Właściwości farmakodynamiczne
Gastrostad 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne pantoprazolu

Pantoprazol, stanowiący składnik aktywny leku Gastrostad, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej, oznaczonych kodem ATC: A02BC02. Substancja ta wykazuje specyficzne działanie na komórki okładzinowe błony śluzowej żołądka, hamując wydzielanie kwasu solnego.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest pochodną benzoimidazolu, która po dostaniu się do organizmu ulega przekształceniu do postaci czynnej w środowisku kwaśnym kanalików komórek okładzinowych żołądka. W tej formie wykazuje zdolność do hamowania aktywności enzymu H+/K+-ATP-azy, który uczestniczy w końcowym etapie syntezy kwasu solnego.² Należy podkreślić, że efektywność hamowania wydzielania kwasu jest zależna od zastosowanej dawki i obejmuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu solnego.³

Istotną cechą pantoprazolu jest jego zdolność do wiązania się z enzymem na poziomie receptora komórkowego, co umożliwia wpływ na wydzielanie kwasu solnego niezależnie od rodzaju czynnika stymulującego sekrecję, takiego jak acetylocholina, histamina czy gastryna.⁴ Efekt terapeutyczny jest identyczny niezależnie od drogi podania – doustnej czy dożylnej.⁵

Efekty kliniczne

U większości pacjentów leczonych pantoprazolem obserwuje się ustąpienie objawów choroby już po 2 tygodniach terapii.⁶ Podobnie jak w przypadku innych inhibitorów pompy protonowej oraz antagonistów receptorów histaminowych H2, leczenie pantoprazolem prowadzi do zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego, co wtórnie indukuje zwiększenie wydzielania gastryny proporcjonalnie do redukcji kwaśności.⁷ Ważne jest, że zwiększone wydzielanie gastryny ma charakter odwracalny.⁸

Wpływ na stężenie gastryny

Pantoprazol powoduje zwiększenie wydzielania gastryny na czczo.⁹ W trakcie krótkotrwałej terapii stężenia gastryny w większości przypadków nie przekraczają górnej granicy normy.¹⁰ Natomiast długotrwałe stosowanie pantoprazolu prowadzi zazwyczaj do dwukrotnego zwiększenia stężenia gastryny u większości leczonych pacjentów.¹¹ Jedynie w pojedynczych przypadkach obserwuje się nadmierne zwiększenie stężenia tego hormonu.¹²

Wpływ na komórki ECL

W następstwie długotrwałej terapii pantoprazolem u niektórych pacjentów stwierdzono nieznaczne do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego (ECL) w żołądku, co określane jest jako rozrost prosty do gruczolakowatego.¹³ Należy jednak podkreślić, że wyniki dotychczasowych badań wykluczają powstawanie u ludzi postaci przedrakowiakowych (rozrost atypowy) lub rakowiaków żołądka.¹⁴

Wpływ długotrwałego stosowania

W przypadku długotrwałej terapii pantoprazolem trwającej ponad rok, nie można całkowicie wykluczyć jego wpływu na parametry czynności gruczołu tarczowego oraz aktywność enzymów wątrobowych, które odnotowano w badaniach na zwierzętach.¹⁵

Wpływ na stężenie chromograniny A (CgA)

Podczas leczenia inhibitorami pompy protonowej, w tym pantoprazolem, dochodzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy krwi w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego.¹⁶ Jest to istotne z klinicznego punktu widzenia, gdyż podwyższony poziom CgA może zakłócać badania diagnostyczne ukierunkowane na wykrywanie guzów neuroendokrynnych.¹⁷

Dostępne dane naukowe wskazują, że leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym pomiarem stężenia CgA. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia tego markera, które mogło być mylnie zwiększone w wyniku leczenia pantoprazolem, do zakresu referencyjnego.¹⁸