Właściwości farmakodynamiczne leku Azitrox 500

Azitrox 500 zawiera substancję czynną azytromycynę w dawce 500 mg w postaci azytromycyny dwuwodnej. Jest dostępny w postaci podłużnych, białych lub prawie białych tabletek powlekanych.¹

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Azytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy makrolidów, z kodem ATC: J01FA10.²

Mechanizm działania

Azytromycyna zaliczana jest do azalidów, stanowiących podgrupę antybiotyków makrolidowych. Struktura chemiczna azytromycyny opiera się na pierścieniu laktonowym erytromycyny A z dodatkowym atomem azotu. Pełna nazwa chemiczna związku to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jego masa cząsteczkowa wynosi 749,0.³

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego azytromycyny polega na wiązaniu się z podjednostką 50S rybosomów i blokowaniu translokacji łańcuchów peptydowych. Prowadzi to do zahamowania syntezy białek zależnej od RNA u wszystkich drobnoustrojów wrażliwych na lek.⁴

Mechanizm powstawania oporności

Oporność na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. U bakterii zidentyfikowano trzy główne mechanizmy oporności:⁵

• Zmiana miejsca działania – modyfikacja struktury rybosomu bakteryjnego uniemożliwiająca wiązanie antybiotyku
• Zmiana w transporcie antybiotyku – ograniczenie przenikania leku do komórki bakteryjnej
• Modyfikacja antybiotyku – enzymatyczna inaktywacja cząsteczki leku

Między Streptococcus pneumoniae, paciorkowcami beta-hemolizującymi grupy A, Enterococcus faecalis i Staphylococcus aureus, w tym MRSA (oporny na metycylinę S. aureus), występuje całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę i inne makrolidy oraz linkozamidy.⁶

Wartości graniczne wrażliwości

Wartości graniczne wrażliwości mikroorganizmów na azytromycynę zostały ustalone przez dwie główne organizacje standaryzacyjne: NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards) oraz EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing).⁷

Wartości graniczne według NCCLS

Wartości graniczne według EUCAST

Należy zaznaczyć, że częstość występowania oporności nabytej może różnić się w zależności od położenia geograficznego oraz zmieniać w czasie, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W razie wątpliwości zaleca się konsultację z ekspertem dotyczącą lokalnych danych o oporności drobnoustrojów.⁸

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Azytromycyna wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów patogennych. Poniżej przedstawiono szczegółową klasyfikację mikroorganizmów ze względu na ich wrażliwość na azytromycynę.⁹

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:¹⁰

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę – drobnoustroje koagulazo-dodatnie, często wywołujące zakażenia skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – paciorkowce odpowiedzialne za anginy i zakażenia skóry

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:¹¹

• Haemophilus influenzae – czynnik etiologiczny zakażeń dróg oddechowych
• Haemophilus parainfluenzae – patogen dróg oddechowych
• Legionella pneumophila – wywołuje legionelozę (chorobę legionistów)
• Moraxella catarrhalis – powszechny patogen dróg oddechowych
• Pasteurella multocida – czynnik zakażeń po ugryzieniach zwierząt
• Escherichia coli ETEC (enterotoksyczne) – wywołuje biegunkę podróżnych
• Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjne) – wywołuje przewlekłe biegunki

Bakterie beztlenowe:¹²

• Clostridium perfringens – wywołuje zakażenia tkanek miękkich i zgorzel gazową
• Fusobacterium spp. – powoduje zakażenia jamy ustnej i układu oddechowego
• Prevotella spp. – związany z zakażeniami jamy ustnej i górnych dróg oddechowych
• Porphyromonas spp. – patogen jamy ustnej, zwłaszcza chorób przyzębia

Inne drobnoustroje:¹³

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy (choroby z Lyme)
• Chlamydia trachomatis – wywołuje zakażenia układu moczowo-płciowego i oka
• Chlamydia pneumoniae – atypowy czynnik zakażeń układu oddechowego
• Mycoplasma pneumoniae – powoduje atypowe zapalenie płuc

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:¹⁴

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę – szczepy o zmniejszonej wrażliwości na penicylinę często wykazują również obniżoną wrażliwość na azytromycynę

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:¹⁵

• Enterococcus faecalis – naturalnie oporny na azytromycynę
• Staphylococcus spp. MRSA, MRSE* (gronkowce oporne na metycylinę) – wykazują powszechną oporność na makrolidy

Bakterie Gram-ujemne:¹⁶

• Pseudomonas aeruginosa – naturalnie oporna na większość makrolidów
• Klebsiella spp. – wykazuje naturalną oporność na azytromycynę
• Escherichia coli – większość szczepów jest naturalnie oporna na azytromycynę

Bakterie beztlenowe:¹⁷

• Grupa Bacteroides fragilis – bakterie naturalnie oporne na działanie azytromycyny

Należy zaznaczyć, że gronkowce oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i tylko rzadko mogą być wrażliwe na azytromycynę.¹⁸

Zastosowanie w leczeniu malarii

Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych u dzieci stwierdzono, że stosowanie azytromycyny nie jest zalecane w leczeniu malarii. Dotyczy to zarówno monoterapii, jak i leczenia skojarzonego z lekami zawierającymi chlorochinę lub artemizyninę. Wynika to z faktu, że nie ustalono non-inferiority (nie mniejszej skuteczności) azytromycyny w stosunku do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu niepowikłanej malarii.¹⁹