Dawkowanie i sposób podawania leku Matrifen

Lek Matrifen, dostępny w postaci systemu transdermalnego (plastra), wymaga precyzyjnego i indywidualnego dawkowania, które powinno być dostosowane do stanu klinicznego pacjenta oraz regularnie weryfikowane. Lekarz prowadzący leczenie powinien zawsze dążyć do stosowania najmniejszej skutecznej dawki zapewniającej odpowiedni efekt przeciwbólowy.¹

Dostępne dawki leku

Systemy transdermalne Matrifen zapewniają dostarczanie fentanylu do krążenia ogólnego w następujących dawkach:²

• 12 μg/h – odpowiada około 0,3 mg fentanylu na dobę
• 25 μg/h – odpowiada około 0,6 mg fentanylu na dobę
• 50 μg/h – odpowiada około 1,2 mg fentanylu na dobę
• 75 μg/h – odpowiada około 1,8 mg fentanylu na dobę
• 100 μg/h – odpowiada około 2,4 mg fentanylu na dobę

Wybór dawki początkowej

Dawkę początkową produktu Matrifen należy ustalić w oparciu o dotychczasowe stosowanie opioidów przez pacjenta. Produkt jest zalecany głównie u pacjentów wykazujących już tolerancję na opioidy. Przy wyborze dawki początkowej należy uwzględnić: aktualny stan ogólny pacjenta, stan medyczny, masę ciała, wiek, stopień osłabienia oraz poziom tolerancji na opioidy.³

Dawkowanie u dorosłych

Pacjenci wcześniej otrzymujący opioidy

Przy zamianie terapii opioidami podawanymi doustnie lub parenteralnie na produkt Matrifen, należy zastosować procedurę przeliczania potencjału analgetycznego zgodnie z tabelami przeliczeniowymi. Dawkowanie może być następnie zwiększane lub zmniejszane w razie potrzeby o 12 μg/h lub 25 μg/h, aby osiągnąć najmniejszą skuteczną dawkę produktu Matrifen, zależną od odpowiedzi klinicznej pacjenta i dodatkowego zapotrzebowania na leki przeciwbólowe.⁴

Pacjenci wcześniej nieprzyjmujący opioidów

Zasadniczo nie zaleca się rozpoczynania terapii opioidami w postaci systemów transdermalnych u pacjentów, którzy wcześniej nie przyjmowali opioidów. Preferowane jest zastosowanie najpierw małych dawek opioidów o natychmiastowym uwalnianiu (np. morfiny, hydromorfonu, oksykodonu, tramadolu lub kodeiny) podawanych doustnie lub parenteralnie w celu osiągnięcia dawki ekwianalgetycznej odpowiadającej uwalnianiu 12 μg/h lub 25 μg/h produktu Matrifen. Dopiero po ustaleniu odpowiedniej dawki można rozważyć przestawienie pacjenta na system transdermalny Matrifen.⁵

W sytuacjach, gdy nie jest możliwe podawanie opioidów doustnie, a produkt Matrifen pozostaje jedyną opcją terapeutyczną, należy rozważyć zastosowanie najniższej dawki początkowej (12 μg/h). W takich przypadkach pacjent wymaga dokładnej i ścisłej obserwacji ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkiej, zagrażającej życiu depresji oddechowej, nawet przy zastosowaniu najniższej dostępnej dawki.⁶

Przeliczanie potencjału analgetycznego

Aby prawidłowo obliczyć dawkę początkową produktu Matrifen dla pacjentów aktualnie przyjmujących opioidy, należy wykonać następujące kroki:⁷

1. Obliczyć 24-godzinną dawkę (mg/dobę) aktualnie przyjmowanego opioidu
2. Zamienić uzyskaną dawkę na równoważną przeciwbólowo (ekwianalgetyczną) dawkę doustną morfiny, korzystając z mnożników z Tabeli 1 dla odpowiedniej drogi podania
3. Następnie przeliczyć dobowe zapotrzebowanie na morfinę na równoważną dawkę produktu Matrifen, używając Tabeli 2 lub Tabeli 3

Wybór tabeli zależy od stanu klinicznego pacjenta:⁸

• Tabela 2 – dla pacjentów dorosłych, u których istnieje potrzeba zmiany opioidu lub schematu podawania, lub u pacjentów mniej stabilnych klinicznie (przelicznik zamiany doustnej morfiny na fentanyl w systemie transdermalnym wynosi około 150:1)
• Tabela 3 – dla pacjentów dorosłych, którzy otrzymują opioidy w stabilnym i dobrze tolerowanym schemacie (przelicznik zamiany doustnej morfiny na fentanyl w systemie transdermalnym wynosi około 100:1)

Tabela 1: Przeliczanie potencjału analgetycznego

Tabela 2: Zalecane początkowe dawki produktu Matrifen dla pacjentów niestabilnych klinicznie

(przelicznik zamiany doustnej morfiny na fentanyl w systemie transdermalnym wynosi około 150:1)

Tabela 3: Zalecane początkowe dawki produktu Matrifen dla pacjentów w stabilnym stanie

(przelicznik zamiany doustnej morfiny na fentanyl w systemie transdermalnym wynosi około 100:1)

Ocena działania przeciwbólowego i dostosowanie leczenia

Wstępna ocena działania przeciwbólowego produktu Matrifen powinna być przeprowadzona nie wcześniej niż po upływie 24 godzin od zastosowania pierwszego plastra. Jest to związane ze stopniowym zwiększaniem się stężenia fentanylu w surowicy krwi w tym czasie.⁹

W momencie naklejenia pierwszego plastra należy stopniowo wycofywać się z wcześniej stosowanego leczenia przeciwbólowego, aż do momentu osiągnięcia odpowiedniego działania przeciwbólowego za pomocą produktu Matrifen.¹⁰

Zwiększanie dawki i leczenie podtrzymujące

Plaster Matrifen powinien być wymieniany co 72 godziny (3 dni).¹¹

Stopniowe zwiększanie dawki należy dostosować indywidualnie dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę:¹²

• Średnią dobową dawkę stosowanych dodatkowo leków przeciwbólowych
• Równowagę między skutecznością przeciwbólową a tolerancją leku

Dostosowanie dawki powinno polegać na jej zwiększeniu o 12 μg/h lub 25 μg/h, zawsze uwzględniając nasilenie dolegliwości bólowych u pacjenta oraz konieczność zastosowania dodatkowych dawek środków przeciwbólowych. Warto pamiętać, że morfina podawana doustnie w dawkach 45 mg/dobę lub 90 mg/dobę odpowiada w przybliżeniu dawkom 12 μg/h lub 25 μg/h produktu Matrifen.¹³

Istotną informacją dla lekarzy jest fakt, że po zwiększeniu dawki pacjent może osiągnąć równoważny poziom analgetyczny dopiero po około 6 dniach. Z tego powodu, po zwiększeniu dawki pacjenci powinni stosować nową, wyższą dawkę przez 2 pełne okresy 72-godzinne przed jakąkolwiek kolejną zmianą dawkowania.¹⁴

W przypadkach, gdy konieczne jest zastosowanie dawki większej niż 100 μg/h, można nakleić więcej niż jeden plaster produktu Matrifen. Pacjenci mogą również okresowo wymagać dodatkowych dawek leków przeciwbólowych o krótkim czasie działania w celu opanowania bólów przebijających.¹⁵

Jeżeli dawka leku przekracza 300 μg/h, należy rozważyć możliwość zastosowania dodatkowej lub alternatywnej metody podawania opioidów. W przypadku braku odpowiedniej kontroli bólu zawsze należy wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia hiperalgezji, tolerancji na lek lub progresji choroby podstawowej.¹⁶

Sytuacje szczególne w leczeniu

Gdy działanie przeciwbólowe po zastosowaniu pierwszego plastra jest niewystarczające, plaster może być zmieniony już po 48 godzinach na plaster o tej samej mocy lub dawka może być zwiększona po standardowych 72 godzinach.¹⁷

Jeśli zaistnieje potrzeba wcześniejszej zmiany plastra (np. gdy plaster odklei się przed upłynięciem standardowego czasu 72 godzin), nowy plaster o tej samej mocy należy przykleić w innym miejscu ciała. Należy pamiętać, że taka sytuacja może spowodować zwiększenie stężenia fentanylu w osoczu, dlatego pacjent wymaga dokładnej obserwacji.¹⁸

Czas trwania i cele leczenia

Przed rozpoczęciem terapii produktem Matrifen, lekarz powinien uzgodnić z pacjentem strategię leczenia, w tym czas trwania, cele terapeutyczne oraz plan zakończenia leczenia, zgodnie z aktualnymi wytycznymi dotyczącymi leczenia bólu.¹⁹

W trakcie terapii lekarz powinien regularnie kontaktować się z pacjentem, aby ocenić konieczność kontynuowania leczenia, rozważyć ewentualne przerwanie terapii oraz w razie potrzeby zmodyfikować dawkowanie. Jeśli mimo zwiększania dawki nie następuje odpowiednie osłabienie bólu, należy rozważyć możliwość wystąpienia hiperalgezji, tolerancji na lek lub progresji choroby podstawowej.²⁰

Przerwanie stosowania leku

W przypadku konieczności przerwania stosowania produktu Matrifen, jego zastąpienie innymi opioidami powinno być przeprowadzone stopniowo, rozpoczynając od małej dawki, która jest następnie stopniowo zwiększana. Jest to szczególnie ważne ze względu na powolne zmniejszanie się stężenia fentanylu w surowicy po usunięciu plastra – zmniejszenie stężenia fentanylu o 50% może trwać 20 godzin lub dłużej.²¹

Ogólnie przyjęta zasada postępowania zaleca stopniowe zmniejszanie dawki opioidów w celu uniknięcia objawów z odstawienia. Istnieją udokumentowane przypadki, gdy szybkie zaprzestanie stosowania opioidowych leków przeciwbólowych u pacjentów fizycznie uzależnionych od opioidów doprowadziło do wystąpienia ciężkich objawów z odstawienia i utraty kontroli bólu.²²

Zmniejszanie dawki powinno być dostosowane indywidualnie, biorąc pod uwagę:²³

• Indywidualną dawkę stosowaną przez pacjenta
• Całkowity czas trwania leczenia
• Reakcję pacjenta na ból i objawy odstawienia

Pacjenci stosujący długoterminowe leczenie opioidami mogą wymagać wolniejszego zmniejszania dawki, natomiast u pacjentów leczonych przez krótki czas można rozważyć szybsze zmniejszanie dawki. Należy pamiętać, że u niektórych pacjentów możliwe jest wystąpienie objawów po odstawieniu opioidów w następstwie zmiany na inne leczenie lub dostosowania dawki.²⁴

Ważne ostrzeżenie dla lekarzy: Nie należy wykorzystywać danych zawartych w Tabelach 1, 2 i 3 w celu zamiany produktu Matrifen na inny produkt leczniczy, gdyż może to prowadzić do wyznaczenia nieprawidłowej dawki analgetycznej i możliwego przedawkowania.²⁵

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

Pacjentów w podeszłym wieku należy dokładnie monitorować podczas terapii produktem Matrifen, a dawkę dobierać indywidualnie w zależności od stanu klinicznego.²⁶

U pacjentów w podeszłym wieku, którzy wcześniej nie przyjmowali opioidów, należy szczególnie rozważyć stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka terapii. Jeśli zdecydowano o rozpoczęciu leczenia, jako dawkę początkową można zastosować wyłącznie produkt Matrifen o najmniejszej dostępnej mocy, czyli 12 μg/h.²⁷

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby wymagają szczególnie dokładnej obserwacji podczas leczenia produktem Matrifen. Dawkowanie w tych grupach pacjentów powinno być indywidualnie dostosowane do stanu klinicznego.²⁸

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, którzy wcześniej nie przyjmowali opioidów, należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka leczenia. W takiej sytuacji jako dawkę początkową można zastosować wyłącznie produkt Matrifen o najmniejszej dostępnej mocy, czyli 12 μg/h.²⁹

Dawkowanie u dzieci

Dzieci w wieku 16 lat i więcej

U młodzieży w wieku 16 lat i więcej należy stosować dawkowanie takie samo jak u dorosłych.³⁰

Dzieci w wieku od 2 do 16 lat

Produkt Matrifen należy podawać wyłącznie dzieciom w wieku od 2 do 16 lat, które już wykazują tolerancję na opioidy i aktualnie otrzymują odpowiednik co najmniej 30 mg morfiny w postaci doustnej na dobę.³¹

Aby przestawić dziecko z leczenia opioidami podawanymi doustnie lub parenteralnie na leczenie produktem Matrifen, należy zastosować zasady zamiany dawek ekwianalgetycznych leków, podobnie jak u dorosłych (Tabela 1), oraz kierować się zalecanymi dawkami produktu Matrifen ustalonymi w oparciu o dobową dawkę morfiny podawanej doustnie (Tabela 4).³²

Tabela 4: Zalecane u dzieci dawki produktu Matrifen

(w oparciu o dobową dawkę doustnie podawanej morfiny)

Należy pamiętać, że zamiana na dawki produktu Matrifen większe niż 25 μg/h następuje u dzieci według tych samych zasad co u dorosłych (patrz Tabela 2).³³

W badaniach klinicznych prowadzonych u dzieci, przedstawione zakresy dawek doustnie podawanej morfiny stanowiły podstawę do przeliczenia na odpowiednie dawki produktu Matrifen. W dwóch badaniach wymaganą dawkę fentanylu w plastrach transdermalnych wyliczano w sposób zachowawczy – dawki od 30 mg do 44 mg doustnej morfiny na dobę (lub równoważnego opioidu) zastępowano jednym plastrem transdermalnym o mocy 12 μg/h.³⁴

Należy podkreślić, że przedstawiony schemat zamiany u dzieci dotyczy wyłącznie przestawiania z doustnej morfiny (lub jej ekwiwalentów) na plastry transdermalne z fentanylem. Tego schematu nie wolno stosować do zamiany z fentanylu w plastrach transdermalnych na inne opioidy, gdyż mogłoby to prowadzić do przedawkowania.³⁵

Działanie przeciwbólowe pierwszej dawki plastra Matrifen nie będzie wystarczające przez pierwsze 24 godziny. Z tego powodu przez pierwsze 12 godzin od przestawienia na produkt Matrifen pacjent powinien otrzymywać wcześniej stosowany lek przeciwbólowy w dotychczasowej dawce. Przez kolejne 12 godzin analgetyki te można stosować w zależności od potrzeb klinicznych.³⁶

Podczas co najmniej 48 godzin od rozpoczęcia leczenia produktem Matrifen lub zwiększenia jego dawki zaleca się dokładną obserwację pacjentów w wieku dziecięcym pod kątem wystąpienia działań niepożądanych, takich jak hipowentylacja.³⁷

Produktu Matrifen nie należy stosować u dzieci w wieku poniżej 2 lat ze względu na brak ustalonego bezpieczeństwa stosowania i skuteczności w tej grupie wiekowej.³⁸

Dostosowanie dawki i leczenie podtrzymujące u dzieci

Podobnie jak u dorosłych, plastry Matrifen należy wymieniać co 72 godziny. Dawkę należy dostosować indywidualnie dla każdego dziecka, dążąc do optymalnej równowagi między skutecznością przeciwbólową a tolerancją leku. Zwiększanie dawki nie powinno następować częściej niż co 72 godziny.³⁹

Jeżeli działanie przeciwbólowe produktu Matrifen jest niewystarczające, należy podać dodatkowo morfinę lub inny szybko działający opioid. Na podstawie zapotrzebowania na dodatkowe analgetyki oraz nasilenia bólu u dziecka podejmuje się decyzję o zwiększeniu dawki. Dostosowanie dawki przeprowadza się w krokach co 12 μg/h.⁴⁰

Sposób podawania

Produkt Matrifen stosuje się jako system transdermalny (plaster). Należy przestrzegać następujących zasad aplikacji plastra:⁴¹

Miejsce aplikacji

Plaster Matrifen powinien być aplikowany na:⁴²

• Niepodrażnioną i niepoddawaną naświetlaniom skórę
• Płaskie części klatki piersiowej lub górne części ramion
• W przypadku małych dzieci preferowanym miejscem aplikacji jest górna część pleców, co minimalizuje ryzyko usunięcia plastra przez dziecko

Przygotowanie skóry

Przed aplikacją plastra należy odpowiednio przygotować skórę:⁴³

• Wybrać powierzchnię pozbawioną owłosienia
• Jeśli w miejscu aplikacji znajdują się włosy, należy je obciąć (nie golić)
• W razie potrzeby oczyszczenia skóry, należy użyć wyłącznie czystej wody
• Nie stosować mydła, oliwek, balsamów ani innych substancji, które mogłyby podrażnić skórę lub wpłynąć na jej właściwości absorbcyjne
• Przed aplikacją plastra skóra musi być całkowicie sucha

Aplikacja plastra

Przed użyciem plastrów należy sprawdzić ich stan – nie wolno używać plastrów, które są nacięte, przerwane lub w jakikolwiek inny sposób uszkodzone.⁴⁴

Prawidłowa procedura aplikacji plastra:⁴⁵

1. Plaster należy nakleić na skórę bezpośrednio po wyjęciu z saszetki ochronnej
2. Aby wyjąć plaster z saszetki:
   • Rozciąć saszetkę nożyczkami wzdłuż przerywanej linii
   • Delikatnie, aby nie uszkodzić plastra, całkowicie odciąć zgrzewaną krawędź saszetki
   • Otworzyć saszetkę z obu stron, rozkładając ją jak książkę
3. Warstwa ochronna plastra jest nacięta:
   • Zgiąć plaster w połowie
   • Oddzielnie usunąć obie połowy warstwy ochronnej
   • Unikać dotykania warstwy przylepnej plastra
4. Przykleić plaster na skórę:
   • Stosować lekki ucisk dłonią przez około 30 sekund
   • Upewnić się, że plaster przylega całkowicie, szczególnie na obrzeżach
5. Po założeniu plastra dokładnie umyć ręce czystą wodą

Czas stosowania i zmiana plastra

Produkt Matrifen powinien być stosowany przez 72 godziny (3 doby) bez przerwy. Nowy plaster może być przyklejony po zdjęciu poprzedniego i należy go umieścić w innym miejscu skóry. Przed naklejeniem kolejnego plastra w to samo miejsce na skórze powinno upłynąć kilka dni.⁴⁶