Właściwości farmakodynamiczne
Betacal (50 mcg+ 0,5 mg)/g

Właściwości farmakodynamiczne leku Betacal

Betacal jest produktem leczniczym o działaniu przeciwłuszczycowym, należącym do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „leki przeciwłuszczycowe; inne leki przeciwłuszczycowe do stosowania miejscowego; kalcypotriol w produktach złożonych” (kod ATC: D05AX52). Produkt występuje w postaci prawie przezroczystego, bezbarwnego do lekko kremowego żelu zawierającego dwie substancje czynne: kalcypotriol w stężeniu 50 mikrogramów/g (w postaci kalcypotriolu jednowodnego) oraz betametazon w stężeniu 0,5 mg/g (w postaci betametazonu dipropionianu).¹

Mechanizm działania substancji czynnych

Skuteczność terapeutyczna preparatu Betacal wynika z komplementarnego działania dwóch substancji czynnych, które wpływają na różne aspekty patofizjologii łuszczycy:²

• Kalcypotriol – jest syntetycznym analogiem witaminy D, którego działanie farmakologiczne opiera się na indukowaniu różnicowania keratynocytów oraz hamowaniu ich nadmiernej proliferacji. Mechanizm ten stanowi podstawę skuteczności terapeutycznej w leczeniu łuszczycy, choroby charakteryzującej się zaburzeniami keratynizacji.³
• Betametazonu dipropionian – jest kortykosteroidem o wielokierunkowym działaniu terapeutycznym, które obejmuje efekt:
  • przeciwzapalny – zmniejsza nasilenie stanu zapalnego w obrębie zmian łuszczycowych
  • przeciwświądowy – redukuje świąd towarzyszący zmianom skórnym
  • naczynioskurczowy – zwęża naczynia krwionośne, zmniejszając tym samym przekrwienie w obszarze zmian chorobowych
  • immunosupresyjny – modyfikuje odpowiedź immunologiczną w obrębie skóry

Należy podkreślić, że chociaż betametazon skutecznie łagodzi objawy łuszczycy, to podobnie jak inne kortykosteroidy, nie leczy on choroby podstawowej. Dokładny mechanizm działania przeciwzapalnego kortykosteroidów stosowanych miejscowo nie został w pełni wyjaśniony, pomimo ich powszechnego stosowania w praktyce klinicznej.⁴

Wpływ na układ hormonalny

Ze względu na zawartość kortykosteroidu w preparacie Betacal, istotne jest zrozumienie jego potencjalnego wpływu na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Przeprowadzono specjalistyczne badania oceniające odpowiedź nadnerczy na stymulację ACTH (hormon adrenokortykotropowy) u pacjentów z rozległą łuszczycą owłosionej skóry głowy oraz tułowia, stosujących duże ilości preparatów zawierających kalcypotriol i betametazon.⁵

W badaniach klinicznych pacjenci stosowali skojarzenie kalcypotriolu i betametazonu w formie żelu oraz maści w dawce 106 g tygodniowo. Wyniki badań wykazały:

• Po 4 tygodniach leczenia u 5 z 32 pacjentów (15,6%) zaobserwowano graniczne zmniejszenie odpowiedzi kortyzolu po 30 minutach od stymulacji ACTH
• Spośród pacjentów kontynuujących leczenie do 8 tygodni, u 2 z 11 osób (18,2%) występowało podobne graniczne zmniejszenie odpowiedzi kortyzolu
• We wszystkich przypadkach, po 60 minutach od stymulacji ACTH, stężenie kortyzolu w surowicy normalizowało się do prawidłowych wartości
• U żadnego z badanych pacjentów nie stwierdzono zaburzeń w metabolizmie wapnia

Powyższe wyniki wskazują, że nawet bardzo duże dawki preparatów zawierających kalcypotriol i betametazon (w postaci żelu lub maści) wykazują jedynie niewielki, przejściowy wpływ na czynność osi HPA, nie powodując długotrwałych zaburzeń hormonalnych.⁶

Wpływ okluzji na działanie leku

Należy zwrócić uwagę, że zastosowanie opatrunku okluzyjnego może znacząco nasilać działanie betametazonu zawartego w preparacie Betacal. Wynika to ze zwiększonego przenikania substancji czynnej przez warstwę rogową naskórka w warunkach okluzji. Zastosowanie tej metody aplikacji wiąże się z potencjalnie większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych charakterystycznych dla miejscowo stosowanych kortykosteroidów.⁷