Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację

Diklofenak sodowy, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących piersią. Lekarz powinien przeprowadzić dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka i przekazać pacjentce kompletne informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania leku Diclac 150 Duo w tych szczególnych sytuacjach klinicznych.¹

Wpływ na płodność

Należy poinformować pacjentkę, że stosowanie diklofenaku może wywierać negatywny wpływ na płodność kobiecą. Mechanizm tego działania związany jest z hamowaniem syntezy prostaglandyn przez diklofenak. Z tego powodu lek nie jest zalecany u kobiet, które planują ciążę.²

U pacjentek, które mają trudności z zajściem w ciążę lub które są poddawane diagnostyce niepłodności, należy rozważyć odstawienie preparatu Diclac 150 Duo, aby wykluczyć jego potencjalny negatywny wpływ na zdolność do zapłodnienia.³

Stosowanie w ciąży

Pacjentka powinna zostać poinformowana, że diklofenak, hamując syntezę prostaglandyn, może mieć niekorzystny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój zarodka oraz płodu. Badania epidemiologiczne dostarczają istotnych danych dotyczących bezpieczeństwa leku w okresie ciąży.⁴

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży istnieją następujące zagrożenia związane ze stosowaniem diklofenaku:

• Zwiększone ryzyko poronienia – badania epidemiologiczne potwierdzają ten związek przy zastosowaniu inhibitorów prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży⁵
• Zwiększone ryzyko wad rozwojowych serca – bezwzględne ryzyko wystąpienia wad układu sercowo-naczyniowego wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%⁶
• Zwiększone ryzyko wytrzewienia jelit (wady rozwojowej polegającej na przemieszczeniu jelit poza jamę brzuszną)⁷

Należy zaznaczyć, że ryzyko wad rozwojowych może wzrastać wraz ze zwiększeniem dawki diklofenaku i wydłużeniem okresu leczenia.⁸

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn wiązało się z:⁹

• Zwiększoną liczbą strat przedimplantacyjnych
• Zwiększoną liczbą strat poimplantacyjnych
• Podwyższoną śmiertelnością zarodków i płodów
• Zwiększoną częstością różnych wad wrodzonych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego¹⁰

Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne zagrożenia po 20. tygodniu ciąży. Stosowanie diklofenaku od tego momentu może powodować:¹¹

• Małowodzie – spowodowane zaburzeniami czynności nerek płodu, które może pojawić się krótko po rozpoczęciu leczenia, ale jest zwykle odwracalne po jego przerwaniu
• Zwężenie przewodu tętniczego u płodu – obserwowane po leczeniu w drugim trymestrze, przy czym większość przypadków ustępuje po zaprzestaniu terapii¹²

Zasady stosowania diklofenaku w pierwszym i drugim trymestrze ciąży:

1. Nie należy podawać diklofenaku, chyba że jest to bezwzględnie konieczne¹³
2. Jeśli lek jest stosowany przez kobietę planującą ciążę lub w ciąży, dawka powinna być minimalna¹⁴
3. Czas trwania leczenia powinien być możliwie najkrótszy¹⁵
4. Po ekspozycji na diklofenak przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży, należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego¹⁶
5. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego, należy natychmiast zaprzestać podawania diklofenaku¹⁷

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie Diclac 150 Duo w trzecim trymestrze ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane zarówno dla płodu, jak i matki.¹⁸

Możliwe działania niepożądane u płodu:

• Toksyczne działanie na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy – w tym przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne¹⁹
• Zaburzenia czynności nerek – które mogą prowadzić do niewydolności nerek z towarzyszącym małowodziem²⁰

Możliwe działania niepożądane u matki i noworodka:

• Wydłużenie czasu krwawienia – wynikające z działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek diklofenaku²¹
• Zahamowanie czynności skurczowej macicy – powodujące opóźnienie lub przedłużanie się porodu²²

Okres karmienia piersią

Diklofenak, podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, w niewielkich ilościach przenika do mleka kobiet karmiących piersią.²³ Pomimo niewielkiej ilości leku w mleku, w celu uniknięcia potencjalnych działań niepożądanych u dziecka, nie należy podawać produktu Diclac 150 Duo kobietom karmiącym piersią.²⁴

Zalecenia dla lekarzy

Przekazując informacje pacjentce dotyczące stosowania diklofenaku w kontekście płodności, ciąży i laktacji, lekarz powinien:

• Przedstawić pełne informacje na temat potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem leku w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedniego trymestru
• Wyjaśnić bezwzględne przeciwwskazania do stosowania leku w trzecim trymestrze ciąży
• Poinformować o konieczności monitorowania stanu płodu w przypadku stosowania leku po 20. tygodniu ciąży
• Omówić wpływ leku na płodność u kobiet planujących ciążę
• Przekazać zalecenia dotyczące przeciwwskazań podczas karmienia piersią
• Udokumentować przekazanie tych informacji w dokumentacji medycznej pacjentki