Wpływ lamiwudyny na płodność, ciążę i laktację

Lamiwudyna jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu B (WZW B). Podczas planowania terapii u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią, należy dokładnie rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem tego leku. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentce znajdującej się w jednej z wymienionych sytuacji klinicznych.¹

Wpływ na płodność

Specjalistyczne badania dotyczące rozrodczości przeprowadzone na modelach zwierzęcych nie wykazały negatywnego wpływu lamiwudyny na płodność zarówno u samców, jak i u samic. Brak jest danych wskazujących na to, że lek ten mógłby upośledzać zdolności rozrodcze u ludzi.²

Stosowanie w okresie ciąży

Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania lamiwudyny w okresie ciąży opierają się głównie na rejestrze stosowania leków przeciwretrowirusowych (Antiretroviral Pregnancy Registry). Rejestr ten obejmuje ponad 1000 obserwacji dotyczących przebiegu ciąż u kobiet, które przyjmowały lamiwudynę w pierwszym trymestrze oraz ponad 1000 obserwacji u kobiet stosujących lek w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Należy zaznaczyć, że mniej niż 1% tych kobiet było leczonych z powodu wirusowego zapalenia wątroby typu B, natomiast większość pacjentek otrzymywała lamiwudynę w ramach terapii zakażenia HIV, stosując większe dawki i jednocześnie przyjmując inne leki przeciwretrowirusowe.³

Analizując zgromadzone dane nie wykazano, aby lamiwudyna wywoływała wady rozwojowe lub działała szkodliwie na płód czy noworodka. Należy jednak pamiętać, że w badaniach na zwierzętach stwierdzono zwiększenie liczby przypadków wczesnego obumarcia zarodków u królików, choć nie zaobserwowano takiego efektu u szczurów. Potwierdzono również, że lamiwudyna przenika przez łożysko u ludzi.⁴

W świetle dostępnych danych, lamiwudyna może być stosowana w okresie ciąży, jeśli jest to klinicznie uzasadnione. Należy jednak podkreślić, że u pacjentek leczonych lamiwudyną, które następnie zaszły w ciążę, trzeba rozważyć możliwość nawrotu zapalenia wątroby po przerwaniu leczenia tym lekiem.⁵

Zaburzenia mitochondrialne u niemowląt

Lekarze powinni być świadomi potencjalnego ryzyka wystąpienia zaburzeń czynności mitochondriów u niemowląt narażonych na działanie lamiwudyny (będącej analogiem nukleozydu) w okresie życia płodowego lub po urodzeniu. W badaniach zarówno in vitro, jak i in vivo wykazano, że analogi nukleozydów i nukleotydów mogą powodować różnego stopnia uszkodzenia mitochondriów. Przypadki takich zaburzeń były zgłaszane u niemowląt eksponowanych na te substancje.⁶

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Lamiwudyna przenika do mleka kobiecego. Obserwacje prowadzone na ponad 200 parach matka/dziecko, gdzie matki były leczone z powodu zakażenia HIV, wykazały, że stężenia lamiwudyny w osoczu karmionych piersią niemowląt są bardzo niskie. Wartości te wynoszą mniej niż 4% stężeń występujących w surowicy matki i ulegają stopniowemu zmniejszeniu do poziomów nieoznaczalnych, gdy karmione piersią dzieci osiągają 24. tydzień życia.⁷

Całkowita ilość lamiwudyny przyjmowana przez niemowlę karmione piersią jest bardzo mała i może prowadzić do ekspozycji wywołującej suboptymalne działanie przeciwwirusowe. Co istotne, wirusowe zapalenie wątroby typu B u matki nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią, pod warunkiem że u noworodka zastosowano właściwe postępowanie profilaktyczne przeciw WZW B przy urodzeniu. Nie ma też dowodów na to, aby niewielkie stężenia lamiwudyny obecne w mleku powodowały działania niepożądane u karmionych piersią niemowląt.⁸

Biorąc pod uwagę powyższe informacje, karmienie piersią może być rozważane u kobiet leczonych lamiwudyną z powodu zakażenia HBV, które są zdolne do karmienia. Przy podejmowaniu decyzji należy uwzględnić zarówno korzyści wynikające z karmienia piersią dla dziecka, jak i korzyści z leczenia dla matki. W sytuacji, gdy mimo zastosowania odpowiednich środków zapobiegawczych dojdzie do przeniesienia zakażenia HBV na dziecko, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią w celu zmniejszenia ryzyka powstawania u dziecka szczepów wirusa opornych na lamiwudynę.⁹

Podsumowanie informacji dla lekarza

Lekarz prowadzący terapię lamiwudyną u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią powinien przekazać następujące informacje:

• Lamiwudyna w dawce 100 mg (Lamivudine Mylan) nie wykazuje wpływu na płodność u kobiet i mężczyzn.¹⁰
• Lek może być stosowany w czasie ciąży, jeśli jest to klinicznie uzasadnione, gdyż dostępne dane nie wskazują na jego szkodliwy wpływ na płód.¹¹
• U pacjentek leczonych lamiwudyną, które zaszły w ciążę, należy rozważyć ryzyko nawrotu zapalenia wątroby po ewentualnym przerwaniu leczenia.¹²
• Karmienie piersią jest możliwe podczas stosowania lamiwudyny u matki, pod warunkiem zastosowania odpowiedniej profilaktyki WZW B u noworodka.¹³
• W przypadku przeniesienia zakażenia HBV na dziecko, pomimo zastosowanych środków zapobiegawczych, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią.¹⁴
• Istnieje potencjalne ryzyko wystąpienia zaburzeń mitochondrialnych u niemowląt eksponowanych na lamiwudynę w okresie życia płodowego lub po urodzeniu.¹⁵