Specjalne ostrzeżenia
Olzapin

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Olzapin

Przy stosowaniu leku Olzapin należy mieć na uwadze, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach terapii. W tym okresie konieczne jest szczegółowe monitorowanie stanu pacjenta¹.

Psychoza i zaburzenia zachowania spowodowane otępieniem

Stosowanie olanzapiny u pacjentów z objawami psychotycznymi i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem nie jest zalecane z powodu zwiększonego ryzyka śmiertelności oraz wystąpienia zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z psychozą lub zaburzeniami zachowania na tle otępienia stwierdzono:²

• Dwukrotnie większą częstość zgonów w grupie stosującej olanzapinę (3,5%) w porównaniu do grupy placebo (1,5%)
• Zwiększona śmiertelność nie była związana z dawkowaniem olanzapiny (średnia dobowa dawka 4,4 mg) ani z czasem trwania leczenia

Zidentyfikowano czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności w tej populacji: wiek powyżej 65 lat, utrudnione połykanie, sedacja, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc (w tym zapalenie płuc z aspiracją lub bez) oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. Jednak nawet po wykluczeniu tych czynników ryzyka, śmiertelność była wyższa w grupie pacjentów leczonych olanzapiną niż w grupie przyjmującej placebo^{65 lat, utrudnienie połykania, sedacja, niedożywienie i odwodnienie, choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez aspiracji) lub jednoczesne stosowanie benzodiazepin. […] Jednak śmiertelność była większa wśród pacjentów leczonych olanzapiną niż w grupie pacjentów leczonych placebo i pozbawionych czynnika ryzyka.”>3}.

W tych samych badaniach odnotowano trzykrotne zwiększenie częstości występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (takich jak udar, przemijający napad niedokrwienny) w grupie leczonej olanzapiną (1,3%) w porównaniu z grupą otrzymującą placebo (0,4%). Zidentyfikowano, że czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia takich zdarzeń są: wiek powyżej 75 lat, otępienie naczyniowe lub mieszane^{75 lat, otępienie naczyniowe lub mieszane były uznane za czynniki ryzyka wystąpienia niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w związku z leczeniem olanzapiną.”>4}.

Choroba Parkinsona

Stosowanie olanzapiny w leczeniu psychozy u pacjentów z chorobą Parkinsona przyjmujących agonistów dopaminy nie jest zalecane. W badaniach klinicznych obserwowano:⁵

• Bardzo częste występowanie nasilenia objawów parkinsonizmu i omamów (częściej niż w grupie placebo)
• Brak wyższej skuteczności olanzapiny w porównaniu z placebo w leczeniu objawów psychotycznych

W protokole badań wymagano, aby pacjenci znajdowali się w stabilnym stanie zdrowia, otrzymując minimalną skuteczną dawkę leków przeciwparkinsonowych (agonistów dopaminy), które podawano w stałych dawkach przez cały okres badania. Leczenie olanzapiną rozpoczynano od dawki 2,5 mg/dobę, którą następnie zwiększano maksymalnie do 15 mg/dobę według decyzji badacza⁶.

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny stanowi stan potencjalnego zagrożenia życia związany ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. W przypadku wystąpienia ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych klinicznych objawów zespołu, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę⁷.

Kliniczne objawy ZZN obejmują:

• Bardzo wysoką gorączkę
• Sztywność mięśni
• Zaburzenia świadomości
• Objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno lub wahania ciśnienia tętniczego krwi, tachykardia, obfite pocenie się i zaburzenia rytmu serca)

W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej, mioglobinurię (rabdomiolizę) oraz ostrą niewydolność nerek⁸.

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwinięcie lub nasilenie objawów cukrzycy, niekiedy z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym⁹.

Zaleca się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego pacjenta zgodnie z przyjętymi wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego:

• Pomiar stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia, 12 tygodni po rozpoczęciu terapii olanzapiną, a następnie raz na rok
• Obserwacja pacjentów pod kątem objawów hiperglikemii (jak nadmierne pragnienie, nadmierne wydzielanie moczu, nadmierne łaknienie i osłabienie)
• Regularne badanie pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy w celu wykrycia pogorszenia kontroli glikemii
• Regularne kontrolowanie masy ciała: przed rozpoczęciem leczenia, po 4, 8 i 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną, a następnie raz na kwartał¹⁰

Zmiany stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym¹¹. W przypadku wystąpienia takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów lub czynnikami ryzyka rozwoju takich zaburzeń.

U pacjentów otrzymujących olanzapinę należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego:

• Przed rozpoczęciem leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• A następnie co 5 lat¹²

Aktywność przeciwcholinergiczna

Olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, jednak w badaniach klinicznych zaobserwowano niską częstość występowania związanych z nią objawów. Doświadczenie kliniczne ze stosowaniem olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami jest ograniczone, dlatego należy zachować ostrożność przepisując lek pacjentom z:¹³

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi schorzeniami, w których aktywność przeciwcholinergiczna może mieć znaczenie kliniczne

Czynność wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych – aminotransferazy alaninowej (AlAT) i aminotransferazy asparaginianowej (AspAT), zwłaszcza w początkowym etapie podawania leku¹⁴.

Szczególną ostrożność należy zachować i przeprowadzić badania kontrolne u pacjentów:

• Ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• Z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• Stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym¹⁵

W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (wątrobokomórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) leczenie olanzapiną należy przerwać¹⁶.

Neutropenia

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów:

• Z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych (z jakiejkolwiek przyczyny)
• Przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• Z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią bądź chemioterapią
• Z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną¹⁷

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię¹⁸.

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% do <0,1%) zgłaszano ostre objawy, takie jak pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty, w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny<sup data-drug="Olzapin" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Rzadko (≥0,01% do 19.

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w dowolnym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z odstępem QTcF<500 ms przed rozpoczęciem badania) u pacjentów leczonych olanzapiną występowało niezbyt często (0,1% do 1%). W porównaniu z placebo nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych<sup data-drug="Olzapin" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc u pacjentów leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z odstępem QTcF20.

Należy zachować ostrożność zalecając jednoczesne stosowanie olanzapiny z innymi lekami powodującymi wydłużenie odstępu QTc, zwłaszcza u:

• Pacjentów w podeszłym wieku
• Pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Pacjentów z zastoinową niewydolnością serca
• Pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• Pacjentów z hipokaliemią lub hipomagnezemią²¹

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥ 0,1% do < 1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Bezpośredni związek przyczynowy między występowaniem zakrzepów z zatorami a leczeniem olanzapiną nie został ustalony<sup data-drug="Olzapin" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Podczas leczenia olanzapiną, niezbyt często (≥ 0,1% do 22.

Jednak ze względu na częste występowanie czynników ryzyka zakrzepu z zatorami w układzie żylnym u pacjentów ze schizofrenią, należy rozpoznać wszystkie możliwe czynniki ryzyka (np. unieruchomienie) i podjąć odpowiednie działania profilaktyczne²³.

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ze względu na działanie olanzapiny przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem. Ponieważ olanzapina wykazuje in vitro antagonizm z dopaminą, może wykazywać działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy²⁴.

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia²⁵.

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej późne dyskinezy występowały z istotnie statystycznie mniejszą częstością u pacjentów leczonych olanzapiną. Ryzyko wystąpienia późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku wystąpienia objawów przedmiotowych lub podmiotowych późnych dyskinez u pacjenta leczonego olanzapiną należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku²⁶. Po odstawieniu leku objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero wystąpić.

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych olanzapiny u pacjentów w podeszłym wieku obserwowano niezbyt często niedociśnienie ortostatyczne. U pacjentów powyżej 65. roku życia zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego²⁷.

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano wystąpienie nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko związane ze stosowaniem olanzapiny było porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w łącznej analizie²⁸.

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różnorodne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny²⁹.

Laktoza i lecytyna sojowa

Produkt Olzapin zawiera laktozę jednowodną, dlatego nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy³⁰.

Produkt zawiera również lecytynę pochodzenia sojowego i nie powinien być stosowany u pacjentów z nadwrażliwością na orzeszki ziemne albo soję³¹.