Właściwości farmakodynamiczne leku Fluanxol Depot

Fluanxol Depot, zawierający jako substancję czynną dekanonian cis(Z)-flupentyksolu, jest preparatem należącym do grupy neuroleptyków (leków przeciwpsychotycznych) o kodzie ATC N 05 AF 01. Jest to roztwór do wstrzykiwań dostępny w dawce 20 mg/ml, który stanowi przezroczysty, bezbarwny lub jasnożółty jednorodny olej przeznaczony do podawania pozajelitowego.¹

Mechanizm działania

Cis(Z)-flupentyksol, należący do grupy pochodnych tioksantenu, wywiera swoje działanie przeciwpsychotyczne głównie poprzez blokowanie receptorów dopaminergicznych, przy czym blokowanie receptorów 5-HT (5-hydroksytryptaminy) może również odgrywać istotną rolę w jego mechanizmie działania.²

Badania wykazały, że cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się szczególnym profilem receptorowym. W badaniach in vitro oraz in vivo zaobserwowano, że substancja ta wykazuje silne powinowactwo do receptorów dopaminergicznych D1 i D2. Jest to właściwość wyróżniająca go na tle innych neuroleptyków – dla porównania, flufenazyna wykazuje in vivo właściwie selektywne powinowactwo tylko do receptorów D2. Warto zauważyć, że podobny profil działania (jednakowe powinowactwo do receptorów D1 i D2 zarówno in vitro jak i in vivo) wykazuje także atypowy lek przeciwpsychotyczny, klozapina.³

Poza działaniem na receptory dopaminergiczne, cis(Z)-flupentyksol wykazuje również wysokie powinowactwo do receptorów α1-adrenergicznych oraz do receptorów 5-HT2, choć jest ono mniejsze niż w przypadku chloroprotiksenu, dużych dawek pochodnych fenotiazyny oraz klozapiny. Co istotne, substancja ta nie wykazuje powinowactwa do cholinergicznych receptorów muskarynowych, co przekłada się na niski profil działań niepożądanych związanych z układem cholinergicznym. Ponadto, cis(Z)-flupentyksol wykazuje jedynie niewielkie właściwości antyhistaminergiczne i nie blokuje receptorów α2-adrenergicznych.⁴

Badania farmakologiczne

Wszystkie badania behawioralne oceniające działanie neuroleptyczne (hamowanie receptorów dopaminergicznych) potwierdziły, że cis(Z)-flupentyksol jest silnie działającym lekiem neuroleptycznym. W modelach badań in vivo wykazano istnienie korelacji między powinowactwem do miejsc wiązania receptorów dopaminergicznych D2 in vitro a średnimi dobowymi dawkami środków przeciwpsychotycznych.⁵

Interesujących danych dostarczyły badania na zwierzętach dotyczące ruchów okołoustnych. U szczurów ruchy te zależą od pobudzenia receptorów D1 lub blokady receptorów D2, a cis(Z)-flupentyksol efektywnie im zapobiega. Podobnie, wyniki badań przeprowadzonych u małp wskazują, że hiperkinezja wargowa jest związana w większym stopniu ze stymulacją receptorów D1, a w mniejszym stopniu z nadwrażliwością receptorów D2. Na podstawie tych obserwacji można przypuszczać, że pobudzenie receptorów D1 jest również odpowiedzialne za podobne działanie u człowieka, czyli dyskinezę. W związku z tym blokowanie receptorów D1 przez cis(Z)-flupentyksol powinno wywierać korzystne działanie kliniczne.⁶

Podobnie jak większość innych neuroleptyków, flupentyksol zwiększa stężenie prolaktyny w surowicy, co jest związane z jego działaniem blokującym na receptory dopaminergiczne.⁷

W kontekście stosowania formy depot, badania farmakologiczne wyraźnie wykazały, że roztwór dekanonianu cis(Z)-flupentyksolu w oleju wywiera przedłużone działanie neuroleptyczne. Co istotne, ilość leku wymagana do utrzymania określonego efektu terapeutycznego przez dłuższy czas jest znacznie mniejsza w przypadku stosowania produktu leczniczego o przedłużonym uwalnianiu (depot) w porównaniu do codziennego doustnego podawania flupentyksolu. Warto również podkreślić, że nieznaczne i krótkotrwałe wydłużenie czasu snu wywołanego przez barbiturany u myszy wykazano jedynie po podaniu dużych dawek leku. Nie jest więc prawdopodobne wystąpienie istotnych interakcji ze środkami znieczulającymi u pacjentów otrzymujących produkty lecznicze w postaci o przedłużonym uwalnianiu (depot).⁸

Skuteczność kliniczna

Dekanonian flupentyksolu w zastosowaniu klinicznym jest przeznaczony głównie do leczenia podtrzymującego przewlekłych stanów psychotycznych. Efekt przeciwpsychotyczny wykazuje zależność od dawki – nasila się wraz z jej zwiększeniem. W zakresie dawek od małych do umiarkowanych (do 100 mg/2 tygodnie) dekanonian flupentyksolu nie wywołuje znaczącego uspokojenia polekowego, choć można się spodziewać pewnego nieswoistego uspokojenia polekowego po zastosowaniu większych dawek.⁹

Szczególną użyteczność dekanonian flupentyksolu wykazuje w leczeniu pacjentów z apatią, wycofanych, depresyjnych i wykazujących brak motywacji. Ten profil działania wyróżnia Fluanxol Depot na tle innych leków przeciwpsychotycznych.¹⁰

Jedną z najważniejszych zalet stosowania Fluanxol Depot jest umożliwienie ciągłości leczenia, zwłaszcza u pacjentów, którzy nie są w stanie systematycznie przyjmować przepisanych im leków doustnych. Stosowanie flupentyksolu w postaci dekanonianu zapobiega zatem częstym nawrotom choroby wynikającym z niewypełniania zaleceń lekarza przez pacjentów, którzy powinni regularnie przyjmować leki doustne. Ta forma podania zapewnia stały poziom substancji czynnej w organizmie, co przekłada się na stabilność stanu klinicznego pacjenta.¹¹