Zapalenie krtani
Etiologia i przyczyny
Zapalenie krtani (laryngitis) to stan zapalny obejmujący struny głosowe, prowadzący do ich obrzęku i zaburzeń fonacyjnych. Ostre zapalenie krtani, trwające poniżej 3 tygodni, jest najczęściej wywołane infekcjami wirusowymi (około 90% przypadków), z dominującymi patogenami takimi jak rhinowirusy, wirusy paragrypy (szczególnie paragrypa-1 u dzieci), wirusy grypy, RSV, koronawirusy (w tym SARS-CoV-2) oraz adenowirusy. U pacjentów powyżej 5. roku życia infekcje paragrypy stanowią 21%, rhinowirusem 15%, wirusem grypy 3%, a adenowirusem 3% przypadków. Infekcje bakteryjne, choć rzadsze, mogą być pierwotne lub wtórne, z udziałem patogenów takich jak Staphylococcus aureus (MSSA i MRSA), Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis, Streptococcus pyogenes oraz Bordetella pertussis. U pacjentów immunosupresyjnych należy rozważyć także infekcje grzybicze (Candida albicans, Coccidioides immitis, Cryptococcus neoformans) oraz inne wirusy (np. HSV, HIV). Czynniki nieinfekcyjne ostrego zapalenia krtani obejmują nadmierne obciążenie głosu, które prowadzi do mikrourazów i stanu zapalnego strun głosowych.
- Etiologia zapalenia krtani (Laryngitis)
- Zapalenie ostre krtani – etiologia infekcyjna
- Zapalenie ostre krtani – etiologia nieinfekcyjna
- Zapalenie przewlekłe krtani – przyczyny
- Inne przyczyny zapalenia krtani
- Specyficzne przypadki zapalenia krtani
- Patomechanizm zapalenia krtani
- Czynniki ryzyka zapalenia krtani
- Zaraźliwość zapalenia krtani
- Etiologia zapalenia krtani – podsumowanie
Etiologia zapalenia krtani (Laryngitis)
Zapalenie krtani (laryngitis) to stan zapalny krtani (larynx), który obejmuje struny głosowe, prowadząc do obrzęku i podrażnienia tego obszaru. Etiologia zapalenia krtani jest złożona i może być związana z różnymi czynnikami infekcyjnymi, nieinfekcyjnymi oraz środowiskowymi. W zależności od czasu trwania objawów, zapalenie krtani dzieli się na ostre (trwające mniej niż 3 tygodnie) oraz przewlekłe (utrzymujące się powyżej 3 tygodni). Poznanie przyczyn zapalenia krtani jest kluczowe dla właściwego postępowania terapeutycznego.123
Zapalenie ostre krtani – etiologia infekcyjna
Ostre zapalenie krtani najczęściej spowodowane jest przez infekcje wirusowe, które stanowią dominującą przyczynę tego schorzenia. Infekcje wirusowe odpowiadają za około 90% przypadków ostrego zapalenia krtani. Do głównych patogenów wirusowych należą:234
- Rhinowirusy – najczęstsza przyczyna ostrego zapalenia krtani
- Wirusy paragrypy (szczególnie paragrypa-1, który jest główną przyczyną krup/” title=”krup” class=”to-tag” data-termid=”23608″>krupu u dzieci)
- Wirusy grypy
- Respiratory syncytial virus (RSV)
- Koronawirusy (w tym SARS-CoV-2)
- Adenowirusy
Badania wykazały, że wśród pacjentów powyżej 5. roku życia z diagnozą zapalenia krtani, 21% miało infekcję wirusem paragrypy, 15% rhinowirusem, 3% wirusem grypy, a 3% adenowirusem. Warto zaznaczyć, że u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym inne wirusy takie jak wirus opryszczki czy HIV mogą również być potencjalnymi przyczynami zapalenia krtani.14
Infekcje bakteryjne są mniej powszechną przyczyną zapalenia krtani w porównaniu do infekcji wirusowych, ale mogą występować jako pierwotne zakażenie lub wtórne nadkażenie po infekcji wirusowej. Najczęściej izolowane bakterie w przypadku zapalenia krtani to:56
- Staphylococcus aureus (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na metycylinę – MSSA i MRSA)
- Haemophilus influenzae
- Streptococcus pneumoniae
- Moraxella catarrhalis
- Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A)
- Bordetella pertussis
Rzadziej występujące bakteryjne przyczyny zapalenia krtani obejmują bardziej specyficzne patogeny, takie jak Mycobacterium tuberculosis (gruźlica krtani), Corynebacterium diphtheriae (błonica), czy Bacillus anthracis.5
Infekcje grzybicze nie są powszechną przyczyną zapalenia krtani u osób immunokompetentnych, ale mogą wystąpić u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, długotrwale przyjmujących antybiotyki lub stosujących wziewne kortykosteroidy. Najczęściej spotykane patogeny grzybicze to:78
- Candida albicans (drożdżyca krtani)
- Coccidioides immitis
- Cryptococcus neoformans
- Sporothrix schenckii
- Histoplasma capsulatum (histoplazmoza krtani najczęściej występuje jako powikłanie rozsianej infekcji i objawia się powolnym rozwojem chrypki bez kaszlu)
Zapalenie ostre krtani – etiologia nieinfekcyjna
Oprócz przyczyn infekcyjnych, ostre zapalenie krtani może być również spowodowane czynnikami nieinfekcyjnymi:10
Nadmierne obciążenie lub nieprawidłowe używanie głosu jest jedną z najczęstszych nieinfekcyjnych przyczyn zapalenia krtani. Może ono wystąpić w wyniku:13
- Krzyku lub głośnego mówienia przez dłuższy czas
- Śpiewania (szczególnie bez odpowiedniej techniki wokalnej)
- Długotrwałego mówienia (np. u nauczycieli, prawników, sprzedawców)
- Dopingowania na imprezach sportowych
Nadmierne używanie głosu prowadzi do szybszych wibracji strun głosowych, co może uszkodzić ich powierzchnię i wywołać stan zapalny. Warto zauważyć, że choć ostre zapalenie krtani zwykle nie jest wynikiem nadużywania głosu, to nadużywanie głosu często jest konsekwencją ostrego zapalenia krtani. Podstawowa infekcja lub stan zapalny prowadzi do chrypki, a pacjenci, próbując pokonać tę chrypkę, często nadwyrężają głos, co pogarsza stan zapalny.13
Zapalenie przewlekłe krtani – przyczyny
Przewlekłe zapalenie krtani, definiowane jako trwające ponad trzy tygodnie, ma zazwyczaj inne przyczyny niż ostre zapalenie krtani. Najczęstsze przyczyny przewlekłego zapalenia krtani to:11412
Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) oraz refluks krtaniowo-gardłowy (LPR) są najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia krtani. Kwas żołądkowy cofający się do przełyku i gardła może podrażniać krtań, powodując stan zapalny. Szczególnie ważny jest refluks krtaniowo-gardłowy (LPR), który różni się od klasycznego refluksu żołądkowo-przełykowego. W przypadku LPR proces uszkodzenia dotyczy głównie tylnej ściany krtani, choć może objąć dowolną część górnych dróg oddechowych.1510
Palenie tytoniu i narażenie na dym tytoniowy są jednymi z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju przewlekłego zapalenia krtani. Dym papierosowy działa drażniąco na błonę śluzową krtani, powodując obrzęk i stan zapalny, który prowadzi do pogrubienia strun głosowych. W skrajnych przypadkach długotrwałe palenie może prowadzić do rozwoju nowotworu krtani.315
Nadmierne spożycie alkoholu może powodować chemiczne podrażnienie krtani. Etanol zawiera wiele zanieczyszczeń, takich jak mykotoksyny, garbniki, aldehydy i pestycydy, które mogą działać jako czynniki drażniące lub nawet rakotwórcze, zarówno przez bezpośredni kontakt z błoną śluzową, jak i przez działanie ogólnoustrojowe.1512
Narażenie zawodowe na drażniące substancje chemiczne lub pyły może prowadzić do przewlekłego zapalenia krtani. Wiele produktów przemysłowych jest podejrzewanych o powodowanie przewlekłego zapalenia krtani i innych problemów oddechowych.168
Alergie i reakcje alergiczne mogą przyczyniać się do rozwoju przewlekłego zapalenia krtani. Zarówno reakcje natychmiastowej, jak i opóźnionej nadwrażliwości mogą wywoływać przewlekłe zapalenie krtani.717
Przewlekłe zapalenie zatok i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła (postnasal drip) mogą powodować podrażnienie i zapalenie krtani.114
Inhalatory steroidowe stosowane w leczeniu astmy mogą predysponować do rozwoju grzybiczego zapalenia krtani, szczególnie jeśli pacjenci nie popijają ich wodą po użyciu, zgodnie z zaleceniami.108
Inne przyczyny zapalenia krtani
Istnieją również rzadsze przyczyny zapalenia krtani, które warto wymienić:188
Choroby autoimmunologiczne mogą prowadzić do zapalenia krtani. Do najważniejszych należą:19820
- Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – objawy krtaniowe występują u 30-75% pacjentów z RZS
- Toczeń rumieniowaty układowy (SLE)
- Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej ziarniniakowatość Wegenera)
- Nawracające zapalenie chrząstek (relapsing polychondritis)
- Amyloidoza
Sarkoidoza – chociaż jest rzadką przyczyną objawów krtaniowych (występuje tylko u około 0,55% osób z sarkoidozą), może prowadzić do zapalenia krtani. Choroba ta często jest nieprawidłowo diagnozowana jako inne zaburzenie głosu.21
Nowotwory krtani – zarówno łagodne jak i złośliwe mogą powodować objawy podobne do zapalenia krtani, w tym przewlekłą chrypkę.1812
Porażenie strun głosowych – może wynikać z uszkodzenia nerwu w wyniku operacji, urazu klatki piersiowej lub szyi, nowotworu, zaburzeń neurologicznych lub innych chorób.1822
Zmiany związane z wiekiem – chrypka może być naturalną częścią procesu starzenia się lub może być związana ze zmianami hormonalnymi podczas miesiączki.2212
Zaburzenia funkcjonalne głosu – termin obejmujący grupę prawdziwych zaburzeń konwersyjnych i obejmuje szeroki zakres objawów głosowych.10
Specyficzne przypadki zapalenia krtani
Warto wspomnieć o kilku specyficznych postaciach zapalenia krtani:23
Krup (zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli) – występuje głównie u dzieci i jest najczęściej spowodowany przez wirus paragrypy typu 1. Charakteryzuje się charakterystycznym „szczekającym” kaszlem i może prowadzić do zwężenia dróg oddechowych.2425
Zapalenie nagłośni – poważny stan zapalny nagłośni, który może prowadzić do zagrażającego życiu zwężenia dróg oddechowych. Jest to stan wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.2425
Błonicze zapalenie krtani – spowodowane przez Corynebacterium diphtheriae, obecnie rzadkie w krajach, gdzie stosowane są szczepienia przeciwko błonicy.2326
Gruźlicze zapalenie krtani – wtórne zakażenie rozprzestrzeniające się z pierwotnego ogniska w płucach.236
Kiłowe zapalenie krtani – spowodowane przez krętka bladego (Treponema pallidum). Krtań może być zajęta w drugiej i trzeciej fazie kiły.236
Patomechanizm zapalenia krtani
Zapalenie krtani charakteryzuje się obrzękiem i stanem zapalnym strun głosowych, co prowadzi do zmiany ich kształtu i zaburzenia normalnej wibracji podczas mówienia. Kiedy struny głosowe są obrzęknięte, przepływające przez nie powietrze wytwarza dźwięki (mowę), które różnią się od normalnych. W przypadku ostrego zapalenia krtani pochodzenia infekcyjnego, białe krwinki usuwają mikroorganizmy podczas procesu gojenia.132728
Zapalenie strun głosowych często wynika z nagromadzenia białek i wody w strunach głosowych, co zaburza delikatną warstwę strun głosowych. To z kolei powoduje zmianę ich wibracji i prowadzi do typowych objawów takich jak chrypka.28
Refluks krtaniowo-gardłowy (LPR) powoduje zapalenie krtani poprzez bezpośredni kontakt kwasu żołądkowego z tkankami krtani. Główne uszkodzenie następuje w nocy, gdy pacjenci leżą, co ułatwia cofanie się treści żołądkowej. Tylna ściana krtani jest głównie zajęta w łagodnych formach GERD, chociaż proces może obejmować dowolną część nabłonka górnych dróg oddechowych.15
Czynniki ryzyka zapalenia krtani
Istnieje szereg czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia krtani:2930
- Infekcje górnych dróg oddechowych, takie jak przeziębienie, zapalenie oskrzeli lub zapalenie zatok
- Narażenie na substancje drażniące, takie jak dym papierosowy, nadmierne spożycie alkoholu, kwas żołądkowy lub chemikalia w miejscu pracy
- Nadużywanie głosu, poprzez zbyt dużo mówienia, zbyt głośne mówienie, krzyk lub śpiew
- Alergie i astma
- Zawody wymagające intensywnego używania głosu (nauczyciele, śpiewacy, prawnicy, sprzedawcy)
W przypadku pandemii COVID-19, specjaliści zajmujący się chorobami ucha, nosa i gardła zauważyli wzrost liczby osób z problemami głosowymi, którzy wcześniej nie byli typowymi pacjentami. Wirus SARS-CoV-2 może powodować uporczywe zapalenie krtani, a infekcje takie jak COVID-19 mogą również uszkadzać nerw błędny, co wpływa na funkcjonowanie strun głosowych.113226
Zaraźliwość zapalenia krtani
Zapalenie krtani samo w sobie nie jest zaraźliwe. Jest to zazwyczaj spowodowane czynnikami takimi jak infekcje, nadużywanie głosu lub drażniące substancje i nie jest bezpośrednio przenoszone z osoby na osobę. Jednak jeśli podstawową przyczyną jest infekcja wirusowa lub bakteryjna, ta infekcja może być zaraźliwa.3334
Innymi słowy, jeśli zapalenie krtani jest spowodowane przez przeziębienie lub grypę, można zarazić się wirusem powodującym przeziębienie lub grypę, ale nie samym zapaleniem krtani. Jeśli jednak zapalenie krtani jest spowodowane nadmiernym używaniem głosu lub refluksem kwasu, nie ma ryzyka zarażenia się od osoby chorej.34
Etiologia zapalenia krtani – podsumowanie
Zapalenie krtani to złożony stan, który może być spowodowany różnorodnymi czynnikami, zarówno infekcyjnymi, jak i nieinfekcyjnymi. Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia krtani są infekcje wirusowe, podczas gdy przewlekłe zapalenie krtani jest najczęściej związane z refluksem żołądkowo-przełykowym, paleniem tytoniu, nadużywaniem głosu i narażeniem na drażniące substancje.123
Zrozumienie etiologii zapalenia krtani jest kluczowe dla właściwego leczenia. W większości przypadków ostrego zapalenia krtani antybiotyki nie są skuteczne, ponieważ główną przyczyną są wirusy. Leczenie powinno być ukierunkowane na podstawową przyczynę, taką jak kontrola refluksu, zaprzestanie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu lub modyfikacja sposobu używania głosu.35
Jeśli chrypka utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, zalecana jest konsultacja z lekarzem w celu wykluczenia poważniejszych przyczyn, takich jak nowotwór krtani, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka takimi jak palenie tytoniu czy nadużywanie alkoholu.3637
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.