Właściwości farmakodynamiczne
Olanzapina Viatris 5 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina to wielofunkcyjny lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój, należący do grupy farmakoterapeutycznej diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05AH03). Wykazuje szerokie działanie farmakologiczne oddziałując na liczne układy receptorowe w organizmie.¹

Profil receptorowy i mechanizm działania

Badania przedkliniczne wykazały znaczące powinowactwo olanzapiny (Ki; < 100 nM) do szerokiego spektrum receptorów, w tym:

• Receptorów serotoninowych (5HT_2A/2C, 5HT₃, 5HT₆)
• Receptorów dopaminowych (D₁, D₂, D₃, D₄, D₅)
• Cholinergicznych receptorów muskarynowych (M₁-M₅)
• Receptorów α₁-adrenergicznych
• Receptorów histaminowych H₁

Ten szeroki profil receptorowy przekłada się na złożony mechanizm działania terapeutycznego.<sup data-drug="Olanzapina Viatris" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniach przedklinicznych olanzapina wykazywała powinowactwo (Ki; 2

Badania behawioralne na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z jej profilem wiązania receptorowego. W warunkach laboratoryjnych (in vitro) olanzapina wykazała wyższe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ niż do receptorów dopaminowych D₂. Podobną przewagę aktywności względem receptorów 5HT₂ nad D₂ zaobserwowano również w modelach in vivo.³

Badania elektrofizjologiczne i neuroobrazowe

Badania elektrofizjologiczne wykazały, że olanzapina selektywnie obniża pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), wywierając jednocześnie niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9) odpowiedzialne za czynności motoryczne. Ta selektywność działania może wyjaśniać mniejsze ryzyko wywoływania objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.⁴

W modelach zwierzęcych olanzapina osłabiała warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te, które wywoływały katalepsję – objaw wskazujący na niepożądany wpływ na funkcje motoryczne. W przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje również działanie anksjolityczne (przeciwlękowe).⁵

Zaawansowane badania obrazowe dostarczyły dodatkowych informacji o specyficznym działaniu olanzapiny w ośrodkowym układzie nerwowym:

• Pozytronowa tomografia emisyjna (PET) – u zdrowych ochotników po pojedynczej dawce 10 mg olanzapiny wykazała większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT_2A niż receptorów dopaminowych D₂
• Tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (SPECT) – u pacjentów ze schizofrenią odpowiadających na leczenie olanzapiną wykazała mniejsze wysycenie receptorów D₂ w prążkowiu w porównaniu z pacjentami leczonymi rysperydonem i innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Stopień wysycenia był porównywalny do obserwowanego u pacjentów leczonych klozapiną.

Wyniki te potwierdzają wyjątkowy profil farmakodynamiczny olanzapiny, który może odpowiadać za jej efektywność kliniczną przy jednoczesnym korzystnym profilu bezpieczeństwa.⁶

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Schizofrenia i zaburzenia pokrewne

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch badaniach kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innymi lekami, obejmujących łącznie ponad 2900 pacjentów, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny w redukcji zarówno objawów pozytywnych (omamy, urojenia, dezorganizacja myślenia), jak i objawów negatywnych (spłycenie afektu, wycofanie społeczne, zubożenie mowy) schizofrenii.⁷

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, przeprowadzonym na 1481 pacjentach ze schizofrenią, zaburzeniami schizoafektywnymi i pokrewnymi, którym towarzyszyły objawy depresyjne (średnia wartość 16,6 pkt w Skali Depresji Montgomery-Asberg), wykazano statystycznie istotną poprawę nastroju (p = 0,001) na korzyść olanzapiny (-6,0 pkt) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 pkt). Uzyskane wyniki wskazują na dodatkową korzyść terapeutyczną olanzapiny u pacjentów z współwystępującymi objawami depresyjnymi.⁸

Choroba afektywna dwubiegunowa

Olanzapina wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu stanów maniakalnych oraz w profilaktyce nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, co zostało potwierdzone w szeregu badań klinicznych:

1. Leczenie ostrej manii – po 3 tygodniach terapii olanzapina wykazała większą skuteczność niż placebo i walproinian sodu w redukcji objawów maniakalnych. Skuteczność olanzapiny była porównywalna z haloperydolem, mierzona odsetkiem pacjentów osiągających remisję objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.⁹
2. Terapia skojarzona – dołączenie olanzapiny w dawce 10 mg do dotychczasowego leczenia litem lub walproinianem (trwającego co najmniej 2 tygodnie) zapewniło znacząco większą redukcję objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach terapii.¹⁰
3. Profilaktyka nawrotów (12-miesięczne badanie) – u pacjentów z remisją po olanzapinie, którzy następnie otrzymywali olanzapinę lub placebo, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej, zarówno w głównym punkcie końcowym (nawrót choroby), jak i w zapobieganiu nawrotom epizodów maniakalnych i depresyjnych.¹¹
4. Porównanie z litem (12-miesięczne badanie) – u pacjentów z remisją po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, porównano skuteczność olanzapiny z litem w monoterapii. Nie wykazano statystycznie istotnej przewagi olanzapiny nad litem w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055), choć obserwowano trend w kierunku lepszych wyników w grupie olanzapiny.¹²
5. Długotrwała terapia podtrzymująca (18-miesięczne badanie) – pacjenci ze stabilizacją po leczeniu skojarzonym olanzapiną i lekiem stabilizującym nastrój (litem lub walproinianem) byli przydzielani do grup kontynuujących terapię skojarzoną lub otrzymujących monoterapię litem lub walproinianem. Nie wykazano statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny w skojarzeniu nad monoterapią w zakresie opóźniania nawrotów choroby, definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi.¹³

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane na temat skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań klinicznych:

• W schizofrenii – badania 6-tygodniowe
• W manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową typu I – badania 3-tygodniowe

Łącznie badania te objęły mniej niż 200 młodocianych pacjentów. Olanzapinę stosowano w elastycznym schemacie dawkowania, od dawki początkowej 2,5 mg do maksymalnej 20 mg na dobę.¹⁴

Podczas leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano istotnie większy przyrost masy ciała w porównaniu z pacjentami dorosłymi. Podobnie zakres zmian stężenia na czczo cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, triglicerydów i prolaktyny był większy niż u osób dorosłych. Należy to uwzględnić podczas podejmowania decyzji o włączeniu leku u młodych pacjentów.¹⁵

Brakuje danych z kontrolowanych badań dotyczących długotrwałego bezpieczeństwa i utrzymywania się efektu terapeutycznego olanzapiny u młodzieży. Dostępne informacje o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania są ograniczone głównie do danych z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych.¹⁶