Właściwości farmakodynamiczne

KETREL XR należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej leki przeciwpsychotyczne, diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny, klasyfikowanej kodem ATC: N05A H04. Substancją czynną leku jest kwetiapina w postaci fumaranu, dostarczana w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu zawierających 150 mg substancji aktywnej.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina jest zaliczana do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania opartym na interakcji z licznymi receptorami neuroprzekaźników. Zarówno sama kwetiapina, jak i jej aktywny metabolit – norkwetiapina, który jest obecny w osoczu ludzkim, wykazują zdolność do oddziaływania z wieloma receptorami neurotransmiterów.²

Powinowactwo receptorowe

Profil wiązania receptorowego kwetiapiny i norkwetiapiny charakteryzuje się wyraźnym powinowactwem do receptorów serotoninowych (5HT2) oraz dopaminowych (D1 i D2). To specyficzne połączenie antagonizmu receptorowego, cechujące się większą selektywnością wobec receptorów serotoninowych 5HT2 w porównaniu do receptorów dopaminowych D2, uważane jest za kluczowy mechanizm odpowiedzialny za właściwości przeciwpsychotyczne kwetiapiny.³

Taki profil receptorowy przyczynia się również do znacznie mniejszego ryzyka wywoływania niepożądanych objawów pozapiramidowych (EPS) w porównaniu z klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi. Warto podkreślić, że zarówno kwetiapina, jak i norkwetiapina nie wykazują istotnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych.⁴

Charakterystyczny profil wiązania receptorowego obejmuje natomiast:

• Wysokie powinowactwo do receptorów histaminergicznych – co może tłumaczyć działanie sedatywne leku⁵
• Wysokie powinowactwo do receptorów alfa1-adrenergicznych – co może odpowiadać za efekty sercowo-naczyniowe⁶
• Umiarkowane powinowactwo do receptorów alfa2-adrenergicznych⁷

Interesujące jest zróżnicowanie w zakresie działania na receptory muskarynowe między kwetiapiną a norkwetiapiną. Podczas gdy sama kwetiapina wykazuje niskie powinowactwo lub brak powinowactwa do receptorów muskarynowych, norkwetiapina charakteryzuje się średnim do dużego powinowactwem do różnych podtypów tych receptorów. Ta właściwość tłumaczy obserwowane działanie antycholinergiczne (muskarynowe) leku.⁸

Mechanizmy przeciwdepresyjne

Działanie przeciwdepresyjne kwetiapiny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jest związane z dodatkowymi mechanizmami farmakologicznymi norkwetiapiny:

• Hamowanie czynnika transportującego norepinefrynę (NET) – mechanizm podobny do niektórych leków przeciwdepresyjnych⁹
• Częściowe działanie agonistyczne na receptory 5HT1A – co również przyczynia się do efektu przeciwdepresyjnego¹⁰

Aktywność przeciwpsychotyczna

W testach przedklinicznych kwetiapina wykazuje wyraźną aktywność przeciwpsychotyczną. Potwierdzają to badania wykorzystujące test odruchu unikania, który jest standardową metodą oceny potencjalnego działania przeciwpsychotycznego związków chemicznych.¹¹

Kwetiapina skutecznie hamuje działanie agonistów dopaminy, co można obserwować zarówno w testach behawioralnych, jak i elektrofizjologicznych. Ta cecha jest charakterystyczna dla leków o działaniu przeciwpsychotycznym.¹² Blokada receptorów D2 powoduje zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy, co stanowi neurochemiczny wskaźnik działania leku.¹³

Profil bezpieczeństwa w zakresie EPS

Badania przedkliniczne wykazały, że kwetiapina różni się od typowych leków przeciwpsychotycznych w zakresie ryzyka wywoływania objawów pozapiramidowych (EPS). Lek charakteryzuje nietypowy profil działania, z korzystniejszym stosunkiem efektu terapeutycznego do działań niepożądanych.¹⁴

Długotrwałe stosowanie kwetiapiny nie powoduje nadwrażliwości receptora dopaminowego D2, co jest istotną przewagą w porównaniu do klasycznych neuroleptyków.¹⁵ Nawet w dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2, kwetiapina wykazuje jedynie słabe działanie kataleptyczne, co potwierdza jej atypowy charakter.¹⁶

Selektywność układowa

Istotną cechą farmakodynamiczną kwetiapiny jest jej selektywność wobec układu limbicznego przy długotrwałym stosowaniu. Lek wywołuje blok depolaryzacyjny neuronów mezolimbicznych, natomiast nie wpływa na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego.¹⁷ Ten selektywny mechanizm działania przyczynia się do niskiego ryzyka wywoływania objawów pozapiramidowych.

W badaniach na małpach z rodzaju Cebus wykazano, że kwetiapina w minimalnym stopniu wywołuje objawy dystonii, zarówno przy stosowaniu doraźnym, jak i długotrwałym. Efekt ten obserwowano zarówno u zwierząt po wcześniejszym uwrażliwieniu na haloperydol, jak i bez wcześniejszego podawania leku, co dodatkowo potwierdza bezpieczny profil kwetiapiny w kontekście objawów pozapiramidowych.¹⁸

Skład leku KETREL XR

Produkt leczniczy KETREL XR jest dostępny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu zawierających 150 mg kwetiapiny w postaci kwetiapiny fumaranu. Tabletki mają charakterystyczny kształt kapsułki, są białe lub prawie białe, obustronnie wypukłe z wytłoczonym napisem „AB2” po jednej stronie i gładkie po drugiej stronie. Wymiary tabletki to około 17,4 mm długości i 6,7 mm szerokości.¹⁹

Należy zwrócić uwagę, że tabletki zawierają także substancję pomocniczą o znanym działaniu – 76 mg laktozy jednowodnej w każdej tabletce, co może mieć znaczenie u pacjentów z nietolerancją laktozy.²⁰