Przytarczyca (niedoczynność tarczycy)
Zapobieganie i profilaktyka
Niedoczynność tarczycy jest najczęściej wynikiem autoimmunologicznego zapalenia tarczycy lub uszkodzenia gruczołu w trakcie leczenia nadczynności czy raka tarczycy. Jedyną formą niedoczynności możliwą do zapobiegania jest ta spowodowana niedoborem jodu, który jest kluczowy dla syntezy hormonów tarczycy. Zalecane dzienne spożycie jodu wynosi 150 μg dla kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersią, a według WHO 250 μg dla kobiet ciężarnych i karmiących. Suplementacja jodu powinna być stosowana ostrożnie, gdyż nadmiar może indukować nadczynność tarczycy. Profilaktyka obejmuje także unikanie czynników ryzyka takich jak palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, oraz ekspozycja na promieniowanie. Dieta powinna być bogata w selen i cynk, które wspierają funkcję tarczycy, natomiast ograniczenie spożycia soi, glutenu, wysoko przetworzonych produktów i wodorostów może zapobiegać pogorszeniu objawów.
- Wprowadzenie do profilaktyki niedoczynności tarczycy
- Zapobieganie niedoczynności tarczycy związanej z niedoborem jodu
- Zmniejszanie ryzyka niedoczynności tarczycy
- Zdrowy styl życia
- Zdrowa dieta wspierająca czynność tarczycy
- Substancje i produkty, których należy unikać
- Unikanie narażenia na promieniowanie
- Monitorowanie i wczesne wykrywanie problemów z tarczycą
- Postępowanie w granicznej niedoczynności tarczycy
- Profilaktyka w ciąży
- Znaczenie przestrzegania zaleconego leczenia
- Podsumowanie profilaktyki niedoczynności tarczycy
Wprowadzenie do profilaktyki niedoczynności tarczycy
Niedoczynność tarczycy (przytarczyca) to stan, w którym gruczoł tarczycowy nie produkuje wystarczającej ilości hormonów tarczycy niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Niestety, w większości przypadków nie istnieje skuteczny sposób zapobiegania niedoczynności tarczycy, ponieważ główne przyczyny tej choroby są poza naszą kontrolą.12
Większość przypadków niedoczynności tarczycy jest spowodowana atakiem układu odpornościowego na gruczoł tarczycowy (choroba autoimmunologiczna) lub uszkodzeniem tarczycy podczas leczenia nadczynności tarczycy lub raka tarczycy.3 Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych powikłań, w tym chorób serca, wola, problemów w ciąży, a w skrajnie rzadkich przypadkach do zagrażającego życiu stanu znanego jako śpiączka obrzękowa (myxoedema coma).4
Zapobieganie niedoczynności tarczycy związanej z niedoborem jodu
Jedynym typem niedoczynności tarczycy, któremu można skutecznie zapobiegać, jest niedoczynność spowodowana niedoborem jodu.5 Niedobór jodu jest najczęstszą przyczyną chorób tarczycy na świecie, szczególnie niedoczynności tarczycy.6
Odpowiednia podaż jodu w diecie
Eksperci zalecają, aby zapewnić sobie wystarczającą ilość jodu w diecie poprzez:7
- Spożywanie mleka, produktów mlecznych lub jaj codziennie
- Regularne jedzenie ryb morskich
- Stosowanie jodowanej soli kuchennej8
Jodowanie soli wdrożone w ramach programów krajowych znacznie zmniejszyło liczbę osób z niedoborem jodu na całym świecie. Jednak niedobór jodu pozostaje najbardziej rozpowszechnioną, choć możliwą do uniknięcia, przyczyną uszkodzeń mózgu na świecie.9
Suplementacja jodu w szczególnych przypadkach
Narodowa Rada Zdrowia i Badań Medycznych zaleca przyjmowanie suplementu jodu w dawce 150 mikrogramów dziennie, jeśli:10
- Jesteś w ciąży
- Karmisz piersią
- Planujesz ciążę
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzienne spożycie 250 μg jodu dla kobiet w ciąży i karmiących piersią (co stanowi o 66% więcej niż w przypadku kobiet niebędących w ciąży). Ponieważ wiele kobiet nie osiągnie tego poziomu wyłącznie ze źródeł pokarmowych, Amerykańskie Stowarzyszenie Tarczycowe zaleca dzienny suplement 150 μg przyjmowany doustnie.11
Ważne jest, aby nie przekraczać zalecanej dawki suplementów. Przyjmowanie zbyt dużej ilości jodu przez dłuższy czas może zwiększyć ryzyko rozwoju nadczynności tarczycy.12 Jeśli masz chorobę tarczycy, skonsultuj się z lekarzem przed przyjmowaniem suplementów jodu.13
Zmniejszanie ryzyka niedoczynności tarczycy
Chociaż nie istnieją gwarantowane sposoby na uniknięcie choroby tarczycy, pewne zmiany w stylu życia mogą pomóc zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia.14
Zdrowy styl życia
Profilaktyka niedoczynności tarczycy obejmuje następujące elementy zdrowego stylu życia:1516
- Rzucenie palenia lub niepalenie tytoniu17
- Regularna aktywność fizyczna
- Utrzymywanie prawidłowej masy ciała
- Kontrolowanie poziomu cukru we krwi, jeśli masz cukrzycę
- Ograniczenie spożycia alkoholu
- Zapewnienie odpowiedniej ilości snu
- Podejmowanie działań w celu zmniejszenia stresu, takich jak medytacja, joga lub tai chi
Zdrowa dieta wspierająca czynność tarczycy
Dieta może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie tarczycy. Niektóre składniki odżywcze, takie jak selen i cynk, mogą poprawić funkcję tarczycy, podczas gdy inne mogą pogorszyć objawy niedoczynności tarczycy lub zakłócać działanie leków stosowanych w jej leczeniu.18
Selen jest mikroelementem, który odgrywa rolę w produkcji hormonów tarczycy i ma działanie antyoksydacyjne. Przegląd z 2017 roku wykazał, że utrzymanie odpowiedniego poziomu selenu w organizmie pomaga zapobiegać chorobom tarczycy i promuje ogólne zdrowie.19
Cynk to kolejny składnik odżywczy, który może szczególnie korzystnie wpływać na osoby z niskim poziomem hormonów tarczycy. Jedno badanie na małą skalę wykazało, że suplementacja cynkiem, samodzielnie lub w połączeniu z suplementacją selenu, poprawiła funkcję tarczycy u kobiet z niedoczynnością tarczycy.20
Probiotyki mogą również korzystnie wpływać na hormony tarczycy i ogólną funkcję tarczycy. Teoretycznie może to zmniejszyć ryzyko choroby tarczycy u osób genetycznie predysponowanych do choroby Gravesa lub choroby Hashimoto.21
Substancje i produkty, których należy unikać
Niektóre substancje odżywcze mogą zakłócać zdrowie tarczycy. Chociaż żywność bogata w te składniki nie jest całkowicie zabroniona, ograniczenie spożycia tych produktów może pomóc osobie w kontrolowaniu niedoczynności tarczycy.22
- Soja – niektóre dane wskazują, że soja może zakłócać sposób, w jaki organizm produkuje hormony tarczycy23
- Gluten – badania sugerują, że usunięcie glutenu z diety poprawia funkcję tarczycy u osób z chorobą Hashimoto, które nie mają celiakii24
- Produkty wysoko przetworzone i cukry dodane – ograniczenie ich spożycia może pomóc w złagodzeniu objawów, kontroli masy ciała i poprawie ogólnego samopoczucia25
- Wodorosty i wodorosty – osoby z chorobą Hashimoto lub innymi autoimmunologicznymi zaburzeniami tarczycy mogą być wrażliwe na szkodliwe działania jodu. Spożywanie pokarmów zawierających duże ilości jodu, takich jak wodorosty, może powodować lub nasilać niedoczynność tarczycy26
Unikanie narażenia na promieniowanie
Można zmniejszyć ryzyko niedoczynności tarczycy poprzez:27
- Używanie kołnierza ochronnego podczas prześwietlania głowy i szyi
- Unikanie narażenia na radioaktywny jod
- Ogólnie niskie narażenie na promieniowanie środowiskowe
Monitorowanie i wczesne wykrywanie problemów z tarczycą
Ważne jest, aby regularnie odwiedzać lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Jest to szczególnie istotne, jeśli istnieje ryzyko rozwoju choroby tarczycy.28
Osoby z następującymi czynnikami ryzyka mogą rozważyć zapytanie swojego lekarza o sprawdzenie poziomu hormonów tarczycy:29
- Historia chorób autoimmunologicznych
- Wcześniejsze leczenie promieniowaniem głowy lub szyi
- Wole
- Rodzinna historia problemów z tarczycą
- Stosowanie leków znanych z wpływu na funkcję tarczycy
Postępowanie w granicznej niedoczynności tarczycy
Możliwe jest zapobieganie pełnoobjawowej niedoczynności tarczycy, jeśli masz wczesną, łagodną postać schorzenia. Około 50% przypadków granicznej niedoczynności tarczycy ma normalny poziom TSH w ciągu jednego do dwóch lat. Natomiast prawie 25% z nich może przekształcić się w niedoczynność tarczycy.30
Jeśli masz graniczną niedoczynność tarczycy, ważne jest, aby wprowadzić zmiany w stylu życia, które wspierają zdrowie serca i ogólny stan zdrowia, jak opisano wcześniej.31
Profilaktyka w ciąży
Niedoczynność tarczycy powinna być odpowiednio leczona przed zajściem w ciążę. Jest to ważne dla zdrowia matki i dziecka.32
Nieleczona lub niedostatecznie leczona niedoczynność tarczycy w czasie ciąży może wpłynąć zarówno na matkę, jak i na dziecko. Jednak leki na tarczycę mogą pomóc zapobiec problemom i są bezpieczne do stosowania w czasie ciąży.33
Jeśli planujesz ciążę, powinnaś codziennie przyjmować suplement jodu. Porozmawiaj z lekarzem o suplementach i lekach, które są bezpieczne podczas planowania ciąży.34
Kobiety z niedoczynnością tarczycy, które planują ciążę lub są w ciąży, powinny być pod ścisłą opieką endokrynologa, aby monitorować leczenie hormonami tarczycy i zapewnić właściwą dawkę. Nieleczona lub niedostatecznie leczona niedoczynność tarczycy zwiększa ryzyko poronienia i innych powikłań ciąży.35
Znaczenie przestrzegania zaleconego leczenia
Chociaż obecnie nie ma lekarstwa na niedoczynność tarczycy, można skutecznie zarządzać tym stanem dzięki terapii zastępczej hormonami.36 Dla osób z zaburzeniami tarczycy wymagającymi przyjmowania leków, ścisłe przestrzeganie zaleceń dotyczących przepisanych leków i regularne badania kontrolne są kluczowe dla zarządzania i stabilizacji poziomów hormonów.37
Ważne jest, aby przyjmować leki na tarczycę na pusty żołądek, aby organizm mógł je w pełni wchłonąć. Nie należy przyjmować tego leku w ciągu 4 godzin od spożycia pokarmów zawierających żelazo lub wapń.38
Dawka leku na tarczycę może wymagać zmiany w miarę upływu czasu. Lekarz poinformuje, kiedy dawka leku wymaga zmiany, na podstawie wizyt kontrolnych w klinice i rutynowych badań krwi. Nigdy nie należy zmieniać dawki leku samodzielnie.39
Podsumowanie profilaktyki niedoczynności tarczycy
Większości przypadków niedoczynności tarczycy nie można zapobiec, ponieważ główne przyczyny tej choroby są związane z genetyką lub chorobami autoimmunologicznymi. Jedynym typem niedoczynności tarczycy, któremu można skutecznie zapobiegać, jest niedoczynność spowodowana niedoborem jodu.40
Wczesna diagnoza i leczenie są najlepszymi sposobami na zmniejszenie ryzyka powikłań i prowadzenie zdrowego życia.41 Bez leczenia niedoczynność tarczycy może stać się poważnym i zagrażającym życiu stanem medycznym.42
Chociaż nie istnieją gwarantowane sposoby na uniknięcie choroby tarczycy, przestrzeganie zdrowej diety, regularna aktywność fizyczna, rzucenie palenia i uzyskanie wystarczającej ilości witaminy D to działania, które mogą pomóc zmniejszyć ryzyko. Suplementy probiotyczne i selenowe mogą również pomóc w redukcji spożycia cukru, soi i przetworzonej żywności.43
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.