Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Biodacyna

Biodacyna (amikacyna) wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na potencjalne działania niepożądane. Należy przestrzegać określonych środków ostrożności dotyczących dawkowania oraz zapewnić pacjentom odpowiednie nawodnienie podczas terapii. Bezpieczeństwo stosowania amikacyny przez okres dłuższy niż 14 dni nie zostało potwierdzone.¹

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek lub zmniejszonym przesączaniem kłębuszkowym konieczna jest ocena czynności nerek standardowymi metodami przed rozpoczęciem leczenia oraz okresowo w trakcie terapii. Zaleca się modyfikację dawkowania poprzez zmniejszenie dawek dobowych i/lub wydłużenie przerw między dawkami, w zależności od stężenia kreatyniny w surowicy, aby zapobiec nadmiernej kumulacji leku i ograniczyć ryzyko ototoksyczności. Regularne monitorowanie stężenia leku w surowicy i czynności nerek jest szczególnie istotne u pacjentów w podeszłym wieku, u których zaburzenia czynności nerek mogą występować bez ewidentnych zmian w wynikach rutynowych badań przesiewowych, takich jak oznaczenia stężenia mocznika we krwi i kreatyniny w surowicy.²

Monitoring audiologiczny

Jeżeli leczenie ma trwać co najmniej siedem dni u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub 10 dni u pozostałych pacjentów, zaleca się wykonanie audiogramu przed rozpoczęciem leczenia oraz jego powtarzanie w trakcie terapii. Leczenie amikacyną należy przerwać w przypadku wystąpienia szumów usznych, subiektywnej utraty słuchu lub gdy audiogramy kontrolne wykazują znaczącą utratę odpowiedzi na dźwięki o wysokiej częstotliwości.³

Neurotoksyczność i ototoksyczność

U pacjentów leczonych aminoglikozydami może wystąpić neurotoksyczność, która objawia się jako przedsionkowa i/lub obustronna słuchowa ototoksyczność. Ryzyko rozwoju ototoksyczności indukowanej aminoglikozydami jest podwyższone u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u osób otrzymujących wysokie dawki leku lub poddanych terapii długoterminowej (ponad 5-7 dni). Zazwyczaj najpierw pojawia się utrata słyszenia dźwięków o wysokiej częstotliwości, którą można wykryć wyłącznie w badaniach audiometrycznych.⁴

Mogą wystąpić zawroty głowy, stanowiące objaw uszkodzenia narządu przedsionkowego. Inne możliwe objawy neurotoksyczności obejmują: drętwienie, mrowienie skóry, drżenia mięśniowe i drgawki. Ryzyko ototoksyczności wzrasta wraz ze stopniem narażenia na długotrwale utrzymujące się wysokie zarówno maksymalne, jak i minimalne stężenie amikacyny w surowicy. U pacjentów, u których rozwijają się uszkodzenia ślimaka lub narządu przedsionkowego, mogą nie występować w trakcie terapii objawy ostrzegawcze toksycznych uszkodzeń nerwu VIII. Całkowita lub częściowa nieodwracalna, obustronna głuchota lub zawroty głowy powodujące niepełnosprawność chorego mogą się pojawić po odstawieniu leku. Zmiany spowodowane ototoksycznością wywołaną przez aminoglikozydy są zwykle nieodwracalne.⁵

Mutacje mitochondrialne DNA

Zwiększone ryzyko ototoksyczności występuje u pacjentów z mutacjami mitochondrialnymi DNA (zwłaszcza z zastąpieniem nukleotydu od 1555 A do G w genie rRNA 12S), nawet jeśli stężenie aminoglikozydów w surowicy podczas leczenia mieści się w zalecanym zakresie. U takich pacjentów należy rozważyć zastosowanie alternatywnych metod leczenia. U pacjentów, u których w wywiadzie stwierdzono istotne mutacje lub głuchotę wywołaną przez aminoglikozydy, zaleca się rozważenie alternatywnych metod terapii lub wykonanie badań genetycznych przed podaniem amikacyny.⁶

Stosowanie u pacjentów z alergią i uprzednimi uszkodzeniami

Należy starannie rozważyć stosowanie amikacyny u pacjentów z alergią na aminoglikozydy w wywiadzie lub z subklinicznym uszkodzeniem nerek lub nerwu VIII spowodowanym wcześniejszym podawaniem leków nefrotoksycznych i/lub ototoksycznych, takich jak:

• streptomycyna
• dihydrostreptomycyna
• gentamycyna
• tobramycyna
• kanamycyna
• bekanamycyna
• neomycyna
• polimyksyna B
• kolistyna
• cefalorydyna
• wiomycyna

W tych przypadkach działania toksyczne mogą się sumować. Amikacynę można stosować u takich pacjentów tylko wtedy, gdy w opinii lekarza spodziewane korzyści terapeutyczne przeważają nad potencjalnym ryzykiem.⁷

Toksyczny wpływ na układ nerwowo-mięśniowy

Obserwowano blokadę nerwowo-mięśniową i porażenie oddychania po wstrzykiwaniu pozajelitowym, podaniu miejscowym (np. w płynach irygacyjnych stosowanych w ortopedii, do przemywania jamy brzusznej lub w miejscowym leczeniu ropni) oraz po podaniu doustnym aminoglikozydów. Należy brać pod uwagę możliwość porażenia oddychania podczas podawania aminoglikozydów jakąkolwiek drogą, szczególnie u pacjentów otrzymujących środki znieczulające, leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe lub u pacjentów, którym przetoczono duże ilości krwi z dodatkiem cytrynianu jako środka przeciwzakrzepowego.⁸

W przypadku wystąpienia porażenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, sole wapnia mogą odwrócić porażenie oddychania, ale może być konieczne zastosowanie mechanicznego wspomagania wentylacji. Blokadę przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i porażenie mięśni obserwowano u zwierząt laboratoryjnych otrzymujących duże dawki amikacyny.⁹

Pacjenci z miastenią i innymi chorobami mięśni

Amikacyny nie należy stosować u pacjentów z miastenią. Aminoglikozydy należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami mięśni, takimi jak parkinsonizm, ponieważ leki te mogą nasilać osłabienie mięśni ze względu na kuraropodobne działanie na połączenie nerwowo-mięśniowe.¹⁰

Toksyczny wpływ na nerki

Aminoglikozydy mogą działać nefrotoksycznie. Toksyczny wpływ na nerki jest niezależny od stężenia w osoczu (Cmax). Ryzyko wystąpienia nefrotoksyczności jest zwiększone u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u tych, którzy otrzymują duże dawki leku lub są leczeni przez dłuższy czas. W trakcie leczenia należy dbać o dobre nawodnienie pacjenta.¹¹

Należy kontrolować czynność nerek rutynowymi metodami przed rozpoczęciem i codziennie w trakcie leczenia. Dawkę należy zmniejszyć, jeśli wystąpią objawy zaburzenia czynności nerek, takie jak:

• występowanie w moczu wałeczków
• obecność białych lub czerwonych krwinek w moczu
• albuminuria
• zmniejszenie klirensu kreatyniny
• zmniejszenie ciężaru właściwego moczu
• zwiększenie we krwi stężenia azotu mocznikowego (BUN)
• zwiększenie w surowicy stężenia kreatyniny
• skąpomocz

Jeśli narasta azotemia lub stopniowo zmniejsza się objętość oddawanego moczu, leczenie należy przerwać.¹²

Monitoring u osób starszych

U pacjentów w podeszłym wieku zaburzenie czynności nerek może nie uwidaczniać się w wynikach rutynowych badań przesiewowych, takich jak oznaczenie stężenia azotu mocznikowego we krwi i kreatyniny w surowicy. Bardziej przydatnym badaniem może być wówczas oznaczenie klirensu kreatyniny. Monitorowanie czynności nerek u pacjentów w podeszłym wieku w trakcie leczenia aminoglikozydami jest szczególnie istotne.¹³

Zalecany monitoring

Zalecane jest dokładne kontrolowanie czynności nerek i czynności VIII nerwu czaszkowego, zwłaszcza u pacjentów z potwierdzonymi zaburzeniami czynności nerek lub u których podejrzewa się takie zaburzenia na początku leczenia, a także u pacjentów z początkowo prawidłową czynnością nerek, u których objawy niewydolności rozwinęły się w trakcie terapii. W miarę możliwości należy monitorować stężenie amikacyny w surowicy, aby zapewnić jego prawidłową wartość i uniknąć wystąpienia stężenia toksycznego.¹⁴

Zaleca się wykonywanie następujących badań:

• badanie moczu z określeniem jego ciężaru właściwego, zwiększonego wydzielania białek i obecności komórek lub wałeczków
• okresowe oznaczenia stężenia azotu mocznikowego we krwi, stężenia kreatyniny w surowicy lub klirensu kreatyniny
• seryjne audiogramy u pacjentów w wieku, który pozwala na takie badania, zwłaszcza z grupy wysokiego ryzyka

Jeśli wystąpią objawy ototoksyczności (zawroty głowy, zaburzenia równowagi, szumy uszne, huczenie w uszach lub utrata słuchu) lub nefrotoksyczności, konieczne jest odstawienie leku lub skorygowanie jego dawkowania.¹⁵

Interakcje z lekami nefrotoksycznymi i ototoksycznymi

Należy unikać równoczesnego i/lub następującego po kolei podawania ogólnego, doustnego lub miejscowego innych produktów o działaniu neurotoksycznym lub nefrotoksycznym, w tym zwłaszcza:

• bacytracyny
• cisplatyny
• amfoterycyny B
• cefalorydyny
• paromomycyny
• wiomycyny
• polimyksyny B
• kolistyny
• wankomycyny
• innych aminoglikozydów

Do innych czynników, które mogą zwiększać ryzyko toksyczności, należą zaawansowany wiek i odwodnienie pacjenta.¹⁶

Inaktywacja aminoglikozydów

Inaktywacja aminoglikozydów jest istotna klinicznie wyłącznie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Inaktywacja może dalej przebiegać w próbkach płynów ustrojowych pobranych do badań, co może prowadzić do niedokładnych odczytów stężeń aminoglikozydów. Z takimi próbkami należy postępować we właściwy sposób (natychmiast badać, zamrozić lub potraktować beta-laktamazą).¹⁷

Reakcje alergiczne

Biodacyna zawiera sodu pirosiarczyn, który rzadko może wywoływać ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne i zagrażające życiu lub mniej ciężkie napady astmy u wrażliwych pacjentów. Ogólna częstość występowania nadwrażliwości na siarczyny w populacji ogólnej jest niezbyt częsta i prawdopodobnie niska. Nadwrażliwość na siarczyny obserwuje się częściej u pacjentów chorych na astmę.¹⁸

Dodatkowe informacje dotyczące stosowania

Stosowanie miejscowe

Aminoglikozydy szybko i prawie całkowicie wchłaniają się po podaniu miejscowym podczas zabiegów chirurgicznych, z wyjątkiem podania do pęcherza moczowego. Zgłaszano przypadki występowania nieodwracalnej głuchoty, niewydolności nerek oraz zgonu spowodowanego blokadą nerwowo-mięśniową po przepłukiwaniu aminoglikozydami zarówno małego, jak i dużego pola operacyjnego.¹⁹

Nadmierny rozrost drobnoustrojów

Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków, stosowanie amikacyny może doprowadzić do nadmiernego rozrostu niewrażliwych na nią drobnoustrojów. W takim wypadku należy podjąć właściwe leczenie.²⁰

Podanie do ciała szklistego

Po podaniu amikacyny do ciała szklistego (we wstrzyknięciu do oka) raportowano występowanie zawału plamki, niekiedy prowadzącego do trwałej utraty wzroku.²¹

Stosowanie u dzieci

Aminoglikozydy należy stosować ostrożnie u wcześniaków i noworodków ze względu na niedojrzałość nerek u tych pacjentów, co powoduje wydłużenie okresu półtrwania w surowicy leków z tej grupy.²²

Zawartość sodu w produkcie

Biodacyna, 125 mg/ml, zawiera 3,73 mg (0,16 mmol) sodu w 1 ml, co odpowiada 0,19% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych. 1 mmol (23 mg) sodu znajduje się w 6 ml produktu Biodacyna, 125 mg/ml.²³

Biodacyna, 250 mg/ml, zawiera 7,49 mg (0,32 mmol) sodu w 1 ml, co odpowiada 0,38% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych. 1 mmol (23 mg) sodu znajduje się w 3 ml produktu Biodacyna, 250 mg/ml.²⁴

Należy to wziąć pod uwagę u pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek i u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. Zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być brana pod uwagę w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.²⁵