Właściwości farmakodynamiczne leku Citaxin

Cytalopram, substancja czynna leku Citaxin, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, a dokładniej do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Zgodnie z klasyfikacją ATC produkt oznaczony jest kodem N06 AB 04.¹

Mechanizm działania

Wykonane badania biochemiczne i behawioralne jednoznacznie wykazały, że cytalopram działa jako silny inhibitor wychwytu serotoniny (5-HT). Istotną cechą cytalopramu jest fakt, że nawet długotrwałe stosowanie nie prowadzi do rozwoju tolerancji na hamowanie wychwytu 5-HT.²

Cytalopram charakteryzuje się bardzo wysoką selektywnością działania jako inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, przy czym wywiera minimalny wpływ lub nie wpływa wcale na wychwyt innych neuroprzekaźników, takich jak noradrenalina (NA), dopamina (DA) oraz kwas γ-aminomasłowy (GABA).³

Powinowactwo receptorowe

W przeciwieństwie do wielu trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz niektórych nowszych preparatów z grupy SSRI, cytalopram charakteryzuje się brakiem lub bardzo niskim powinowactwem do różnych typów receptorów, w tym:⁴

• Serotoninergicznych 5-HT1A i 5-HT2
• Dopaminergicznych DA D1 i D2
• Adrenergicznych α1, α2 i β
• Histaminowych H1
• Muskarynowych cholinergicznych
• Benzodiazepinowych
• Opioidowych

Seria funkcjonalnych testów przeprowadzonych zarówno in vitro na wyizolowanych narządach, jak i testów in vivo, potwierdziła brak istotnego powinowactwa cytalopramu do wymienionych receptorów. Ten brak oddziaływania receptorowego stanowi wyjaśnienie, dlaczego cytalopram wywołuje mniej działań niepożądanych w porównaniu do innych leków przeciwdepresyjnych. Ograniczone są takie działania jak: suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaburzenia oddawania moczu, zaburzenia jelitowe, niewyraźne widzenie, senność, działanie kardiotoksyczne czy niedociśnienie ortostatyczne.⁵

Metabolity cytalopramu

Główne metabolity cytalopramu, podobnie jak substancja macierzysta, należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, jednak ich siła działania i selektywność są mniejsze niż w przypadku cytalopramu. Warto zauważyć, że wskaźniki selektywności tych metabolitów są mimo wszystko wyższe niż w przypadku wielu nowszych leków z grupy SSRI. Metabolity nie mają jednak istotnego udziału w ogólnym działaniu przeciwdepresyjnym leku.⁶

Efekty farmakodynamiczne

Wpływ na architekturę snu: Skrócenie fazy REM snu jest uznawane za marker działania przeciwdepresyjnego. Cytalopram, podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inne substancje z grupy SSRI oraz inhibitory MAO, skraca fazę REM snu przy jednoczesnym wydłużeniu fazy wolnofalowej.⁷

Działanie przeciwbólowe: Chociaż cytalopram nie wiąże się bezpośrednio z receptorami opioidowymi, badania wykazały, że nasila działanie przeciwbólowe powszechnie stosowanych opioidowych leków przeciwbólowych.⁸

Wpływ na funkcje poznawcze: U ludzi cytalopram nie zaburza sprawności poznawczej (funkcji intelektualnej) ani zdolności psychomotorycznych. Lek wykazuje minimalne działanie uspokajające lub nie wykazuje go wcale, nawet w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem.⁹

Wpływ na inne parametry fizjologiczne: Cytalopram nie zmniejsza wydzielania śliny, co potwierdzono w badaniu z zastosowaniem pojedynczej dawki u zdrowych ochotników. W badaniach z udziałem zdrowych ochotników nie zaobserwowano także istotnego wpływu cytalopramu na parametry czynności serca i naczyń. Lek nie wpływa na stężenie hormonu wzrostu w surowicy.¹⁰

Wpływ na stężenie prolaktyny: Podobnie jak inne leki z grupy SSRI, cytalopram może powodować zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu, co jest wtórne do pobudzania wydzielania prolaktyny przez serotoninę. To działanie nie ma jednak znaczenia klinicznego.¹¹

Wpływ na parametry elektrokardiograficzne

W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu EKG przeprowadzonym u zdrowych ochotników zaobserwowano zależne od dawki zmiany w odcinku QTc (z korektą wg Fridericia). Przy dawce 20 mg/dobę zmiana w stosunku do wartości wyjściowej wynosiła 7,5 msek (90% CI 5,9–9,1), natomiast przy dawce 60 mg/dobę obserwowano wydłużenie o 16,7 msek (90% CI 15,0–18,4).¹²