Specjalne ostrzeżenia
Olanzapina Viatris

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Leczenie olanzapiną wymaga szczególnej uwagi klinicznej ze względu na szereg ryzyk i powikłań, które mogą wystąpić podczas terapii. Poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach od rozpoczęcia leczenia, w tym czasie wymagane jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta.¹

Przeciwwskazania dotyczące stosowania u pacjentów z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na zwiększoną śmiertelność oraz ryzyko występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo wykazały dwukrotny wzrost częstości zgonów u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z otępieniem leczonych olanzapiną w porównaniu z grupą pacjentów otrzymujących placebo (3,5% vs 1,5%).²

Zidentyfikowane czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnienie połykania
• sedacja
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez aspiracji)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin ^{65 lat, utrudnienie połykania, sedacja, niedożywienie i odwodnienie, choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez aspiracji) lub jednoczesne stosowanie benzodiazepin.”>3}

Warto podkreślić, że śmiertelność była większa wśród pacjentów leczonych olanzapiną, niż w grupie pacjentów leczonych placebo, niezależnie od obecności czynników ryzyka.⁴

W tych samych badaniach klinicznych odnotowano trzykrotny wzrost częstości zdarzeń naczyniowo-mózgowych (np. udar, przemijający atak niedokrwienny), włącznie z przypadkami śmiertelnymi, u pacjentów leczonych olanzapiną (1,3%) w porównaniu z pacjentami otrzymującymi placebo (0,4%). Zidentyfikowano czynniki ryzyka wystąpienia zdarzeń naczyniowo-mózgowych związane z leczeniem olanzapiną:

• wiek powyżej 75 lat
• otępienie naczyniowe lub mieszane ^{75 lat, otępienie naczyniowe lub mieszane.”>5}

Choroba Parkinsona

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często zgłaszano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy występujące częściej niż przy stosowaniu placebo. Olanzapina nie wykazała większej skuteczności od placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁶

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny jest stanem potencjalnego zagrożenia życia związanym z przyjmowaniem przeciwpsychotycznych produktów leczniczych. Podczas stosowania olanzapiny również zgłaszano rzadko występujące przypadki ZZN. Kliniczne objawy tego zespołu obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno lub wahania ciśnienia tętniczego krwi, częstoskurcz, obfite pocenie się i zaburzenia rytmu serca)⁷

Dodatkowo może wystąpić zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej, mioglobinuria (rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych klinicznych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁸

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój albo nasilenie objawów cukrzycy, sporadycznie z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. U niektórych pacjentów odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁹

Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania leków przeciwpsychotycznych. Należy wykonywać pomiary glukozy we krwi:

• na początku leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie co rok¹⁰

Pacjentów otrzymujących olanzapinę należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak:

• nadmierne pragnienie
• wielomocz
• nadmierne łaknienie
• osłabienie¹¹

U pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka wystąpienia cukrzycy konieczne jest systematyczne monitorowanie w kierunku pogorszenia kontroli glikemii. Należy także systematycznie sprawdzać masę ciała:

• na początku leczenia
• po 4, 8 i 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
• następnie kwartalnie¹²

Zaburzenia stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w stężeniu lipidów. W przypadku wystąpienia zmian w profilu lipidowym należy zastosować odpowiednie leczenie, w szczególności u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów oraz u osób, u których występują czynniki ryzyka rozwoju takich zaburzeń.¹³

U pacjentów otrzymujących olanzapinę należy systematycznie kontrolować stężenie lipidów, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania leków przeciwpsychotycznych:

• na początku leczenia
• po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
• następnie co 5 lat¹⁴

Działanie przeciwcholinergiczne

Choć wykazano aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny in vitro, badania kliniczne ujawniły małą częstość występowania objawów z nią związanych. Jednakże, ponieważ doświadczenia kliniczne związane ze stosowaniem olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami są ograniczone, należy zachować ostrożność przepisując lek pacjentom z:

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi stanami chorobowymi¹⁵

Czynność wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano zwykle przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych – aminotransferazy alaninowej (AlAT) i aminotransferazy asparaginianowej (AspAT), zwłaszcza na początku leczenia.¹⁶

Należy zachować szczególną ostrożność i prowadzić obserwację u następujących grup pacjentów:

• ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi zaburzeń czynności wątroby
• z uprzednio istniejącymi stanami związanymi z ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• przyjmujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym¹⁷

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (włączając wątrobokomórkowe, cholestatyczne uszkodzenie wątroby oraz mieszaną postać uszkodzenia wątroby) należy przerwać stosowanie olanzapiny.¹⁸

Neutropenia

Należy zachować ostrożność przy stosowaniu olanzapiny u pacjentów z grup ryzyka rozwoju neutropenii:

• z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki o znanym działaniu powodującym neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku wywołanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię bądź chemioterapię
• z hipereozynofilią lub chorobą proliferacyjną szpiku kostnego¹⁹

Warto podkreślić, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano wystąpienie neutropenii.²⁰

Przerwanie stosowania leku

Bardzo rzadko (≥ 0,01% i < 0,1%), w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności lub wymioty<sup data-drug="Olanzapina Viatris" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Bardzo rzadko (≥ 0,01% i 21

Ryzyko sercowo-naczyniowe

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania u pacjentów z odstępem QTcF < 500 ms przed rozpoczęciem badania) występowało niezbyt często (0,1% do 1%). Nie stwierdzono istotnych różnic częstości występowania zdarzeń niepożądanych dotyczących serca w porównaniu z placebo.<sup data-drug="Olanzapina Viatris" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [ang. Fridericia QT correction, QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania u pacjentów z odstępem QTcF 22

Należy zachować ostrożność przepisując olanzapinę jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, zwłaszcza u pacjentów:

• w podeszłym wieku
• z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• z zastoinową niewydolnością serca
• z przerostem mięśnia sercowego
• ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi²³

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Związek czasowy leczenia olanzapiną z występowaniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej był zgłaszany niezbyt często (≥ 0,1% i < 1%). Chociaż związek przyczynowo-skutkowy nie został ustalony, należy pamiętać, że u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.<sup data-drug="Olanzapina Viatris" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Związek czasowy leczenia olanzapiną z występowaniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zgłaszano niezbyt często (≥ 0,1% i 24

Wszystkie możliwe czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego, jak unieruchomienie pacjenta, należy rozpoznać i podjąć odpowiednie działania prewencyjne.

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano występowanie nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących olanzapinę. W retrospektywnym, obserwacyjnym, kohortowym badaniu ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwa razy większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. W badaniu tym wykazano porównywalne ryzyko nagłego zgonu sercowego w przypadku stosowania olanzapiny i innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁵

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Ponieważ olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), należy zachować ostrożność kiedy jest przyjmowana jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Wykazano in vitro antagonizm olanzapiny z dopaminą, dlatego możliwe jest antagonistyczne działanie olanzapiny wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²⁶

Drgawki

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. U pacjentów leczonych olanzapiną rzadko zgłaszano napady drgawek. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁷

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających jeden rok lub krócej, nowo pojawiające się dyskinezy występowały ze statystycznie znacząco mniejszą częstością w przypadku stosowania olanzapiny. Jednak ryzyko wystąpienia późnych dyskinez rośnie wraz z długotrwałym stosowaniem leku, dlatego jeżeli u pacjenta przyjmującego olanzapinę wystąpią objawy przedmiotowe i podmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.²⁸

Warto zaznaczyć, że objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub nawet wystąpić po zakończeniu leczenia.²⁹

Niedociśnienie ortostatyczne

U pacjentów w podeszłym wieku obserwowano w trakcie badań klinicznych niezbyt często występujące przypadki niedociśnienia ortostatycznego. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów w wieku powyżej 65 lat.³⁰

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne działania niepożądane, w tym przyrost masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz zwiększenie stężenia prolaktyny.³¹

Informacje o substancjach pomocniczych

Produkt Olanzapina Viatris zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny. Aspartam po podaniu doustnym jest hydrolizowany w przewodzie pokarmowym. Jednym z głównych produktów hydrolizy jest fenyloalanina, która może być szkodliwa dla pacjentów z fenyloketonurią (PKU). Jest to rzadka choroba genetyczna, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie, z powodu jej nieprawidłowego wydalania.³²

Olanzapina Viatris zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę ulegającą rozpadowi w jamie ustnej, to znaczy lek uznaje się za „wolny od sodu”.³³