Właściwości farmakokinetyczne preparatu Magnefar B6 Forte

Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące właściwości farmakokinetycznych składników preparatu Magnefar B6 Forte, zawierającego 100 mg jonów magnezu w postaci magnezu cytrynianu oraz 10,10 mg pirydoksyny chlorowodorku.¹

Farmakokinetyka magnezu

Wchłanianie magnezu

Magnez wchłania się głównie w górnym odcinku przewodu pokarmowego (około 1/3 podanej ilości). Dodatkowo niewielka ilość wchłania się biernie w jelicie grubym poprzez przestrzenie międzykomórkowe. Stopień absorpcji magnezu jest uzależniony od spożytej ilości oraz stężenia tego pierwiastka w organizmie. Względna absorpcja jonów magnezu jest odwrotnie proporcjonalna do przyjmowanej dawki. Po podaniu doustnym, szczytowe stężenie w surowicy (Cmax) osiągane jest po 2-5 godzinach.²

Badania kliniczne wykazały, że biodostępność Mg²⁺ jest wyższa w przypadku podzielenia dobowej dawki magnezu na oddzielne dawki przyjmowane w ciągu dnia, w porównaniu do podania w pojedynczym bolusie.³

Dystrybucja magnezu

W krwi magnez występuje w trzech frakcjach:

• około 30% jonów magnezu wiąże się z białkami osocza
• 60% tworzy frakcję zjonizowaną, która jest aktywna biologicznie
• 10% występuje w formie kompleksowych połączeń z anionami

Magnez przenika do komórek za pośrednictwem specyficznych nośników i kanałów. Jednym z najważniejszych systemów transportu przez błonę komórkową jest kanał o integralnej aktywności enzymatycznej TRPM7.⁴

Po wchłonięciu, magnez transportowany jest do wątroby za pośrednictwem krążenia wrotnego, a następnie krążeniem systemowym trafia do innych tkanek. Część jonów zostaje zatrzymana w kościach. Duża część przechodzi do przestrzeni wewnątrzkomórkowej przy udziale mediatorów transportujących elektrolity przez błony komórkowe.⁵

W organizmie magnez jest rozmieszczony następująco:

• około 50-60% całkowitej ilości magnezu przechowywane jest w tkance kostnej
• pozostała część znajduje się w mięśniach i innych tkankach

Stężenie magnezu w osoczu płodu zależy od stężenia u matki i odpowiada zarówno na hipo- jak i hipermagnezemię. Transfer magnezu przez łożysko odbywa się drogą międzykomórkową i jest napędzany gradientem elektrochemicznym.⁶

Stężenie magnezu w ludzkim mleku wynosi średnio 31 mg/l (na podstawie średniego transferu mleka 0,8 l/dobę).⁷

Metabolizm magnezu

Magnez odgrywa kluczową rolę w wielu procesach metabolicznych organizmu, jednak nie zmienia swojego stanu utlenienia i pozostaje kationem dwuwartościowym.⁸

Eliminacja magnezu

Wydalanie magnezu z organizmu odbywa się głównie trzema drogami:

• przez nerki (z moczem)
• z kałem
• z potem

Wydalanie magnezu przez nerki zależy od szybkości filtracji kłębuszkowej i stopnia wchłaniania zwrotnego w cewkach nerkowych. Proces ten podlega wielu czynnikom fizjologicznym i patologicznym. Wydalanie z moczem zwiększa się podczas nasilonego wydalania sodu oraz w stanach kwasicy metabolicznej. Odwrotnie, w przypadku zasadowicy metabolicznej wydalanie magnezu ulega zmniejszeniu.⁹

Z wiekiem może dochodzić do zwiększonego wydalania magnezu z moczem w wyniku pogarszającej się czynności nerek, co prowadzi do obniżenia stężenia magnezu w surowicy. Również stany takie jak cukrzyca, alkoholizm oraz stosowanie niektórych leków mogą prowadzić do upośledzenia wchłaniania magnezu i nadmiernych strat z moczem, a w konsekwencji do hipomagnezemii.¹⁰

W procesie filtracji kłębuszkowej bierze udział frakcja magnezu niezwiązana z białkami osocza. Około 95% przesączonego elektrolitu jest wchłaniane zwrotnie w cewkach nerkowych, z czego:

• około 65% na ramieniu wstępującym pętli Henlego
• pozostałe 30% w kanalikach dystalnych

W warunkach prawidłowych do moczu wydala się tylko około 100 mg magnezu na dobę. Nerki mogą kontrolować tę ilość w zależności od stężenia magnezu w surowicy. Wydalanie mniej niż 96 mg/dobę świadczy o niedoborze magnezu w organizmie.¹¹

Z kałem wydalany jest magnez, który nie został wchłonięty z przewodu pokarmowego do krwiobiegu. Pot może stanowić znaczącą drogę utraty magnezu, w zakresie od 4 do 45 mg/l. W przypadku karmienia piersią szacuje się, że w ciągu pierwszych 6 miesięcy wyłącznego karmienia piersią wydzielane jest około 25 mg magnezu dziennie.¹²

Farmakokinetyka pirydoksyny

Po podaniu doustnym pirydoksyna (witamina B6) jest łatwo wchłaniana z przewodu pokarmowego. Następnie ulega przekształceniu w aktywne metabolity, którymi są fosforan pirydoksalu i fosforan pirydoksaminy. Te aktywne formy są magazynowane głównie w wątrobie.¹³

Głównym produktem eliminacji pirydoksyny jest kwas 4-pirydoksynowy, który powstaje w wyniku działania wątrobowej oksydazy aldehydowej na wolny pirydoksal. Pirydoksyna przenika przez łożysko i jest również obecna w mleku matki.¹⁴

Czynniki wpływające na homeostazę magnezu

Wpływ leków na homeostazę magnezu

Liczne grupy leków mogą wpływać na gospodarkę magnezową organizmu, prowadząc najczęściej do hipomagnezemii:

Leki moczopędne, takie jak tiazydowe i furosemid, stosowane w leczeniu nadciśnienia, niewydolności serca i chorób nerek, zwiększają wydalanie magnezu z moczem, co może prowadzić do hipomagnezemii.¹⁵

Stosowanie inhibitorów kinazy tyrozynowej EGFR, takich jak cetuksymab czy erlotinib, zalecanych w leczeniu raka jelita grubego z przerzutami, wiąże się z ryzykiem ciężkiej hipomagnezemii. EGF (naskórkowy czynnik wzrostu) jest hormonem wykazującym działanie magnezotropowe.¹⁶

Długotrwałe leczenie inhibitorami pompy protonowej (np. omeprazolem, pantoprazolem) może prowadzić do ciężkiej hipomagnezemii, prawdopodobnie z powodu zaburzeń wchłaniania.¹⁷

Stosowanie inhibitorów kalcyneuryny (cyklosporyna A, takrolimus) wiąże się z nadciśnieniem i utratą magnezu przez nerki. Po rozpoczęciu leczenia cyklosporyną, u nawet 90% pacjentów obserwuje się znaczne obniżenie stężenia magnezu w surowicy, przy czym u 35% pacjentów hipomagnezemia utrzymuje się pomimo suplementacji. Zaleca się, aby pacjenci stosujący inhibitory kalcyneuryny otrzymywali suplementację magnezu.¹⁸

Cisplatyna, stosowana w leczeniu onkologicznym, powoduje hipomagnezemię u 40-80% leczonych pacjentów. Podobny efekt wykazuje karboplatyna, inna pochodna platyny. Pacjenci z hipomagnezemią wywołaną leczeniem cisplatyną wymagają zazwyczaj suplementacji magnezu.¹⁹

Antybiotyki aminoglikozydowe (np. gentamycyna, tobramycyna), szeroko stosowane w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych, mogą powodować hipomagnezemię u około 25% pacjentów w wyniku zwiększonej utraty magnezu przez nerki.²⁰

Inne leki również mogą wpływać na homeostazę magnezu:

• Pentamidyna – może prowadzić do ciężkiej hipomagnezemii z powodu utraty magnezu przez nerki²¹
• Rapamycyna – powoduje hipomagnezemię u 10-25% pacjentów²²
• Amfoterycyna B – wywołuje hipomagnezemię i hipokaliemię; podczas leczenia amilorydem często stosuje się doustną suplementację magnezu²³
• Foskarnet – analog pirofosforanu, hamujący wirusowe polimerazy DNA; jako silny chelator kationów dwuwartościowych może powodować hipomagnezemię²⁴

U kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne stężenie magnezu w surowicy jest niższe w porównaniu z kobietami niestosującymi tych środków lub stosującymi inne rodzaje antykoncepcji. Zwiększenie stosunku wapnia do magnezu we krwi wywołane niskim stężeniem magnezu może wpływać na procesy krzepnięcia krwi. Systematyczny przegląd i metaanaliza 26 badań obserwacyjnych wykazały, że stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych zwiększa ryzyko zakrzepicy żylnej.²⁵

Wpływ chorób na homeostazę magnezu

Różne stany chorobowe mogą wpływać na gospodarkę magnezową organizmu:

Cukrzyca – obecność glukozy w moczu (glukozuria) prowadzi do diurezy osmotycznej, co może powodować zwiększone wydalanie magnezu i w konsekwencji zmniejszenie jego stężenia w organizmie. Cukrzyca jest prawdopodobnie najczęstszym zaburzeniem klinicznym związanym z utratą magnezu, dlatego chorzy na cukrzycę mają zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek.²⁶

Zaburzenia sercowo-naczyniowe – niedobór magnezu może powodować zaburzenia rytmu serca, takie jak tachykardia, przedwczesne skurcze czy migotanie.²⁷

Migrena – niskie stężenie magnezu prowadzi do skurczu tętnic i agregacji płytek krwi. U pacjentów z migreną często występuje hipomagnezemia, dlatego niedobór magnezu wydaje się odgrywać rolę w patogenezie tej choroby. Wykazano, że suplementacja magnezu jest skuteczna w profilaktyce migreny.²⁸

Zaburzenia przewodu pokarmowego – wymioty i biegunka mogą powodować utratę magnezu. Biegunka jest konsekwencją niewystarczającego wchłaniania wody w jelitach. Ponieważ wchłanianie wody jest konieczne do wchłaniania magnezu (powstanie gradientu stężeń), biegunka może prowadzić do niedoboru magnezu. Podobne skutki może powodować długotrwałe stosowanie leków przeczyszczających.²⁹