Działania niepożądane leku Etoposid Ebewe

Etopozyd (substancja czynna leku Etoposid-Ebewe, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) może powodować szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego. Profil bezpieczeństwa leku jest dobrze poznany i obejmuje działania niepożądane o różnym stopniu nasilenia, od łagodnych do zagrażających życiu.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa

Mielosupresja (zahamowanie czynności szpiku kostnego) stanowi najpoważniejsze działanie toksyczne związane z terapią etopozydem i jest głównym czynnikiem limitującym wielkość stosowanej dawki. W badaniach klinicznych, w których etopozyd stosowano w monoterapii w łącznej dawce ≥450 mg/m² powierzchni ciała, najczęstszymi reakcjami niepożądanymi były: leukopenia (91%), neutropenia (88%), anemia (72%), trombocytopenia (23%), astenia (39%), nudności i/lub wymioty (37%), wypadanie włosów (33%) oraz dreszcze i/lub gorączka (24%).²

Toksyczność hematologiczna

Mielosupresja indukowana etopozydem może prowadzić do poważnych powikłań, w tym przypadków zakończonych zgonem. Po podaniu leku szpik kostny zwykle całkowicie powraca do normy do 20. dnia i nie odnotowano skumulowanej toksyczności. Liczba granulocytów i płytek krwi osiąga minimum około 10-14 dni po podaniu etopozydu, przy czym minimum osiągane jest zwykle wcześniej po podaniu dożylnym w porównaniu z podawaniem doustnym.³

U pacjentów leczonych etopozydem obserwowano:

• Leukopenię u 91% pacjentów, w tym ciężką leukopenię (< 1000 komórek/mm³) u 17% chorych
• Trombocytopenię u 23% pacjentów, w tym ciężką trombocytopenię (< 50 000 płytek krwi/mm³) u 9% chorych

U pacjentów z neutropenią bardzo często występowała również gorączka oraz infekcje. Odnotowano również przypadki krwawienia związane z trombocytopenią.⁴

Toksyczność żołądkowo-jelitowa

Nudności i wymioty są głównymi objawami toksyczności ze strony układu pokarmowego podczas terapii etopozydem. Objawy te zwykle można kontrolować poprzez wdrożenie odpowiedniej terapii przeciwwymiotnej.⁵

Wpływ na skórę i włosy

Wypadanie włosów o charakterze odwracalnym, niekiedy prowadzące do całkowitej utraty włosów, zaobserwowano u maksymalnie 44% pacjentów leczonych etopozydem.⁶

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

U pacjentów otrzymujących etopozyd zaobserwowano:

• Przemijające niedociśnienie w następstwie szybkiego podania dożylnego leku, niezwiązane z toksycznością kardiologiczną ani zmianami w EKG. Niedociśnienie zwykle ustępuje po wstrzymaniu infuzji i/lub zastosowaniu odpowiedniego leczenia wspomagającego. Po wznowieniu infuzji lek należy podawać w wolniejszym tempie.⁷
• Nadciśnienie tętnicze – jeśli wystąpi klinicznie istotne nadciśnienie, należy wdrożyć odpowiednie leczenie wspomagające.⁸

Reakcje nadwrażliwości

Odnotowano reakcje anafilaktyczne występujące w trakcie lub bezpośrednio po podaniu dożylnym etopozydu. Dokładny wpływ stężenia leku lub tempa infuzji na występowanie takich reakcji nie jest w pełni poznany. Reakcje anafilaktyczne mogą wystąpić już podczas podawania pierwszej dawki etopozydu.⁹

Reakcje nadwrażliwości objawiają się jako: dreszcze, tachykardia, skurcz oskrzeli, duszność, obfite pocenie się, gorączka, świąd, nadciśnienie lub niedociśnienie, omdlenia, nudności i wymioty. W badaniach klinicznych reakcje te odnotowano u 3% pacjentów (7 z 245 pacjentów). U 2% pacjentów obserwowano zaczerwienienie twarzy, a u 3% wysypkę skórną.¹⁰

Reakcje nadwrażliwości zwykle szybko ustępują po wstrzymaniu infuzji i zastosowaniu środków podwyższających ciśnienie tętnicze, kortykosteroidów, leków antyhistaminowych lub płynów zwiększających objętość krwi. Odnotowano również ciężkie reakcje zakończone zgonem związane ze skurczem oskrzeli po podaniu etopozydu oraz przypadki bezdechu z samoistnym powrotem oddechu po wstrzymaniu infuzji.¹¹

Powikłania metaboliczne

Odnotowano przypadki wystąpienia zespołu rozpadu guza (niekiedy ze skutkiem śmiertelnym) po zastosowaniu etopozydu w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami.¹²

Bezpieczeństwo w populacji pediatrycznej

Oczekuje się, że profil bezpieczeństwa etopozydu u dzieci i młodzieży będzie podobny do profilu bezpieczeństwa u pacjentów dorosłych.¹³

Tabela działań niepożądanych etopozydu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych obserwowanych w badaniach klinicznych etopozydu oraz po wprowadzeniu go do obrotu. Działania niepożądane uszeregowano według klasyfikacji układów i narządów oraz częstości występowania.¹⁴

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na częste występowanie poważnych działań niepożądanych etopozydu, konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów poddanych terapii. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy rozważyć:

1. modyfikację dawki leku,
2. wdrożenie odpowiedniego leczenia wspomagającego,
3. przerwanie terapii w przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości lub innych zagrażających życiu działań niepożądanych.

W przypadku mielosupresji kluczowe jest regularne monitorowanie parametrów morfologii krwi, zwłaszcza w okresie 10-14 dni po podaniu leku. Pacjenci z neutropenią wymagają szczególnej obserwacji i profilaktyki przeciwinfekcyjnej.¹⁵

Przy reakcjach anafilaktycznych należy natychmiast przerwać infuzję leku i wdrożyć odpowiednie postępowanie: podanie środków podwyższających ciśnienie tętnicze, kortykosteroidów, leków antyhistaminowych lub zwiększenie objętości krwi krążącej.¹⁶

W przypadku niedociśnienia związanego z infuzją należy zmniejszyć tempo podawania leku lub czasowo wstrzymać infuzję do normalizacji ciśnienia.¹⁷

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁸