Działania niepożądane leku Aribit

Aribit (arypiprazol) jest lekiem przeciwpsychotycznym nowej generacji, stosowanym w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I. Jak każdy produkt leczniczy, Aribit może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa leku opartą na danych z badań klinicznych oraz raportach post-marketingowych.⁽¹⁾

Ogólny profil bezpieczeństwa

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu został dobrze poznany dzięki licznym badaniom klinicznym oraz doświadczeniu po wprowadzeniu leku do obrotu. Najczęściej notowanymi działaniami niepożądanymi w badaniach z kontrolą placebo były akatyzja i nudności, przy czym każde z nich występuje częściej niż u 3% pacjentów leczonych arypiprazolem w postaci doustnej.⁽²⁾

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane związane z terapią arypiprazolem klasyfikowane są według następujących kategorii częstości:⁽³⁾

• Bardzo często: występujące częściej niż u 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często: występujące u 1 na 10 do 1 na 100 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występujące u 1 na 100 do 1 na 1 000 pacjentów (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko: występujące u 1 na 1 000 do 1 na 10 000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko: występujące rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem, z uwzględnieniem układów i narządów oraz częstości występowania. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania, działania niepożądane wymieniono zgodnie ze zmniejszającym się nasileniem.⁽⁴⁾

Szczegółowe opisy wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. W przypadku arypiprazolu ich występowanie zależy od wskazania, dawki i czasu trwania terapii.⁽⁵⁾

Schizofrenia: W długookresowym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu u pacjentów leczonych arypiprazolem ogólnie rzadziej występowały EPS (25,8%), w tym parkinsonizm, akatyzja, dystonia i dyskineza, niż u pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). W długookresowym 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo częstość występowania EPS wynosiła 19% dla pacjentów leczonych arypiprazolem i 13,1% dla pacjentów otrzymujących placebo. W innym długookresowym 26-tygodniowym kontrolowanym badaniu częstość występowania EPS wynosiła 14,8% dla pacjentów leczonych arypiprazolem i 15,1% dla pacjentów otrzymujących olanzapinę.⁽⁶⁾

Epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I: W 12-tygodniowym kontrolowanym badaniu przypadki EPS występowały u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem i 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym 12-tygodniowym badaniu przypadki EPS występowały u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i 17,6% pacjentów leczonych litem. W długookresowym 26-tygodniowym kontrolowanym placebo badaniu w leczeniu podtrzymującym przypadki EPS występowały u 18,2% pacjentów leczonych arypiprazolem i 15,7% pacjentów otrzymujących placebo.⁽⁷⁾

Akatyzja

Akatyzja to zespół objawów charakteryzujący się wewnętrznym niepokojem i niemożnością spokojnego siedzenia lub stania w jednym miejscu, co prowadzi do konieczności ciągłego ruchu. W kontrolowanych placebo badaniach przypadki akatyzji u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi występowały u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią przypadki akatyzji występowały u 6,2% pacjentów w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.⁽⁸⁾

Dystonia

Dystonia to długotrwałe, nieprawidłowe skurcze grup mięśni, które mogą występować u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Do objawów dystonii należą: skurcze mięśni szyi, czasami postępujące do ucisku w gardle, trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Chociaż objawy te mogą pojawiać się po zastosowaniu niskich dawek, występują częściej i są bardziej nasilone podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych mocach i większych dawkach. Obserwowano zwiększone ryzyko ostrej dystonii u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁽⁹⁾

Zmiany w stężeniu prolaktyny

W badaniach klinicznych dotyczących zatwierdzonych wskazań oraz na podstawie danych po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu wykazano, że arypiprazol może powodować zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w stosunku do stężenia początkowego. Jest to istotna różnica w porównaniu do wielu innych leków przeciwpsychotycznych, które prowadzą zwykle do hiperprolaktynemii.⁽¹⁰⁾

Patologiczne uzależnienie od hazardu i inne zaburzenia kontroli impulsów

Patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy i obżarstwo lub kompulsywne objadanie się mogą wystąpić u pacjentów leczonych arypiprazolem. Te działania niepożądane są szczególnie istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjenta, gdyż mogą prowadzić do poważnych konsekwencji społecznych i finansowych.⁽¹¹⁾

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży różni się częściowo od profilu obserwowanego u dorosłych. Poniżej przedstawiono najważniejsze różnice w zależności od wskazania:⁽¹²⁾

Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej: W badaniach klinicznych częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków niż u dorosłych (i częściej niż w grupie placebo):⁽¹³⁾

• Bardzo często (≥1/10): senność/sedacja, zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥1/100 do <1/10): suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne

W długoterminowych badaniach dodatkowo obserwowano: zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmię i leukopenię (≥1/100 do <1/10).⁽¹⁴⁾

Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u młodzieży w wieku 13 lat i starszej: Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych:⁽¹⁵⁾

• Bardzo często (≥1/10): senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%)
• Często (≥1/100 do <1/10): ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskinezy

Zaobserwowano wyraźną zależność od dawki w przypadku zaburzeń pozapiramidowych (częstość występowania dla dawki 10 mg wynosiła 9,1%, dla dawki 30 mg 28,8%, dla placebo 1,7%) oraz akatyzji (częstość występowania dla dawki 10 mg wynosiła 12,1%, dla dawki 30 mg 20,3%, dla placebo 1,7%).⁽¹⁶⁾

Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I po 12. oraz 30. tygodniu leczenia wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg oraz 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg oraz 2,3 kg.⁽¹⁷⁾

W populacji dzieci i młodzieży senność oraz zmęczenie obserwowano częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, niż u pacjentów ze schizofrenią.⁽¹⁸⁾

Wpływ na parametry laboratoryjne

Porównania pomiędzy arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne zmiany w rutynowo oznaczanych parametrach laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazały medycznie istotnych różnic. Ogólnie przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu z 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.⁽¹⁹⁾

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁽²⁰⁾