Rak szyjki macicy
Objawy
Rak szyjki macicy we wczesnych stadiach jest zazwyczaj bezobjawowy, co podkreśla znaczenie regularnych badań przesiewowych, takich jak cytologia, w celu wykrycia zmian przednowotworowych (CIN). Transformacja komórek przednowotworowych w komórki rakowe trwa zwykle od 3 do 7 lat, a w niektórych przypadkach nawet 10-20 lat, z szybszą progresją u pacjentek z obniżoną odpornością (np. HIV). Pierwsze objawy raka szyjki macicy to nieprawidłowe krwawienia z pochwy (po stosunku, między miesiączkami, po menopauzie), obfite i nieprzyjemnie pachnące upławy oraz ból miednicy lub podczas stosunku. W miarę zaawansowania choroby pojawiają się objawy związane z zajęciem okolicznych narządów, takie jak problemy z oddawaniem moczu, zaparcia, obrzęk nóg, ból pleców oraz ogólne objawy systemowe (zmęczenie, utrata masy ciała). Progresja raka klasyfikowana jest w czterech stadiach klinicznych, z pięcioletnim wskaźnikiem przeżycia odpowiednio: stadium I – 80-93%, stadium II – 58-63%, stadium III – 32-35%, stadium IV – 15-16%.
Objawy raka szyjki macicy
Rak szyjki macicy we wczesnych stadiach zazwyczaj nie daje objawów, co sprawia, że wczesne wykrycie choroby często następuje wyłącznie podczas badań przesiewowych.123 Rozwój tego nowotworu jest zwykle powolny, a proces transformacji komórek przednowotworowych w komórki rakowe może trwać od 3 do 7 lat, a w niektórych przypadkach nawet 10-20 lat.456 Proces ten jest znacznie szybszy u pacjentek z obniżoną odpornością, np. u nieleczonych osób z HIV, gdzie progresja może nastąpić w ciągu 5-10 lat.7
Objawy wczesnego stadium raka szyjki macicy
Gdy rak szyjki macicy zaczyna dawać pierwsze objawy, najczęściej są to:8910
- Nieprawidłowe krwawienia z pochwy – występujące po stosunku płciowym, między miesiączkami, lub po menopauzie1112
- Miesiączki – cięższe i dłuższe niż zwykle1314
- Upławy z pochwy – wodniste, krwiste, które mogą być obfite i mieć nieprzyjemny zapach1516
- Ból miednicy lub ból podczas stosunku płciowego1718
Krwawienie z pochwy jest zwykle pierwszym zauważalnym objawem raka szyjki macicy i najczęściej występuje po stosunku płciowym.1920 Należy jednak podkreślić, że wymienione objawy mogą być również spowodowane innymi schorzeniami, dlatego konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu postawienia prawidłowej diagnozy.2122
Objawy zaawansowanego stadium raka szyjki macicy
W miarę rozprzestrzeniania się raka szyjki macicy poza samą szyjkę do okolicznych tkanek i narządów, mogą pojawić się następujące objawy:232425
- Problemy z układem moczowym – trudności lub ból podczas oddawania moczu, krew w moczu, utrata kontroli nad pęcherzem (nietrzymanie moczu)262728
- Problemy z jelitami – zaparcia, biegunka, ból lub krwawienie z odbytnicy podczas wypróżniania293031
- Ból pleców lub ból w okolicy miednicy323334
- Obrzęk nóg – spowodowany zablokowaniem naczyń limfatycznych353637
- Zmęczenie, utrata wagi i apetytu383940
Progresja raka szyjki macicy
Rak szyjki macicy rozwija się zwykle powoli, przechodząc przez kilka etapów zanim dojdzie do inwazyjnej postaci choroby.4142 Proces transformacji komórek prawidłowych w komórki rakowe przebiega następująco:
Zmiany przednowotworowe
Przed rozwojem raka inwazyjnego w komórkach szyjki macicy występują zmiany określane jako dysplazja lub neoplazja śródnabłonkowa szyjki macicy (CIN).4344 Te wczesne zmiany komórkowe są prawie w 100% wyleczalne, jeśli zostaną wykryte i leczone na czas.4546 Zmiany przednowotworowe zwykle nie powodują żadnych objawów i można je wykryć jedynie poprzez badania przesiewowe.47
Progresja od zakażenia HPV do rozwoju CIN, a następnie do raka szyjki macicy jest zazwyczaj powolna i może trwać od 10 do 20 lat.4849 W większości przypadków zakażeń HPV układ odpornościowy eliminuje wirusa, zanim spowoduje on zmiany komórkowe.50 Jednak u niewielkiego odsetka osób wirus pozostaje i wywołuje zmiany komórkowe, które mogą prowadzić do rozwoju raka.51
Stadia kliniczne raka szyjki macicy i ich objawy
Progresja raka szyjki macicy jest klasyfikowana według systemu stadiów klinicznych, które określają stopień zaawansowania choroby:5253
Stadium I
W stadium I rak jest ograniczony do szyjki macicy i nie rozprzestrzenił się do innych narządów.5455 Na tym etapie choroby często nie występują żadne objawy, a jeśli się pojawiają, to mogą obejmować:5657
- Nieprawidłowe krwawienia z pochwy (po stosunku, między miesiączkami, po menopauzie)
- Wodniste lub krwiste upławy, które mogą mieć nieprzyjemny zapach
- Ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia)
Stadium II
W stadium II rak rozrósł się poza szyjkę macicy, ale nie dotarł jeszcze do ścian miednicy lub dolnej części pochwy.58 Objawy tego stadium mogą obejmować:5960
- Nieprawidłowe krwawienia z macicy
- Krwawienie po stosunku płciowym
- Krwawienie po menopauzie
- Plamienie między miesiączkami
- Dłuższe lub cięższe miesiączki
- Nietypowe upławy, krwiste wydzieliny
- Ból miednicy
Stadium III
W stadium III rak rozprzestrzenił się do dolnej części pochwy lub do ścian miednicy i może blokować moczowody.61 Objawy tego stadium są bardziej nasilone i mogą obejmować:6263
- Problemy z oddawaniem moczu
- Obrzęk nóg
- Problemy z wypróżnianiem
- Krew w moczu
- Ból podczas stosunku płciowego
- Utrata masy ciała
- Ból pleców
Stadium IV
W stadium IV rak rozprzestrzenił się do okolicznych narządów, takich jak pęcherz moczowy lub odbytnica, lub odległych narządów, takich jak płuca, kości czy wątroba.64 Objawy są rozległe i mogą obejmować wszystkie wcześniejsze oraz dodatkowo:656667
- Letarg
- Skrajne zmęczenie lub osłabienie
- Zawroty głowy
- Niedobór kostny (ból lub złamania)
- Przetoka pochwowa
- Duszność
- Odkrztuszanie krwi
- Gwałtowna utrata masy ciała
Rozprzestrzenianie się raka szyjki macicy do innych narządów
Rak szyjki macicy może rozprzestrzeniać się (dawać przerzuty) do innych części ciała przez naczynia krwionośne lub limfatyczne.6869 Najczęstsze miejsca przerzutów obejmują węzły chłonne miednicy, wątrobę, płuca i kości.70 W zależności od lokalizacji przerzutów, mogą pojawiać się różne objawy:
Przerzuty do węzłów chłonnych
Najczęstszym objawem przerzutów do węzłów chłonnych jest ich stwardnienie lub obrzęk. Rak szyjki macicy może rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych w obrębie miednicy.71
Przerzuty do wątroby
Objawy przerzutów do wątroby mogą obejmować:72
- Dyskomfort lub ból po prawej stronie brzucha
- Nudności
- Słaby apetyt i utrata wagi
- Obrzęk brzucha (wodobrzusze)
- Zażółcenie skóry (żółtaczka)
- Świąd skóry
Przerzuty do płuc
Objawy przerzutów do płuc mogą obejmować:73
- Kaszel, który nie ustępuje
- Duszność
- Odkrztuszanie krwi
- Gromadzenie się płynu między ścianą klatki piersiowej a płucem (wysięk opłucnowy)
Przerzuty do kości
Najczęstszym objawem przerzutów do kości jest ból kostny, który zwykle jest obecny przez większość czasu i budzi pacjentkę w nocy. Może to być tępy ból lub ostry, kłujący ból. Kości mogą również stać się słabsze i bardziej podatne na złamania.74
Znaczenie wczesnego wykrycia raka szyjki macicy
Wczesne wykrycie raka szyjki macicy ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia i prognozy.7576 Pięcioletni wskaźnik przeżycia w zależności od stadium choroby w momencie diagnozy wynosi:77
- Stadium I: We wczesnym stadium I – 93%, w późnym stadium I – 80%
- Stadium II: We wczesnym stadium II – 63%, pod koniec stadium II – 58%
- Stadium III: W tym stadium szanse spadają z 35% do 32%
- Stadium IV: Pacjentki ze stadium IV raka szyjki macicy mają 15-16% szans na przeżycie kolejnych 5 lat
Regularne badania przesiewowe, takie jak cytologia, są kluczowe dla wykrywania zmian przednowotworowych, zanim przekształcą się w raka.7879 Badania przesiewowe nie wykrywają raka, ale identyfikują nieprawidłowe zmiany w komórkach szyjki macicy. Bez leczenia niektóre nieprawidłowe komórki mogą ostatecznie przekształcić się w komórki rakowe.80
Ignorowanie objawów może opóźnić leczenie i zmniejszyć jego skuteczność.81 Dlatego też ważne jest, aby kobiety zgłaszały się do lekarza w przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów, takich jak:8283
- Krwawienie po stosunku (krwawienie pokoitalne)
- Krwawienie poza normalnymi miesiączkami
- Nowe krwawienie po menopauzie
Dodatkowo, regularne badania ginekologiczne i cytologia są niezbędne dla wczesnego wykrycia raka szyjki macicy, nawet gdy nie występują żadne objawy.8485 Wczesne wykrycie poprzez regularne badania przesiewowe zwiększa szanse na zidentyfikowanie raka szyjki macicy we wczesnym stadium, gdy jest on najbardziej podatny na leczenie.86
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.