Rak podstawnokomórkowy
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak podstawnokomórkowy (BCC) stanowi ponad 85% nieczerniakowych nowotworów skóry w Europie, z doskonałym rokowaniem i 5-letnim względnym przeżyciem wynoszącym 100% w Kanadzie dla przypadków bez przerzutów. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują podtyp histologiczny (np. naciekający, mikroguzkowaty, twardzinopodobny o gorszym rokowaniu), stopień zróżnicowania, inwazję okołonerwową, stan układu odpornościowego, wielkość (≥2 cm) i głębokość guza, granice guza, lokalizację anatomiczną (głowa i szyja związane z wyższym ryzykiem nawrotu) oraz margines resekcji. Przerzutowy BCC jest niezwykle rzadki (<0,1%), a leczenie chirurgiczne, w tym chirurgia mikrograficzna Mohsa, zapewnia wskaźnik wyleczenia powyżej 95%, z nawrotami w około 5% przypadków, głównie w ciągu pierwszego roku po terapii.
Rak podstawnokomórkowy – Rokowanie (przewidywanie wyników leczenia)
Rak podstawnokomórkowy (BCC, Basal Cell Carcinoma) jest najczęstszym nowotworem skóry na świecie, stanowiącym ponad 85% wszystkich nieczerniakowych nowotworów skóry w Europie1. Rokowanie w przypadku BCC jest zazwyczaj doskonałe, a wskaźnik przeżycia wynosi 100% dla przypadków, które nie rozprzestrzeniły się do innych miejsc2. W Kanadzie 5-letnie względne przeżycie dla BCC wynosi 100%, co oznacza, że osoby z diagnozą BCC mają takie same szanse na przeżycie co najmniej 5 lat po rozpoznaniu jak osoby z populacji ogólnej3.
Czynniki prognostyczne
Lekarze wykorzystują wiele czynników prognostycznych do klasyfikacji BCC na grupy ryzyka, co pomaga oszacować ryzyko nawrotu nowotworu4. Rokowanie zależy od wielu czynników, a najważniejsze z nich obejmują:
- Podtyp histologiczny – podtypy BCC o mniej korzystnym rokowaniu to: naciekający (infiltrative), mikroguzkowaty (micronodular) i twardzinopodobny (morpheaform). Podtypy o lepszym rokowaniu to guzkowy (nodular) i powierzchowny (superficial)56
- Stopień zróżnicowania – nowotwory niskozróżnicowane mają lepsze rokowanie niż wysokozróżnicowane7
- Inwazja okołonerwowa – BCC, który wrósł w okolice nerwów ma mniej korzystne rokowanie8
- Stan układu odpornościowego – pacjenci z osłabionym układem odpornościowym mają gorsze rokowanie910
- Wielkość i głębokość guza – duże (≥2 cm) i głęboko naciekające guzy mają gorsze rokowanie1112
- Granice guza – guzy z rozmytymi brzegami są zwykle mniej podatne na leczenie niż te z wyraźnymi granicami13
- Lokalizacja anatomiczna – zmiany BCC zlokalizowane na głowie i szyi (np. twarz, ucho, strefa H) są związane z bardziej agresywnym zachowaniem guza i wyższym wskaźnikiem nawrotów14
- Margines resekcji – odległość do najbliższego marginesu resekcji jest ważnym predyktorem nawrotu15
- Wcześniejsze leczenie – guzy nawrotowe mają gorsze wskaźniki wyleczenia niż guzy pierwotne1617
Ryzyko przerzutów
Chociaż BCC jest nowotworem złośliwym, rzadko daje przerzuty. Częstość występowania przerzutowego BCC szacuje się na mniej niż 0,1% wszystkich przypadków1819. Najczęstszymi miejscami przerzutów są węzły chłonne, płuca i kości20. W literaturze cytowane są szacunki częstości występowania przerzutowego BCC (mBCC) od 0,0028% do 0,55%, bazując na badaniach z lat 70. i 80. XX wieku21. Przerzutowy BCC w momencie diagnozy jest niezwykle rzadki i historycznie wiązał się z bardzo złym rokowaniem i niewielką liczbą opcji leczenia22.
Ryzyko nawrotu
Chociaż leczenie jest skuteczne w ponad 95% przypadków, BCC może nawracać, szczególnie w pierwszym roku, lub rozwijać się w nowych miejscach23. 5-letni wskaźnik nawrotu wynosi około 5%, ale zależy od podtypu histologicznego i rodzaju leczenia; wskaźnik nawrotu wynosi mniej niż 1% dla pierwotnych (wcześniej nieleczonych) BCC leczonych chirurgią mikrograficzną Mohsa24.
Nawroty zwykle pojawiają się 4-12 miesięcy po początkowym leczeniu25. Jedna meta-analiza wykazała, że 3-letnie skumulowane ryzyko rozwoju drugiego BCC po pierwszym BCC wynosi około 44%, co stanowi 10-krotny wzrost w porównaniu z populacją ogólną2627.
Podtypy histologiczne BCC o wyższym ryzyku nawrotu obejmują twardzinopodobny (sklerotyczny), mikroguzkowaty, naciekający i powierzchowny (wieloogniskowy)28. Wyższe wskaźniki nawrotów obserwuje się również w przypadku: guzów nawrotowych, które były wcześniej leczone, dużych guzów (≥2 cm) oraz głęboko naciekających guzów29.
Zgłaszana częstość występowania BCC o agresywnej histologii waha się od 2,5% do 44% w dużych badaniach ośrodków referencyjnych30. Biorąc pod uwagę konstelację klinicznych i patologicznych czynników ryzyka pacjenta, ryzyko nawrotu stanowi podstawę wyboru leczenia31.
Ryzyko rozwoju dodatkowych nowotworów
Po rozwoju BCC pacjenci są znacznie bardziej narażeni na ryzyko rozwoju kolejnych BCC w innych miejscach32. Grupy wysokiego ryzyka rozwoju dalszych BCC obejmują pacjentów z BCC na tułowiu oraz tych, u których występują skupiska guzów33.
Pacjenci z BCC mają również zwiększone ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego (SCC) i czerniaka złośliwego34. Może również występować nieznacznie zwiększone ryzyko innych nowotworów złośliwych, takich jak rak płuc, tarczycy, jamy ustnej, piersi i szyjki macicy, a także chłoniak nieziarniczy35.
Wpływ leczenia na rokowanie
Wybór metody leczenia ma istotny wpływ na rokowanie w BCC. Dla pacjentów z guzami wysokiego ryzyka (tj. mającymi 1 z wymienionych wcześniej czynników ryzyka nawrotu) wytyczne NCCN zalecają jedną z następujących opcji leczenia pierwotnego:
- Chirurgia mikrograficzna Mohsa (MMS)
- Wycięcie z pełną obwodową i głęboką oceną marginesów z analizą sekcji stałej lub śródoperacyjną analizą skrawków mrożonych
- Standardowe wycięcie z szerszymi marginesami chirurgicznymi niż w przypadku choroby niskiego ryzyka i pooperacyjną oceną marginesów z naprawą liniową lub opóźnioną36
W przypadku zaawansowanych BCC okołooczodołowych (opBCC), wskaźniki nawrotów są wysokie, a wycięcie może spowodować utratę funkcji wzrokowej37. W tych przypadkach leczenie za pomocą inhibitorów szlaku Hedgehog, takich jak wismodegibu, może być korzystne. W niedawnym badaniu klinicznym VISORB 100% pacjentów osiągnęło pomyślny wynik funkcji wzrokowej po leczeniu wismodegibu, mierzony za pomocą Ważonej Oceny Wzroku (VAWS)38.
Mimo że wismodegib ma stosunkowo wysoki wskaźnik odpowiedzi, niestety część tych guzów staje się oporna i nawraca. W niedawnym badaniu dotyczącym zaawansowanego BCC, 21% pacjentów, którzy początkowo odpowiedzieli na leczenie, nabyło oporność, a średni czas nawrotu wynosił 56 tygodni39.
Monitorowanie i obserwacja
Ze względu na ryzyko nawrotu i rozwoju nowych BCC, zalecane są regularne badania przesiewowe skóry40. Ponadto dane zebrane z badania klinicznego VISORB sugerują, że nawet u pacjentów wykazujących całkowitą odpowiedź na leczenie wismodegibu mogą występować potencjalnie oporne pozostałości choroby41.
Zrozumienie statusu mutacji zaawansowanego guza BCC zapewnia wgląd w najlepszy sposób leczenia pacjentów42. Dane sugerują, że wismodegib może być najlepiej stosowany jako leczenie neoadjuwantowe, maksymalizując chemoredukcję (szczególnie głębokich marginesów), jednocześnie minimalizując selekcję opornych alleli przed ostatecznym wycięciem43.
Podsumowanie rokowania
Podsumowując, rokowanie dla większości pacjentów z BCC jest doskonałe, ze wskaźnikiem przeżycia 100% dla przypadków bez przerzutów4445. Jednak jeśli BCC nie jest leczony, może prowadzić do znacznej chorobowości, a oszpecenie kosmetyczne nie jest rzadkie46.
Mimo że większość przypadków BCC bez przerzutów jest całkowicie uleczalna, przerzutowy BCC historycznie wiązał się z bardzo złym rokowaniem i niewielką liczbą opcji leczenia47. Chociaż BCC ogólnie ma dobre rokowanie, poprawa tolerancji na ukierunkowane inhibitory szlaku Hedgehog i optymalizacja leczenia drugiej linii za pomocą inhibitorów punktów kontrolnych układu immunologicznego są ważne dla niewielkiej podgrupy pacjentów, u których rozwija się miejscowo zaawansowana lub przerzutowa choroba48.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.