Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal

Produkt leczniczy Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal (1 mg/ml roztwór do wstrzykiwań) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Poniżej przedstawiono kompleksowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania tego leku, które powinny być uwzględnione przez personel medyczny podczas terapii.¹

Ostrzeżenia dotyczące podania podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego

Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal może być podawany zewnątrzoponowo i podpajęczynówkowo wyłącznie przez lekarza z odpowiednim doświadczeniem w stosowaniu tych dróg podania leków oraz znającego metody postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych, w szczególności zahamowania ośrodka oddechowego.²

Podczas stosowania leku należy zapewnić:³

• Dostęp do sprzętu do resuscytacji krążeniowo-oddechowej
• Natychmiastowy dostęp do tlenu
• Dostępność naloksonu (antagonisty opioidowego)

Pacjenci, którym podano morfinę zewnątrzoponowo lub podpajęczynówkowo, muszą pozostawać pod ścisłym nadzorem wyszkolonego personelu medycznego przez co najmniej 24 godziny ze względu na możliwość wystąpienia zahamowania ośrodka oddechowego.⁴ Należy pamiętać, że podanie podpajęczynówkowe wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia zahamowania oddychania niż podanie zewnątrzoponowe.⁵

Zaleca się ograniczenie stosowania produktu do odcinka lędźwiowego kręgosłupa.⁶

U pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym w obrębie dróg żółciowych lub osób z zaburzeniami czynności dróg żółciowych, znaczące ilości morfiny podanej zewnątrzoponowo lub podpajęczynówkowo, które przeniknęły do krążenia ogólnego, mogą wywołać wzmożone napięcie mięśni gładkich, a w konsekwencji kolkę żółciową.⁷

Ostrzeżenia dotyczące podania dożylnego

Szczególna ostrożność podczas dożylnego podawania Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal jest wymagana u:⁸

• Pacjentów w podeszłym wieku – ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych
• Pacjentów wyniszczonych – z powodu zmienionej farmakokinetyki leku
• Pacjentów po urazach głowy – morfina może maskować objawy neurologiczne
• Pacjentów ze zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym – morfina może nasilać ten stan
• Pacjentów ze zwiększonym ciśnieniem śródgałkowym – ze względu na ryzyko pogorszenia stanu

Należy mieć na uwadze, że zwężenie źrenic wywołane podaniem morfiny może utrudniać diagnostykę pacjentów z patologicznymi zmianami w obrębie śródczaszja.⁹

Ryzyko zaburzeń oddychania

Bardzo starannej obserwacji wymagają pacjenci ze zmniejszoną rezerwą oddechową, w tym osoby z:¹⁰

• Rozedmą płuc – ze względu na utrudnienie wymiany gazowej
• Kifoskoliozą – ograniczającą pojemność płuc
• Znaczną otyłością – powodującą mechaniczne ograniczenie oddychania

U pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc lub w ostrym napadzie astmy oskrzelowej podanie morfiny może wywołać ostrą niewydolność oddechową.¹¹

Depresja oddechowa to poważne ryzyko podczas stosowania morfiny. Należy dokładnie obserwować pacjenta pod kątem objawów zahamowania oddychania i nadmiernego uspokojenia. Zaleca się poinformowanie pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia takich objawów.¹²

Zaburzenia oddychania podczas snu

Opioidy, w tym morfina, mogą powodować zaburzenia oddychania podczas snu, w szczególności centralny bezdech senny (CBS) i hipoksemię. Ryzyko wystąpienia tych zaburzeń wzrasta proporcjonalnie do dawki. W przypadku rozpoznania CBS należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dawki opioidu.¹³

Ryzyko zaburzeń neurologicznych

Zastosowanie dużych dawek morfiny może wywołać drgawki. Z tego powodu lek należy stosować z ostrożnością u pacjentów z:¹⁴

• Padaczką – ze względu na ryzyko obniżenia progu drgawkowego
• Drgawkami w wywiadzie – morfina może prowokować napady

Zaburzenia układu moczowego

Zwiększone napięcie mięśni gładkich wywołane przez morfinę może spowodować:¹⁵

• Kolkę wątrobową
• Kolkę nerkową
• Trudności w oddawaniu moczu

U chorych z przerostem gruczołu krokowego morfina może spowodować zatrzymanie moczu, wymagające stałego cewnikowania.¹⁶

Zaburzenia metaboliczne i narządowe

U pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi, zaburzoną czynnością wątroby lub nerek oraz niedoczynnością tarczycy eliminacja morfiny jest opóźniona. Podawanie morfiny w tej grupie pacjentów wymaga zachowania szczególnej ostrożności.¹⁷

Zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych

Morfina może powodować zaburzenia czynności wątroby i skurcz zwieracza Oddiego, co prowadzi do:

• Zwiększenia ciśnienia w drogach żółciowych
• Zwiększenia ryzyka objawów dotyczących dróg żółciowych
• Zapalenia trzustki

Powyższe skutki wymagają szczególnej uwagi u pacjentów z chorobami dróg żółciowych.¹⁸

Zaburzenia układu krążenia

U pacjentów ze zmniejszoną objętością krwi krążącej, zaburzeniami czynności serca oraz leczonych lekami adrenolitycznymi istnieje ryzyko wystąpienia hipotonii ortostatycznej po podaniu morfiny.¹⁹

Ostry zespół klatki piersiowej u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową

U pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową otrzymujących morfinę w czasie kryzysu naczyniowo-okluzyjnego należy prowadzić ścisłą obserwację pod kątem objawów ostrego zespołu klatki piersiowej (ACS, ang. acute chest syndrome). Istnieje możliwe powiązanie między podawaniem morfiny a wystąpieniem tego zespołu.²⁰

Zaburzenia hormonalne

Niewydolność nadnerczy: Opioidowe leki przeciwbólowe mogą powodować nieodwracalną niewydolność nadnerczy, co wymaga obserwacji pacjenta i ewentualnego wdrożenia terapii zastępczej glikokortykosteroidami. Objawami niewydolności nadnerczy mogą być: nudności, wymioty, utrata apetytu, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy oraz niskie ciśnienie krwi.²¹

Zaburzenia hormonów płciowych: Długotrwałe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych może wiązać się ze zmniejszeniem wydzielania hormonów płciowych i zwiększeniem wydzielania prolaktyny. Objawami mogą być:²²

• Zmniejszenie popędu seksualnego
• Impotencja
• Brak miesiączki

Hiperalgezja opioidowa

W trakcie leczenia, szczególnie przy stosowaniu dużych dawek morfiny, może wystąpić hiperalgezja (zwiększona wrażliwość na ból), która nie reaguje na dalsze zwiększanie dawki. W takich przypadkach może być konieczne zmniejszenie dawki morfiny lub zmiana leku opioidowego.²³

Jednoczesne stosowanie z lekami uspokajającymi

Jednoczesne stosowanie Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal i leków uspokajających (np. benzodiazepin lub leków pochodnych) może prowadzić do:²⁴

• Nadmiernego uspokojenia
• Depresji oddechowej
• Śpiączki
• Śmierci

Z tego względu leczenie skojarzone z takimi lekami uspokajającymi należy stosować wyłącznie u pacjentów, u których nie są dostępne alternatywne metody leczenia. Jeśli zostanie podjęta decyzja o stosowaniu Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal w skojarzeniu z lekami uspokajającymi, należy:²⁵

• Podać najmniejszą skuteczną dawkę
• Ograniczyć czas leczenia do możliwie najkrótszego okresu

Ciężkie skórne działania niepożądane

W związku z leczeniem morfiną notowano występowanie ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP), która może stanowić zagrożenie życia lub prowadzić do zgonu. Większość takich reakcji występuje w ciągu pierwszych 10 dni leczenia.²⁶

Pacjenta należy poinformować o objawach podmiotowych i przedmiotowych AGEP i doradzić, aby zgłosił się do lekarza w przypadku ich wystąpienia. Jeśli pojawią się objawy wskazujące na AGEP, należy natychmiast przerwać stosowanie morfiny i rozważyć inne leczenie.²⁷

Uzależnienie i zespół odstawienny

Stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych, w tym morfiny, może prowadzić do rozwoju:²⁸

• Fizycznego uzależnienia
• Psychicznego uzależnienia
• Tolerancji na lek

Ryzyko rośnie wraz z czasem stosowania leku oraz przy stosowaniu większych dawek. Objawy można ograniczyć poprzez dostosowanie dawki lub postaci leku oraz stopniowe odstawianie morfiny.²⁹

Zaburzenia związane z używaniem opioidów

Wielokrotne stosowanie Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal może prowadzić do wystąpienia zaburzeń związanych z używaniem opioidów (OUD, ang. Opioid Use Disorder). Większa dawka i dłuższy czas leczenia opioidami mogą zwiększać ryzyko wystąpienia OUD.³⁰

Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie morfiny może prowadzić do przedawkowania i/lub zgonu.³¹

Zwiększone ryzyko wystąpienia OUD występuje u pacjentów:³²

• Z wywiadem osobistym lub rodzinnym (rodzice, rodzeństwo) zaburzeń spowodowanych nadużywaniem substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu
• Obecnie używających wyrobów tytoniowych
• Z innymi zaburzeniami psychicznymi w wywiadzie (np. ciężka depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości)

Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal należy:³³

• Uzgodnić z pacjentem cele leczenia i plan przerwania leczenia
• Informować pacjenta o ryzyku i objawach OUD
• Doradzić pacjentowi, aby zgłosił się do lekarza prowadzącego, jeśli takie objawy u niego wystąpią

Konieczna jest obserwacja pacjenta pod kątem zachowań związanych z aktywnym poszukiwaniem leku (np. zbyt wczesne prośby o uzupełnianie zapasu leku). Postępowanie to obejmuje przegląd stosowanych równocześnie opioidów i leków psychoaktywnych (np. benzodiazepin).³⁴

U pacjentów z objawami OUD należy rozważyć konsultację ze specjalistą od uzależnień.³⁵

Potencjał nadużycia morfiny jest podobny jak w przypadku innych silnych leków opioidowych, dlatego morfinę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów, którzy w przeszłości nadużywali alkoholu lub leków.³⁶

Interakcje z innymi lekami

Ryfampicyna może zmniejszać stężenie morfiny w osoczu. Należy monitorować działanie przeciwbólowe morfiny oraz odpowiednio dostosować dawkowanie w trakcie i po zakończeniu leczenia ryfampicyną.³⁷

Doustna terapia przeciwpłytkowa inhibitorem P2Y12: W pierwszym dniu leczenia skojarzonego inhibitorem P2Y12 i morfiną obserwowano zmniejszenie skuteczności leczenia inhibitorem P2Y12.³⁸

Informacje o substancji pomocniczej

Produkt leczniczy zawiera 7,08 mg sodu na ampułkę 2 ml, co odpowiada 0,354% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki 2 g sodu u osób dorosłych.³⁹