Działania niepożądane morfiny siarczanu w podaniu podpajęczynówkowym

Morfina siarczan (Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal) w postaci roztworu do wstrzykiwań (1 mg/ml) może wywoływać szereg działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę tych działań, ich częstość występowania oraz potencjalne zagrożenia wymagające uwagi lekarzy stosujących ten lek w praktyce klinicznej.<sup data-drug="Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane podano według klasyfikacji układ/narząd i częstości: często (≥1/100 do 1

Zaburzenia układu oddechowego – najpoważniejsze działanie niepożądane

Zahamowanie ośrodka oddechowego stanowi najpoważniejsze działanie niepożądane morfiny podawanej dożylnie, zewnątrzoponowo lub podpajęczynówkowo. Po jednorazowym podaniu morfiny zewnątrzoponowo lub podpajęczynówkowo występuje ryzyko wczesnego lub późnego (do 24 godzin) zahamowania ośrodka oddechowego. Zaobserwowano, że objawy te występują częściej po podaniu podpajęczynówkowym niż zewnątrzoponowym, szczególnie podczas stosowania dawek większych niż zwykle zalecane. Stan ten może wymagać pilnej interwencji lekarskiej.²

Należy pamiętać, że ze względu na opóźnione działanie morfiny na ośrodkowy układ nerwowy, zbyt szybkie podanie dożylne może prowadzić do objawów przedawkowania. Do innych działań niepożądanych w obrębie układu oddechowego zalicza się zniesienie odruchu kaszlu oraz zespół ośrodkowego bezdechu sennego.³

Zaburzenia układu moczowego

Zatrzymanie moczu występuje często po podpajęczynówkowym i zewnątrzoponowym podaniu morfiny siarczanu. Objaw ten może utrzymywać się przez 10 do 20 godzin po pojedynczym podaniu i stanowi przewidywalne działanie niepożądane, które występuje przede wszystkim u mężczyzn (rzadziej u kobiet). W literaturze odnotowano również przypadki zatrzymania moczu podczas kilkudniowej hospitalizacji związanej z rozpoczęciem ciągłego podawania morfiny podpajęczynówkowo lub zewnątrzoponowo.⁴

U pacjentów, u których wystąpi zatrzymanie moczu należy zastosować leczenie z użyciem leków cholinomimetycznych i/lub cewnikowanie pęcherza moczowego. Problem zatrzymania moczu może zostać zniesiony również przez dożylne podawanie małej dawki naloksonu (0,2 mg). Innym zaburzeniem układu moczowego związanym ze stosowaniem morfiny jest skąpomocz.⁵

Problemy skórne – świąd

Świąd może często występować po podaniu zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym pojedynczej dawki morfiny i nie ogranicza się jedynie do miejsca wstrzyknięcia. Literatura medyczna sporadycznie odnotowuje występowanie świądu po podaniu morfiny zewnątrzoponowo lub podpajęczynówkowo we wlewie ciągłym, chociaż przyczyny tych reakcji nie zostały w pełni wyjaśnione. Świąd może zostać zniesiony poprzez dożylne podanie małej dawki naloksonu (0,2 mg).⁶

Inne zaburzenia skórne obserwowane przy stosowaniu morfiny obejmują: pokrzywkę, bąbel pokrzywkowy i/lub miejscowe podrażnienia tkanek, które są reakcjami związanymi z wydzielaniem histaminy, a także ostrą uogólnioną osutkę krostkową (AGEP).⁷

Uzależnienie i tolerancja

Wielokrotne stosowanie morfiny siarczanu może prowadzić do uzależnienia fizycznego i psychicznego, nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Ryzyko uzależnienia różni się w zależności od indywidualnych czynników ryzyka występujących u pacjenta, dawki oraz czasu trwania leczenia opioidami.⁸

U pacjentów może rozwinąć się tolerancja na morfinę podczas leczenia, co może wymagać podawania coraz większych dawek dla uzyskania tego samego działania przeciwbólowego. Należy jednak podkreślić, że u chorych otrzymujących morfinę ze wskazań medycznych, uzależnienie jest zjawiskiem rzadkim.⁹

Zespół odstawienny (abstynencyjny)

Nagłe przerwanie podawania leku opioidowego lub zastosowanie antagonistów receptorów opioidowych może przyspieszyć wystąpienie zespołu odstawiennego. Zespół ten może również wystąpić samoistnie między kolejnymi dawkami leku.¹⁰

Fizjologiczne objawy odstawienia obejmują:

• bóle ciała
• drgawki
• zespół niespokojnych nóg
• biegunkę
• kolkę brzuszną
• nudności
• objawy grypopodobne
• tachykardię
• rozszerzenie źrenic

Do objawów psychicznych zespołu odstawiennego należą: nastrój dysforyczny, niepokój i drażliwość. U osób uzależnionych często występuje zjawisko określane jako „głód lekowy”.¹¹

Pozostałe działania niepożądane

Morfina siarczan podawana podpajęczynówkowo może wywoływać szereg innych działań niepożądanych z różną częstością występowania:<sup data-drug="Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane podano według klasyfikacji układ/narząd i częstości: często (≥1/100 do 12

• Zaburzenia układu immunologicznego – reakcje anafilaktoidalne (częstość nieznana)
• Zaburzenia psychiczne – nastrój dysforyczny, niepokój, psychozy (po zastosowaniu dużych dawek), euforia, stany lękowe (częstość nieznana)
• Zaburzenia układu nerwowego – drgawki, bóle głowy, zawroty głowy, allodynia, hiperalgezja, nadmierna potliwość (częstość nieznana). Duże dawki morfiny mogą powodować pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego.
• Zaburzenia serca i naczyniowe – małe dawki morfiny nie mają istotnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy, natomiast duże dawki mogą działać pobudzająco wskutek zwiększenia aktywności układu współczulnego i stężenia katecholamin we krwi.
• Zaburzenia żołądka i jelit – suchość w ustach, nudności, wymioty, zaparcia, zapalenie trzustki (częstość nieznana)
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych – skurcz zwieracza Oddiego (częstość nieznana)
• Zaburzenia ogólne – zaburzenia ośrodka termoregulacji (częstość nieznana)

¹³

Tabela działań niepożądanych preparatu Morphini sulfas WZF 0,1% Spinal