Wprowadzenie do farmakokinetyki wapnia

Farmakokinetyka preparatu Calcium Polfarmex o smaku truskawkowym (114 mg jonów wapnia/5 ml, syrop) opiera się na procesach wchłaniania, dystrybucji i wydalania jonów wapnia w organizmie. Produkt zawiera dwie sole wapnia: wapnia glubonian oraz wapnia laktobionian, które po podaniu doustnym ulegają przemianom w organizmie według określonych mechanizmów fizjologicznych.¹

Wchłanianie wapnia

Proces wchłaniania jonów wapnia zachodzi głównie w dwunastnicy oraz proksymalnym odcinku jelita cienkiego. Mechanizm ten opiera się na zjawisku transportu aktywnego, co oznacza, że wymaga nakładu energii. Z całkowitej ilości wapnia przyjętego z pokarmem, organizm jest w stanie wchłonąć około 30%.²

Czynniki zwiększające wchłanianie

Efektywność wchłaniania wapnia zwiększa się w obecności następujących czynników:

• Laktoza – cukier mleczny wspomaga absorpcję jonów wapnia w przewodzie pokarmowym
• Białko – obecność białek w diecie sprzyja wchłanianiu wapnia
• Kwas cytrynowy – tworzy rozpuszczalne kompleksy z wapniem, ułatwiając jego wchłanianie
• Witamina D – reguluje ekspresję białek transportujących wapń w enterocytach
• Parathormon – hormon przytarczyc zwiększający wchłanianie wapnia w jelitach

³

Czynniki hamujące wchłanianie

Istnieją również substancje i czynniki, które negatywnie wpływają na absorpcję wapnia:

• Glikokortykosteroidy – leki o działaniu przeciwzapalnym hamują wchłanianie wapnia
• Kalcytonina – hormon tarczycy obniżający stężenie wapnia w krwi
• Kwas szczawiowy – tworzy trudno rozpuszczalne sole z wapniem
• Kwas fitynowy – obecny w produktach zbożowych wiąże jony wapnia
• Fosforany – mogą tworzyć nierozpuszczalne kompleksy z wapniem, utrudniając jego wchłanianie

⁴

Wpływ wieku

Istotnym czynnikiem wpływającym na farmakokinetykę wapnia jest wiek pacjenta. Z upływem lat zdolność organizmu do przyswajania jonów wapnia ulega stopniowemu obniżeniu. W praktyce klinicznej oznacza to, że u osób starszych może występować zwiększone zapotrzebowanie na suplementację wapnia, aby pokryć fizjologiczne potrzeby organizmu.⁵

Dystrybucja wapnia

Po wchłonięciu do krwioobiegu, wapń dystrybuowany jest w organizmie. Prawidłowe stężenie wapnia w surowicy krwi wynosi 2,5 mmol/l. Wartość ta obejmuje dwie główne frakcje:

⁶

Eliminacja wapnia

Wydalanie wapnia z organizmu odbywa się wieloma drogami, przede wszystkim przez przewód pokarmowy i nerki. Dodatkowo, mniejsze ilości wapnia mogą być eliminowane innymi drogami.⁷

Drogi wydalania

1. Wydalanie z kałem – podstawowa droga eliminacji wapnia, charakteryzująca się względnie stabilnym poziomem wydalania w zakresie 0,4-0,8 g/dobę. Ta ilość obejmuje zarówno niewchłonięty wapń przyjęty doustnie, jak i wapń wydzielany do światła przewodu pokarmowego.⁸
2. Wydalanie z moczem – w prawidłowych warunkach fizjologicznych ilość wapnia wydalanego przez nerki nie przekracza 0,3 g/dobę. Ten proces jest ściśle regulowany przez hormony kalcytropowe, które dostosowują wydalanie wapnia do aktualnych potrzeb organizmu.⁹
3. Inne drogi wydalania – mniejsze ilości wapnia są wydalane również:
   • Ze śliną – co ma znaczenie w utrzymaniu remineralizacji szkliwa zębów
   • Z potem – szczególnie istotne podczas wzmożonego wysiłku fizycznego
   • Z mlekiem – u kobiet karmiących piersią, stanowiąc źródło wapnia dla niemowląt

¹⁰

Regulacja homeostazy wapniowej

Wydalanie wapnia stanowi istotny element homeostazy wapniowej w organizmie. Proces ten podlega ścisłej regulacji hormonalnej, głównie przez hormony kalcytropowe, do których zalicza się parathormon, kalcytoninę oraz aktywne metabolity witaminy D. Dzięki precyzyjnej regulacji stężenie wapnia w płynach ustrojowych utrzymywane jest na stałym poziomie, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania licznych procesów fizjologicznych, w tym przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, krzepnięcia krwi czy mineralizacji kości.¹¹