Właściwości farmakokinetyczne paracetamolu

Paracetamol charakteryzuje się określonymi parametrami farmakokinetycznymi, które determinują jego działanie w organizmie. Dawki progowe u osób dorosłych obu płci mieszczą się w zakresie od 0,3 g (często nieróżniące się od placebo) do 0,5 g. Działanie leku rozpoczyna się po około 30 minutach i utrzymuje się przez około 4 godziny. Objętość pozornej dystrybucji wynosi 67 l/70 kg, natomiast okres półtrwania to średnio 2 godziny.¹

Proces wchłaniania

Po podaniu doustnym paracetamol wchłania się szybko z przewodu pokarmowego. Biodostępność leku jest wysoka i wynosi 88%. Po zażyciu tabletki zawierającej 0,5 g paracetamolu, najwyższe stężenie w osoczu przekracza 64 µg/ml. Czas potrzebny do osiągnięcia najwyższego stężenia paracetamolu w osoczu wynosi od 1 do 2 godzin po przyjęciu dawki.²

Dystrybucja w organizmie

Paracetamol nie jest lekiem silnie wiążącym się z białkami osocza. Stopień wiązania wynosi jedynie 20-30% przy standardowym dawkowaniu terapeutycznym. Pozorna objętość dystrybucji sięga do 70 l/70 kg. Zdolność przenikania leku do różnych tkanek i przestrzeni organizmu jest znacząca – paracetamol przenika do mózgu, przechodzi przez łożysko, a także jest wydzielany z mlekiem kobiet karmiących piersią, gdzie osiąga stężenie zbliżone do stężenia w osoczu.³

Metabolizm i biotransformacja

Głównym miejscem metabolizmu paracetamolu jest wątroba. W warunkach prawidłowych, przy stosowaniu dawek terapeutycznych (1,2 g/dziennie, maksymalnie do 4,0 g), około 95% podanej dawki paracetamolu podlega procesom koniugacji z kwasem glukuronowym lub resztą siarczanową. Tylko około 5% leku jest metabolizowane alternatywną drogą z udziałem układu enzymatycznego cytochromu P-450. W wyniku tego procesu powstaje toksyczny dla komórki wątrobowej metabolit (prawdopodobnie pochodna N-hydroksylowa), który w prawidłowych warunkach jest inaktywowany poprzez koniugację z glutationem. Sprzężone metabolity paracetamolu nie wykazują aktywności farmakologicznej.⁴

Eliminacja z organizmu

Paracetamol jest eliminowany z organizmu głównie poprzez przekształcenie do nieaktywnych metabolitów. Jedynie około 4% niezmetabolizowanego leku, wraz z nieaktywnymi metabolitami, jest wydalane przez nerki. W niewielkim stopniu lek jest także wydzielany z żółcią. Osoczowy okres półtrwania paracetamolu wynosi średnio 2 godziny przy prawidłowej funkcji wątroby.

W przypadku przedawkowania lub zaburzeń czynności wątroby dochodzi do nasycenia szlaków metabolicznych i zmiana kinetyki eliminacji z pierwszego rzędu do eliminacji zerowego rzędu. W rezultacie następuje znaczące wydłużenie okresu półtrwania leku, który może sięgać nawet 17 godzin, co zwiększa ryzyko toksycznego działania paracetamolu.⁵

Farmakokinetyka w grupach szczególnych

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z wyrównaną niewydolnością wątroby okres półtrwania paracetamolu jest porównywalny z wartościami obserwowanymi u osób zdrowych. Natomiast w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby, okres półtrwania może ulec wydłużeniu. Kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało jednoznacznie określone. W badaniach nie wykazano kumulacji leku, hepatotoksyczności ani zaburzeń sprzęgania z glutationem w przypadku niewydolności wątroby. Długotrwałe podawanie paracetamolu w dawce dobowej 4 g przez okres 13 dni pacjentom z przewlekłą wyrównaną niewydolnością wątroby nie powodowało dalszego pogorszenia czynności tego narządu.⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

W prawidłowych warunkach ponad 90% dawki terapeutycznej paracetamolu jest wydalane z moczem w postaci metabolitów w czasie 24 godzin. U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek zdolność wydalania polarnych metabolitów jest ograniczona, co może prowadzić do ich kumulacji w organizmie. W związku z tym u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek zaleca się modyfikację schematu dawkowania poprzez wydłużenie odstępów między kolejnymi dawkami paracetamolu.⁷

Parametry farmakokinetyczne paracetamolu