Działania niepożądane kwetiapiny – obraz kliniczny

Kwetiapina jest lekiem przeciwpsychotycznym, którego stosowanie wiąże się z występowaniem charakterystycznych działań niepożądanych. Profil bezpieczeństwa tego leku wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarzy prowadzących terapię. Podczas stosowania kwetiapiny obserwuje się szereg działań niepożądanych, z których część występuje bardzo często i może istotnie wpływać na jakość życia pacjentów, a także na ich współpracę w procesie leczenia ¹.

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych (występujących u ≥10% pacjentów) podczas terapii kwetiapiną wymienia się: senność, zawroty głowy, ból głowy, suchość błony śluzowej jamy ustnej oraz objawy odstawienia. W zakresie parametrów laboratoryjnych bardzo często obserwuje się zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy, zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego (szczególnie frakcji LDL), zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu, zwiększenie masy ciała oraz zmniejszenie zawartości hemoglobiny. Ponadto częstym problemem są objawy pozapiramidowe ².

Na szczególną uwagę zasługują ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR, ang. severe cutaneous adverse reactions), w tym zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) oraz wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS), które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta ³.

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie układu krwiotwórczego kwetiapina może powodować istotne klinicznie zaburzenia. Bardzo często obserwuje się zmniejszenie stężenia hemoglobiny. Często występuje leukopenia, zmniejszona liczba neutrofilów, zwiększona liczba eozynofilów, małopłytkowość oraz niedokrwistość. W rzadkich przypadkach może dochodzić do agranulocytozy, co stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej ⁴.

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Kwetiapina wykazuje istotny wpływ na parametry metaboliczne. Do bardzo często występujących zaburzeń należy zwiększenie stężenia triglicerydów i cholesterolu całkowitego (głównie frakcji LDL), zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu oraz zwiększenie masy ciała. Często obserwuje się także wzmożony apetyt, hiperglikemię, hiponatremię oraz rozwój lub zaostrzenie cukrzycy. W rzadkich przypadkach rozwija się zespół metaboliczny ⁵.

W zakresie zaburzeń endokrynologicznych często dochodzi do hiperprolaktynemii oraz zaburzeń funkcji tarczycy, manifestujących się zmniejszeniem stężenia hormonów tarczycy (T3, T4) i podwyższeniem stężenia TSH. W rzadkich przypadkach może wystąpić niedoczynność tarczycy lub niewłaściwe wydzielanie hormonu antydiuretycznego ⁶.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Zaburzenia ze strony układu nerwowego są jednym z najczęstszych problemów u pacjentów leczonych kwetiapiną. Bardzo często występuje senność, zwłaszcza w początkowych tygodniach leczenia. Często obserwowane są zawroty głowy i ból głowy. U niektórych pacjentów mogą wystąpić również objawy pozapiramidowe, szczególnie często u dzieci i młodzieży ⁷.

Zaburzenia układu krążenia

W trakcie leczenia kwetiapiną często występuje niedociśnienie ortostatyczne, któremu może towarzyszyć tachykardia, a u niektórych pacjentów nawet omdlenia. W rzadkich przypadkach może dojść do żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej lub udaru. Ponadto, podobnie jak w przypadku innych leków neuroleptycznych, obserwowano przypadki wydłużenia odstępu QT, przedsionkowych zaburzeń rytmu, nagłych niespodziewanych zgonów, zatrzymania akcji serca i torsades de pointes ⁸.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wątrobowe

W zakresie przewodu pokarmowego bardzo często obserwuje się suchość błony śluzowej jamy ustnej. Często występują zaparcia, niestrawność, wymioty i dysfagia. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem może być zapalenie trzustki lub niedrożność jelit ⁹.

Kwetiapina może także wywoływać zaburzenia funkcji wątroby, manifestujące się głównie wzrostem aktywności enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGTP). W rzadkich przypadkach może dojść do zapalenia wątroby lub żółtaczki ¹⁰.

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży (w wieku 10-17 lat) jest generalnie podobny do obserwowanego u dorosłych, jednak pewne działania niepożądane występują częściej w tej grupie wiekowej lub są charakterystyczne tylko dla niej. Należą do nich: zwiększenie stężenia prolaktyny, zwiększenie łaknienia, objawy pozapiramidowe, zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi, zapalenie błony śluzowej nosa, wymioty oraz drażliwość ¹¹.

Objawy odstawienia – ważny aspekt bezpieczeństwa

Bardzo często występującym problemem związanym z leczeniem kwetiapiną są objawy odstawienia, pojawiające się po nagłym przerwaniu terapii. Najczęściej obserwuje się bezsenność, nudności, bóle głowy, biegunkę, wymioty, zawroty głowy i drażliwość. Częstość występowania tych objawów zmniejsza się znacząco po tygodniu od zaprzestania leczenia. Właściwe postępowanie przy odstawianiu leku jest zatem istotnym elementem bezpiecznej terapii ¹².

Ciężkie działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi

Podczas leczenia kwetiapiną mogą wystąpić rzadkie, ale poważne działania niepożądane, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej:

• Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR) – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wysypka z eozynofilią i objawami układowymi ¹³
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – stanowiący bezpośrednie zagrożenie życia ¹⁴
• Agranulocytoza – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie hematologiczne ¹⁵
• Reakcje anafilaktyczne – bardzo rzadkie, ale zagrażające życiu ¹⁶
• Zaburzenia rytmu serca – w tym torsades de pointes i nagłe nieoczekiwane zgony ¹⁷

Szczegółowa tabela działań niepożądanych kwetiapiny

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży (10-17 lat)

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Lekarze powinni dokładnie monitorować pacjentów leczonych kwetiapiną pod kątem występowania działań niepożądanych, zwłaszcza na początku terapii i w trakcie dostosowywania dawki. Szczególną uwagę należy zwrócić na zmiany parametrów metabolicznych (masa ciała, lipidogram, glikemia), funkcji wątroby, morfologii krwi oraz odstępu QT w zapisie EKG ¹⁸.

Wszelkie podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego. Zgłaszanie działań niepożądanych umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego ¹⁹.