należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolnością serca, zawałem mięśnia sercowego, zaburzeniami przewodzenia, odwodnieniem, hipowolemią, zaburzeniami krążenia mózgowego) i stopniowo zwiększać dawkę. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.⁹

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).<sup data-drug="Orizon" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (10

U pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią/neutropenią w wywiadzie zaleca się monitorowanie w pierwszych miesiącach leczenia. Należy rozważyć odstawienie rysperydonu przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, przy braku innych czynników przyczynowych.¹¹

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem gorączki lub innych objawów infekcji i podjąć natychmiastowe leczenie w przypadku ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów <1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania rysperydonu i kontrolować liczbę leukocytów do normalizacji.<sup data-drug="Orizon" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Należy uważnie obserwować, czy u pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią nie występuje gorączka lub inne objawy przedmiotowe lub podmiotowe infekcji, oraz podjąć natychmiastowe leczenie w razie wystąpienia takich objawów. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów 12

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych, w tym rysperydon, mogą powodować późne dyskinezy charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, szczególnie mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka pojawienia się późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹³

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon. Podczas dostosowywania dawki jednego lub obu preparatów mogą nasilić się objawy pozapiramidowe. Zaleca się stopniowe odstawianie leku psychostymulującego.¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych raportowano występowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego, charakteryzującego się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Ponadto może wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku rozpoznania zespołu należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym preparatu Orizon.¹⁵

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

U pacjentów z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego rysperydon należy stosować ze szczególną ostrożnością. W obu tych grupach może wystąpić zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz podwyższona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawami zwiększonej wrażliwości mogą być: splątanie, zaburzenia świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, towarzyszące objawom pozapiramidowym.¹⁶

Hiperglikemia i cukrzyca

W trakcie leczenia rysperydonem stwierdzano występowanie hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia przebiegu wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach raportowano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasicę ketonową zgłaszano bardzo rzadko, a śpiączkę cukrzycową rzadko.¹⁷

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym preparatem Orizon, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.¹⁸

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu obserwowano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularne kontrolowanie masy ciała pacjentów.¹⁹

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia rysperydonem. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów z objawami potencjalnie związanymi z prolaktyną, takimi jak: ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok.²⁰

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować rozwój ludzkich nowotworów piersi. Chociaż badania kliniczne i epidemiologiczne nie wykazały wyraźnego związku pomiędzy stosowaniem leków przeciwpsychotycznych a nowotworami piersi, zaleca się ostrożność u pacjentów z istotnymi zaburzeniami w wywiadzie. Orizon należy stosować ostrożnie u pacjentów z wcześniej stwierdzoną hiperprolaktynemią oraz u pacjentów z guzami prolaktynozależnymi.²¹

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z:

• rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
• wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
• bradykardią
• zaburzeniami równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu)

ponieważ lek może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii. Ostrożność zaleca się również przy jednoczesnym stosowaniu innych leków mogących wydłużać odstęp QT.²²

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania preparatu Orizon u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami mogącymi obniżać próg drgawkowy.²³

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia rysperydonem może wystąpić priapizm (długotrwały, bolesny wzwód członka).²⁴

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Należy zachować ostrożność przepisując Orizon pacjentom, którzy mogą być narażeni na:

• intensywny wysiłek fizyczny
• działanie ekstremalnie wysokich temperatur
• jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• odwodnienie

co może sprzyjać podwyższeniu podstawowej temperatury ciała.²⁵

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano działanie przeciwwymiotne. U ludzi efekt ten może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁶

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają zmniejszoną zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w porównaniu do dorosłych z prawidłową czynnością nerek. Z kolei pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.²⁷

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi często występują nabyte czynniki ryzyka ŻChZZ, dlatego przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka i wdrożyć odpowiednie postępowanie zapobiegawcze.²⁸

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym rysperydon, zgłaszano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative floppy iris syndrome, IFIS). Zespół ten może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu.²⁹

Przed zabiegiem należy poinformować chirurga okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków antagonistycznych wobec receptorów alfa1a-adrenergicznych. Nie ustalono potencjalnych korzyści z odstawienia tych leków przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć w kontekście ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³⁰

Dzieci i młodzież

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy dokładnie przeanalizować fizyczne i społeczne przyczyny zachowań agresywnych, takie jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe. Ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się, należy dokładnie monitorować działanie sedatywne leku w tej grupie pacjentów. Zmiana pory podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³¹

Stosowanie rysperydonu wiązało się ze średnim wzrostem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i regularne jej kontrolowanie. Zmiany wzrostu obserwowane w długoterminowych badaniach mieściły się w normach określonych dla wieku pacjentów.³²

Ze względu na potencjalny wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe, zaleca się regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego, obejmującą pomiary:

• wzrostu
• masy ciała
• dojrzewania płciowego
• miesiączkowania
• innych potencjalnych działań prolaktynozależnych

Wyniki obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku 8-16 lat przyjmujące rysperydon były średnio o 3,0-4,8 cm wyższe niż pacjenci stosujący inne leki przeciwpsychotyczne. Badanie to nie określiło wpływu ekspozycji na rysperydon na ostateczny wzrost dorosłych, ani czy efekt ten wynikał z bezpośredniego działania leku na wzrost kości, wpływu choroby na wzrost czy też lepszej kontroli objawów choroby.³³

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych i innych zaburzeń ruchu.³⁴

Informacje o substancjach pomocniczych

Tabletki powlekane Orizon zawierają laktozę jednowodną. Produkt nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁵

Dodatkowo tabletki powlekane Orizon 2 mg zawierają barwnik, żółcień pomarańczową FCF (E 110), która może powodować reakcje alergiczne.³⁶

Lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że jest praktycznie „wolny od sodu”.³⁷