Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Interakcje lekowe stanowią istotny element bezpieczeństwa farmakoterapii cyprofloksacyną. Ze względu na właściwości farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, cyprofloksacyna wchodzi w liczne interakcje z innymi substancjami leczniczymi, które można podzielić na dwie główne kategorie: oddziaływanie innych produktów na cyprofloksacynę oraz oddziaływanie cyprofloksacyny na inne produkty lecznicze.¹

Oddziaływanie innych produktów leczniczych na cyprofloksacynę

Produkty lecznicze powodujące wydłużenie odstępu QT wymagają szczególnej ostrożności podczas jednoczesnego stosowania z cyprofloksacyną. Dotyczy to przede wszystkim leków przeciwarytmicznych klasy IA i III, trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych, makrolidów oraz leków przeciwpsychotycznych. Jednoczesne stosowanie tych substancji może zwiększać ryzyko kardiotoksyczności cyprofloksacyny.²

Tworzenie kompleksów chelatowych stanowi istotny mechanizm interakcji cyprofloksacyny z produktami zawierającymi wielowartościowe kationy. Jednoczesne podawanie doustnej cyprofloksacyny z produktami zawierającymi jony wapnia, magnezu, glinu, żelaza, polimerami wiążącymi fosforany (sewelamer, węglan lantanu), sukralfatem, lekami zobojętniającymi sok żołądkowy oraz lekami o dużej pojemności buforowej (jak tabletki dydanozyny) prowadzi do istotnego zmniejszenia wchłaniania cyprofloksacyny. Z tego powodu konieczne jest zachowanie odpowiedniego odstępu czasowego – cyprofloksacynę należy przyjmować 1-2 godziny przed lub co najmniej 4 godziny po podaniu wymienionych produktów. Wyjątek stanowią leki z grupy blokerów receptora H2.³

Produkty spożywcze i nabiał mogą wpływać na wchłanianie cyprofloksacyny. Wapń jako składnik posiłku nie wpływa znacząco na biodostępność leku, co pozwala na przyjmowanie cyprofloksacyny w postaci tabletek podczas posiłków zawierających produkty nabiałowe. Jednak przyjmowanie cyprofloksacyny jednocześnie z produktami nabiałowymi lub napojami wzbogacanymi minerałami (np. mleko, jogurt, sok pomarańczowy z dodatkiem wapnia) spożywanymi samodzielnie (nie jako część posiłku) może znacząco zmniejszać wchłanianie leku. W takich przypadkach zaleca się zachowanie odstępu czasowego – cyprofloksacynę należy przyjmować 1-2 godziny przed lub co najmniej 4 godziny po spożyciu tych produktów.⁴

Probenecyd zakłóca wydzielanie cyprofloksacyny przez nerki. Równoczesne podawanie probenecydu i cyprofloksacyny powoduje zwiększenie stężenia cyprofloksacyny w osoczu, co może prowadzić do nasilenia jej działania terapeutycznego, ale również zwiększać ryzyko działań niepożądanych.⁵

Metoklopramid przyspiesza wchłanianie cyprofloksacyny podawanej drogą doustną, czego skutkiem jest krótszy czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu. Nie wykazano jednak wpływu metoklopramidu na biodostępność cyprofloksacyny.⁶

Omeprazol stosowany jednocześnie z cyprofloksacyną powoduje niewielkie zmniejszenie maksymalnego stężenia (Cmax) oraz pola pod krzywą stężenia (AUC) cyprofloksacyny. Interakcja ta ma umiarkowane znaczenie kliniczne.⁷

Oddziaływanie cyprofloksacyny na inne produkty lecznicze

Tyzanidyna – jednoczesne stosowanie tyzanidyny z cyprofloksacyną jest przeciwwskazane. W badaniach klinicznych wykazano, że cyprofloksacyna może powodować 7-krotne zwiększenie wartości Cmax (zakres od 4 do 21-krotnego) oraz 10-krotne zwiększenie AUC tyzanidyny (zakres od 6 do 24-krotnego). Zwiększone stężenie tyzanidyny prowadzi do nasilenia działania hipotensyjnego oraz sedatywnego.⁸

Metotreksat – jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny i metotreksatu nie jest zalecane. Cyprofloksacyna może hamować transport metotreksatu przez kanaliki nerkowe, co prowadzi do zwiększenia stężenia metotreksatu w osoczu i zwiększenia ryzyka jego toksyczności.⁹

Teofilina i inne pochodne ksantyn – równoczesne podawanie cyprofloksacyny i teofiliny może prowadzić do niepożądanego zwiększenia stężenia teofiliny w osoczu i wystąpienia jej działań niepożądanych, które w rzadkich przypadkach mogą zagrażać życiu. Podczas jednoczesnego stosowania tych leków należy kontrolować stężenie teofiliny w osoczu i odpowiednio modyfikować jej dawkę. Podobne interakcje obserwowano w przypadku kofeiny i pentoksyfiliny (oksypentyfiliny), których stężenie w osoczu również ulega podwyższeniu podczas jednoczesnego stosowania z cyprofloksacyną.¹⁰

Fenytoina – jednoczesne podawanie cyprofloksacyny i fenytoiny może powodować zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia fenytoiny w osoczu. Z tego względu zaleca się monitorowanie stężenia fenytoiny podczas równoczesnego stosowania z cyprofloksacyną.¹¹

Cyklosporyna – podczas jednoczesnego stosowania cyprofloksacyny i produktów zawierających cyklosporynę obserwowano przemijające zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy. U pacjentów otrzymujących jednocześnie oba leki zaleca się częste (dwa razy w tygodniu) kontrolowanie stężenia kreatyniny w surowicy.¹²

Antagoniści witaminy K – równoczesne podawanie cyprofloksacyny z antagonistami witaminy K (warfaryna, acenokumarol, fenprokumon, fluindion) może nasilać ich działanie przeciwzakrzepowe. Ryzyko to jest zmienne i zależy od wielu czynników, w tym od istniejącego zakażenia, wieku i ogólnego stanu pacjenta. Podczas jednoczesnego stosowania cyprofloksacyny z antagonistami witaminy K oraz przez krótki czas po zakończeniu takiego leczenia zaleca się częste kontrolowanie wartości INR (międzynarodowy współczynnik znormalizowany).¹³

Duloksetyna – w badaniach klinicznych wykazano, że silne inhibitory izoenzymu CYP450 1A2 mogą powodować zwiększenie AUC i Cmax duloksetyny. Chociaż brak jest bezpośrednich danych klinicznych dotyczących interakcji z cyprofloksacyną, jako umiarkowanym inhibitorem CYP450 1A2, można spodziewać się podobnych efektów podczas jednoczesnego stosowania obu leków.¹⁴

Ropinirol – badania kliniczne wykazały, że jednoczesne stosowanie ropinirolu z cyprofloksacyną, będącą umiarkowanym inhibitorem izoenzymu CYP450 1A2, powoduje zwiększenie wartości Cmax i AUC ropinirolu odpowiednio o 60% i 84%. Zaleca się obserwację działań niepożądanych związanych z ropinirolem oraz odpowiednie dostosowanie jego dawki podczas i wkrótce po zakończeniu jednoczesnego leczenia z cyprofloksacyną.¹⁵

Lidokaina – u zdrowych ochotników wykazano, że jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny (umiarkowanego inhibitora izoenzymu CYP450 1A2) z preparatami zawierającymi lidokainę prowadzi do zmniejszenia klirensu dożylnie podawanej lidokainy o 22%. Chociaż stosowanie lidokainy jest zwykle dobrze tolerowane, podczas jednoczesnego stosowania z cyprofloksacyną mogą występować interakcje wraz z działaniami niepożądanymi.¹⁶

Klozapina – po jednoczesnym podawaniu przez 7 dni 250 mg cyprofloksacyny z klozapiną obserwowano zwiększenie stężenia klozapiny i N-demetyloklozapiny w osoczu, odpowiednio o 29% i 31%. Zaleca się ścisłą obserwację kliniczną pacjenta oraz odpowiednie dostosowanie dawki klozapiny podczas i wkrótce po zakończeniu leczenia skojarzonego z cyprofloksacyną.¹⁷

Syldenafil – podczas jednoczesnego stosowania przez zdrowych ochotników syldenafilu drogą doustną w dawce 50 mg oraz cyprofloksacyny w dawce 500 mg odnotowano w przybliżeniu dwukrotne podwyższenie Cmax oraz AUC syldenafilu. Z tego powodu podczas przepisywania cyprofloksacyny jednocześnie z syldenafilem należy zachować ostrożność i uwzględnić stosunek ryzyka do korzyści.¹⁸

Agomelatyna – badania kliniczne wykazały, że silne inhibitory izoenzymu CYP450 1A2 istotnie hamują metabolizm agomelatyny. W przypadku fluwoksaminy zaobserwowano 60-krotne zwiększenie narażenia na agomelatynę. Chociaż brak jest bezpośrednich danych klinicznych dotyczących interakcji z cyprofloksacyną, która jest umiarkowanym inhibitorem CYP450 1A2, można spodziewać się podobnego typu oddziaływania podczas jednoczesnego stosowania.¹⁹

Zolpidem – jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny i zolpidemu może zwiększać stężenie zolpidemu we krwi, co może prowadzić do nasilenia jego działania. Z tego powodu nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków.²⁰

Interakcje cyprofloksacyny z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu podczas terapii cyprofloksacyną może prowadzić do nasilenia niektórych działań niepożądanych leku. Alkohol etylowy może potęgować działanie cyprofloksacyny na ośrodkowy układ nerwowy, prowadząc do zwiększonego ryzyka wystąpienia objawów takich jak:

• Zawroty głowy
• Senność
• Zaburzenia koordynacji ruchowej
• Zaburzenia koncentracji
• Wydłużenie czasu reakcji

Dodatkowo, alkohol może nasilać potencjalne działanie neurotoksyczne cyprofloksacyny, zwiększając ryzyko wystąpienia drgawek oraz reakcji psychotycznych. W pojedynczych przypadkach opisywano także nasilone reakcje fotosensytywizujące u pacjentów przyjmujących cyprofloksacynę jednocześnie ze spożywaniem alkoholu.

Metabolizm alkoholu i cyprofloksacyny przebiega przy udziale podobnych szlaków enzymatycznych w wątrobie, co może prowadzić do wzajemnej konkurencji i wpływać na metabolizm obu substancji. W konsekwencji może dochodzić do zwiększenia stężenia cyprofloksacyny w surowicy i nasilenia jej działań niepożądanych.

Biorąc pod uwagę powyższe interakcje, zaleca się powstrzymanie od spożywania alkoholu podczas terapii cyprofloksacyną i przez co najmniej 72 godziny po jej zakończeniu.

Tabela interakcji cyprofloksacyny z innymi produktami leczniczymi