Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Stosowanie olanzapiny wymaga szczególnej uwagi i monitorowania pacjenta, ponieważ poprawa stanu klinicznego może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach leczenia. W tym czasie należy dokładnie obserwować pacjenta pod kątem występowania działań niepożądanych oraz reakcji na leczenie.¹

Przeciwwskazania w szczególnych populacjach pacjentów

Psychoza związana z otępieniem i zaburzenia zachowania u pacjentów w podeszłym wieku stanowią istotne przeciwwskazanie do stosowania olanzapiny. Badania kliniczne wskazują na dwukrotny wzrost częstości zgonów u pacjentów leczonych olanzapiną (3,5%) w porównaniu z grupą placebo (1,5%). Czynnikami zwiększającymi ryzyko śmiertelności w tej grupie są: wiek powyżej 65 lat, problemy z połykaniem, sedacja, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin.²

Dodatkowo, odnotowano 3-krotny wzrost częstości występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych (takich jak udar czy przemijający atak niedokrwienny) u pacjentów leczonych olanzapiną (1,3%) w porównaniu z grupą placebo (0,4%). Zidentyfikowanymi czynnikami ryzyka są wiek powyżej 75 lat oraz otępienie naczyniowe lub mieszane.⁴

Poważne działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest stanem zagrażającym życiu, który może wystąpić podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Charakterystyczne objawy kliniczne ZZN to: wysoka gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości oraz objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia, częstoskurcz, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca). Mogą również wystąpić: zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej, mioglobinuria oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku podejrzenia ZZN należy natychmiast odstawić olanzapinę oraz wszystkie inne leki przeciwpsychotyczne.⁵

Zaburzenia metaboliczne

Leczenie olanzapiną wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń metabolicznych, które wymagają ścisłego monitorowania:

• Hiperglikemia i cukrzyca – zgłaszano niezbyt często przypadki hiperglikemii i rozwoju lub nasilenia objawów cukrzycy, w tym kwasicy ketonowej i śpiączki. W niektórych przypadkach mogą być one poprzedzone zwiększeniem masy ciała. Zaleca się regularne monitorowanie glikemii: na początku leczenia, po 12 tygodniach oraz następnie co rok.⁶
• Zaburzenia lipidowe – u pacjentów leczonych olanzapiną często obserwuje się niepożądane zmiany stężenia lipidów. Kontrolę stężenia lipidów należy przeprowadzać na początku leczenia, po 12 tygodniach oraz następnie co 5 lat.⁷
• Masa ciała – zaleca się systematyczne monitorowanie masy ciała pacjentów: na początku leczenia, po 4, 8 i 12 tygodniach, a następnie kwartalnie.⁸

Wpływ na czynność wątroby

Podczas leczenia olanzapiną często obserwuje się przemijające i zazwyczaj bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie na początku terapii. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze zwiększoną aktywnością aminotransferaz, z objawami zaburzenia czynności wątroby, z ograniczoną rezerwą wątrobową lub stosujących leki potencjalnie hepatotoksyczne. W przypadku zdiagnozowania zapalenia wątroby (wątrobokomórkowego, cholestatycznego lub mieszanego) należy przerwać stosowanie olanzapiny.⁹

Zaburzenia hematologiczne

Podczas stosowania olanzapiny należy zachować ostrożność u pacjentów z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych, u pacjentów przyjmujących leki mogące powodować neutropenię, u pacjentów z zahamowaniem czynności szpiku w wywiadzie, a także u pacjentów z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną. Neutropenię zgłaszano często u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem.¹⁰

Nagłe przerwanie terapii

W rzadkich przypadkach (≥0,01% i <0,1%) nagłego przerwania leczenia olanzapiną zgłaszano występowanie ostrych objawów odstawiennych, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki przy planowanym zakończeniu leczenia.¹¹

Zaburzenia rytmu serca

W badaniach klinicznych zaobserwowano niezbyt częste (0,1% do 1%) przypadki wydłużenia odstępu QTc u pacjentów leczonych olanzapiną. Szczególną ostrożność należy zachować przy przepisywaniu leku pacjentom w podeszłym wieku, z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT, zastoinową niewydolnością serca, przerostem mięśnia sercowego, hipokaliemią lub hipomagnezemią, a także przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wydłużających odstęp QT.¹²

Ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów stosujących olanzapinę jest około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Jednak porównywalne do innych atypowych leków przeciwpsychotycznych.¹³

Inne istotne ostrzeżenia

• Choroba zakrzepowo-zatorowa – związek czasowy między leczeniem olanzapiną a żylną chorobą zakrzepowo-zatorową zgłaszano niezbyt często. Choć nie ustalono związku przyczynowo-skutkowego, zaleca się identyfikację wszystkich możliwych czynników ryzyka i wdrożenie odpowiednich działań prewencyjnych.¹⁴
• Działanie przeciwcholinergiczne – mimo że w badaniach in vitro wykazano aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny, badania kliniczne wykazały rzadkie występowanie objawów z nią związanych. Należy jednak zachować ostrożność u pacjentów z przerostem gruczołu krokowego, niedrożnością porażenną jelit i podobnymi schorzeniami.¹⁵
• Wpływ na OUN – ze względu na działanie olanzapiny głównie na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających na OUN oraz alkoholu. Olanzapina może wykazywać antagonizm wobec agonistów dopaminy.¹⁶
• Drgawki – olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub narażonych na czynniki obniżające próg drgawkowy. Napady drgawek zgłaszano niezbyt często u pacjentów leczonych olanzapiną.¹⁷
• Późne dyskinezy – w rocznych badaniach porównawczych dyskinezy występowały rzadziej u pacjentów leczonych olanzapiną. Jednak ryzyko dyskinez rośnie przy długotrwałym stosowaniu, dlatego w przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.¹⁸
• Niedociśnienie ortostatyczne – w badaniach klinicznych niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne u pacjentów w podeszłym wieku. Zaleca się regularne pomiary ciśnienia u pacjentów powyżej 65 roku życia.¹⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania u dzieci i młodzieży. Badania u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały liczne działania niepożądane, w tym przyrost masy ciała, zaburzenia metaboliczne oraz zwiększenie stężenia prolaktyny.²⁰

Ostrzeżenia związane z substancjami pomocniczymi

Preparat Olanzapina Viatris zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny. Może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią (PKU) – rzadką chorobą genetyczną, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania. Zawartość aspartamu w poszczególnych dawkach wynosi:

Olanzapina Viatris zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, dlatego uznaje się, że produkt jest praktycznie „wolny od sodu”.²¹