Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, a dokładniej do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (kod ATC: N 06 AB 10). Preparat Escitil zawiera substancję czynną escytalopram w postaci szczawianu, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 10 mg i 20 mg.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) charakteryzujący się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Dodatkowo substancja wiąże się również z allosterycznym miejscem tego transportera, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym.²

Istotną cechą farmakologiczną escytalopramu jest jego wysoka selektywność. Substancja wykazuje brak powinowactwa lub bardzo małe powinowactwo do wielu innych receptorów, w tym:

• Receptorów serotoninergicznych – 5-HT1A i 5-HT2
• Receptorów dopaminergicznych – DA D1 i D2
• Receptorów adrenergicznych – α1-, α2-, β-adrenergicznych
• Receptorów histaminowych H1
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych
• Receptorów benzodiazepinowych
• Receptorów opioidowych

Jedynym prawdopodobnym mechanizmem działania, który wyjaśnia farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu, jest hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT).³

Działanie farmakodynamiczne

W badaniach elektrokardiograficznych prowadzonych na zdrowych ochotnikach, w warunkach podwójnie ślepej próby kontrolowanej placebo, zaobserwowano wpływ escytalopramu na parametr QTc. Zmiana wyjściowej wartości QTc (po korekcji metodą Fridericia) wyniosła 4,3 msek (90% przedział ufności [CI] 2,2-6,4) dla dawki terapeutycznej 10 mg na dobę. Dla dawki ponadterapeutycznej 30 mg na dobę zmiana ta była znacznie większa i wyniosła 10,7 msek (90% CI: 8,6-12,8).⁴

Skuteczność kliniczna

Epizody dużej depresji

Skuteczność escytalopramu w krótkoterminowym leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo.⁵

W zakresie długoterminowego działania przeprowadzono badanie oceniające skuteczność w zapobieganiu nawrotom depresji. W badaniu tym uczestniczyło 274 pacjentów, którzy pozytywnie zareagowali na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w ciągu początkowej 8-tygodniowej fazy otwartej. Następnie pacjenci zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: kontynuującej leczenie escytalopramem w niezmienionej dawce lub otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni.⁶

Wyniki wykazały, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do nawrotu choroby w okresie 36 tygodni był znacząco dłuższy w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo.⁷

Fobia społeczna

Skuteczność escytalopramu w leczeniu fobii społecznej została potwierdzona zarówno w trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów odpowiadających na leczenie.⁸

Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnej dawki leku, które wykazało skuteczność escytalopramu w leczeniu fobii społecznej w dawkach 5 mg, 10 mg oraz 20 mg na dobę.⁹

Uogólnione zaburzenie lękowe

W leczeniu uogólnionego zaburzenia lękowego escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo.¹⁰

Analiza zbiorcza wyników trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała, że:

Efekt terapeutyczny był obserwowalny już od pierwszego tygodnia leczenia.¹¹

Długotrwałe utrzymywanie się skuteczności escytalopramu w dawce 20 mg na dobę wykazano w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. Badanie to przeprowadzono na grupie 373 pacjentów, którzy odpowiedzieli pozytywnie na leczenie podczas początkowej 12-tygodniowej fazy otwartej.¹²

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

W randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą dotyczącym leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego zaobserwowano, że pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali znaczącą poprawę w punktacji w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo po 12 tygodniach terapii.¹³

Po 24 tygodniach leczenia wykazano, że zarówno dawka 10 mg, jak i 20 mg escytalopramu na dobę przewyższała skutecznością placebo.¹⁴

Skuteczność escytalopramu w zapobieganiu nawrotom wykazano także w kolejnym badaniu obejmującym pacjentów, którzy pozytywnie zareagowali na escytalopram w dawkach 10 i 20 mg na dobę podczas 16-tygodniowej fazy otwartej. Pacjenci ci byli następnie włączeni do 24-tygodniowej randomizowanej, kontrolowanej placebo fazy z podwójnie ślepą próbą.¹⁵