Właściwości farmakodynamiczne

Bisoprolol, substancja czynna leku Bibloc, należy do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych beta-adrenolityków (kod ATC: C07AB07). Lek charakteryzuje się swoistym profilem farmakodynamicznym, który odpowiada za jego skuteczność terapeutyczną w różnych stanach kardiologicznych.¹

Mechanizm działania

Bisoprolol wyróżnia się wysoką selektywnością w stosunku do receptorów beta-1-adrenergicznych. Nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani działania stabilizującego błony komórkowe. Charakterystyczną cechą bisoprololu jest jedynie niewielkie powinowactwo do receptorów beta-2-adrenergicznych zlokalizowanych w mięśniach gładkich oskrzeli i naczyń krwionośnych, a także do receptorów beta-2 uczestniczących w regulacji metabolicznej.²

Dzięki takiemu profilowi farmakologicznemu bisoprolol zwykle nie wywiera istotnego wpływu na opór w drogach oddechowych ani nie modyfikuje procesów metabolicznych zależnych od receptorów beta-2-adrenergicznych. Selektywność wobec receptorów beta-1-adrenergicznych utrzymuje się również poza terapeutycznym zakresem dawkowania, co stanowi istotną zaletę kliniczną.³

Zastosowania kliniczne

Bisoprolol znajduje zastosowanie w terapii kilku istotnych jednostek chorobowych układu sercowo-naczyniowego: nadciśnienia tętniczego, dławicy piersiowej oraz niewydolności serca. Podobnie jak w przypadku innych beta-1-adrenolityków, dokładny mechanizm działania przeciwnadciśnieniowego nie został w pełni wyjaśniony. Istotną obserwacją jest jednak znaczące zmniejszenie aktywności reninowej osocza pod wpływem bisoprololu.⁴

Działanie przeciwdławicowe

Efekt przeciwdławicowy bisoprololu opiera się na blokadzie receptorów beta zlokalizowanych w mięśniu sercowym. Blokada ta hamuje odpowiedź na stymulację współczulną, powodując zwolnienie akcji serca oraz zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego. W konsekwencji prowadzi to do redukcji zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen, co jest kluczowym mechanizmem działania przeciwdławicowego.⁵

Działanie w niewydolności serca

Szczególnie istotne są właściwości farmakodynamiczne bisoprololu w odniesieniu do niewydolności serca. Skuteczność kliniczna w tym wskazaniu została potwierdzona w badaniu CIBIS II, obejmującym 2647 pacjentów. Zdecydowana większość uczestników (83%, n=2202) kwalifikowała się do III klasy niewydolności według klasyfikacji NYHA, natomiast 17% (n=445) do klasy IV. Wszyscy pacjenci cierpieli na stabilną, objawową niewydolność skurczową serca z frakcją wyrzutową lewej komory ≤35%, potwierdzoną badaniem echokardiograficznym.⁶

Badanie CIBIS II wykazało istotne korzyści kliniczne związane ze stosowaniem bisoprololu w niewydolności serca:

• Redukcja śmiertelności ogólnej z 17,3% do 11,8%, co odpowiada względnemu zmniejszeniu o 34%⁷
• Zmniejszenie częstości nagłych zgonów o 44% (z 6,3% do 3,6%)⁸
• Redukcja liczby epizodów niewydolności serca wymagających hospitalizacji o 36% (z 17,6% do 12%)⁹
• Znacząca poprawa stanu czynnościowego pacjentów według klasyfikacji NYHA¹⁰

W fazie wprowadzania leczenia bisoprololem i zwiększania jego dawki odnotowano przypadki hospitalizacji spowodowane: bradykardią (0,53%), niedociśnieniem tętniczym (0,23%) oraz ostrą dekompensacją (4,97%). Częstość tych zdarzeń nie przewyższała jednak obserwowanej w grupie placebo (odpowiednio 0%, 0,3% i 6,74%). Liczba udarów mózgu prowadzących do zgonu lub inwalidztwa w trakcie całego okresu badania wyniosła 20 w grupie leczonej bisoprololem oraz 15 w grupie otrzymującej placebo.¹¹

Kolejnym istotnym badaniem klinicznym oceniającym właściwości farmakodynamiczne bisoprololu w niewydolności serca było badanie CIBIS III. Uczestniczyło w nim 1010 pacjentów w wieku ≥65 lat z łagodną do umiarkowanej przewlekłą niewydolnością serca (klasa II lub III wg NYHA) oraz frakcją wyrzutową lewej komory ≤35%. Pacjenci ci nie byli wcześniej leczeni inhibitorami ACE, lekami beta-adrenolitycznymi ani antagonistami receptora angiotensyny. Protokół badania obejmował początkowy 6-miesięczny okres leczenia bisoprololem lub enalaprylem, po którym przez 6 do 24 miesięcy stosowano terapię skojarzoną obiema substancjami.¹²

W trakcie badania CIBIS III zaobserwowano zwiększoną tendencję do nasilania przewlekłej niewydolności serca u pacjentów otrzymujących bisoprolol przez pierwsze 6 miesięcy. Analiza per protocol nie wykazała jednak, aby leczenie bisoprololem w pierwszej fazie było mniej skuteczne w porównaniu z terapią enalaprylem. Złożony punkt końcowy, obejmujący zgon i hospitalizację, wystąpił z podobną częstością w obu grupach na zakończenie badania (32,4% w grupie otrzymującej początkowo bisoprolol vs 33,1% w grupie leczonej enalaprylem, w populacji per protocol). Badanie to udowodniło, że bisoprolol może być skutecznie stosowany również u osób w podeszłym wieku z przewlekłą niewydolnością serca o nasileniu łagodnym do umiarkowanego.¹³

Efekty hemodynamiczne

Jednorazowe podanie bisoprololu pacjentom z chorobą wieńcową bez współistniejącej przewlekłej niewydolności serca wywołuje charakterystyczne efekty hemodynamiczne. Dochodzi do zwolnienia czynności serca i zmniejszenia objętości wyrzutowej, co przekłada się na redukcję pojemności minutowej oraz zmniejszenie zużycia tlenu przez mięsień sercowy. Podczas długotrwałego stosowania obserwuje się istotne zmiany hemodynamiczne – początkowo zwiększony opór obwodowy ulega zmniejszeniu wraz z kontynuacją terapii.¹⁴