Przytarczyca (niedoczynność tarczycy)
Objawy
Niedoczynność tarczycy to stan charakteryzujący się niedostateczną produkcją hormonów tarczycy, prowadzący do spowolnienia metabolizmu. Występuje u 3,5-10% populacji, częściej u kobiet i osób starszych. Objawy są często subtelne i rozwijają się powoli, obejmując m.in. zmęczenie, bradykardię, przyrost masy ciała, zaparcia, suchą skórę, obrzęk myksedematyczny, podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i LDL, zaburzenia funkcji poznawczych oraz problemy reprodukcyjne. Subkliniczna niedoczynność tarczycy cechuje się podwyższonym TSH przy prawidłowych T3 i T4, występuje u 8-10% populacji, z ryzykiem progresji do jawnej postaci u około 25% pacjentów. Nieleczona choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak wole, neuropatie obwodowe, zaburzenia płodności, a w skrajnych przypadkach do śpiączki miksedematycznej, charakteryzującej się hipotermią, bradykardią, niewydolnością serca i oddechową.
- Przytarczyca (niedoczynność tarczycy)
- Objawy niedoczynności tarczycy – charakterystyka ogólna
- Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy
- Objawy dotyczące układu sercowo-naczyniowego
- Objawy skórne i zmiany w wyglądzie zewnętrznym
- Objawy ze strony układu pokarmowego
- Objawy neurologiczne i psychiatryczne
- Objawy u kobiet związane z układem rozrodczym
- Objawy u dzieci i młodzieży
- Objawy u osób starszych
- Progresja niedoczynności tarczycy
Przytarczyca (niedoczynność tarczycy)
Niedoczynność tarczycy (hypothyroidism) to stan, w którym gruczoł tarczycowy nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów tarczycy, co prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych organizmu. Jest to stosunkowo częste schorzenie, dotykające około 3,5-10% populacji, przy czym występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, a ryzyko wzrasta z wiekiem12.
Objawy niedoczynności tarczycy – charakterystyka ogólna
Objawy niedoczynności tarczycy są często subtelne i niespecyficzne, mogą rozwijać się powoli przez miesiące lub lata, co utrudnia wczesne rozpoznanie choroby12. Wiele osób początkowo może nie zauważać żadnych symptomów lub mylić je z objawami starzenia się czy stresu1. Objawy mogą również różnić się w zależności od stopnia niedoboru hormonów tarczycy, wieku pacjenta oraz czasu trwania choroby1.
U pacjentów z łagodną niedoczynnością tarczycy (subkliniczną) objawy mogą być minimalne lub nawet nieobecne, mimo nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych12. W miarę postępowania choroby i spadku poziomu hormonów tarczycy, objawy stają się bardziej widoczne i uciążliwe1.
Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy
Wśród najczęstszych objawów niedoczynności tarczycy wymienia się123:
- Uczucie zmęczenia i osłabienia (nawet po odpowiedniej ilości snu)1
- Zwiększona wrażliwość na zimno1
- Niewyjaśniony przyrost masy ciała lub trudności z utratą wagi1
- Zaparcia1
- Sucha skóra i włosy1
- Obrzęk twarzy (tzw. myksedematyczna/” title=”twarz myksedematyczna” class=”to-tag” data-termid=”118832″>twarz myksedematyczna)1
- Ochrypły, niski głos1
- Bóle mięśniowe, skurcze i osłabienie12
- Podwyższony poziom cholesterolu1
- Nieregularne lub obfite miesiączki u kobiet1
- Problemy z płodnością1
- Zwolniona akcja serca (bradykardia)1
- Zaburzenia funkcji poznawczych („mgła mózgowa”)1
- Depresja i zmiany nastroju1
- Wypadanie włosów (również brwi, szczególnie ich zewnętrznych części)1
Objawy dotyczące układu sercowo-naczyniowego
Niedoczynność tarczycy wpływa istotnie na układ sercowo-naczyniowy. Do charakterystycznych objawów należą12:
- Zwolniona akcja serca (bradykardia)
- Osłabiona siła skurczu mięśnia sercowego
- Podwyższone ciśnienie tętnicze
- Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i LDL
- Duszność przy wysiłku
- Obrzęki
Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i niewydolności serca, głównie z powodu podwyższonego poziomu „złego” cholesterolu LDL12.
Objawy skórne i zmiany w wyglądzie zewnętrznym
Hormony tarczycy odgrywają ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego stanu skóry, włosów i paznokci. Przy niedoczynności tarczycy obserwuje się12:
- Suchą, szorstką, łuszczącą się skórę
- Zmniejszoną potliwość
- Suche, łamliwe włosy i paznokcie
- Wypadanie włosów, także brwi (szczególnie ich zewnętrznych części)
- Pogrubienie skóry (szczególnie widoczne na twarzy)
- Obrzęk twarzy, rąk i stóp (myksedema)
- Bladość lub żółtawe zabarwienie skóry
Objawy ze strony układu pokarmowego
Spowolnienie metabolizmu wpływa również na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, powodując12:
- Zaparcia
- Zmniejszenie apetytu
- Spowolnioną perystaltykę jelit
- Wzdęcia
- W skrajnych przypadkach całkowite zatrzymanie pracy jelit
Objawy neurologiczne i psychiatryczne
Niedoczynność tarczycy może powodować szereg objawów neurologicznych i psychiatrycznych123:
- Uczucie zmęczenia umysłowego
- Zaburzenia pamięci krótkotrwałej
- Trudności z koncentracją („mgła mózgowa”)
- Spowolnienie mowy i myślenia
- Depresja lub obniżony nastrój
- Apatia, utrata zainteresowania
- Senność
- Bóle i mrowienie kończyn (neuropatie obwodowe)
- Zespół cieśni nadgarstka
Badania wykazały, że ponad 95% pacjentów z niedoczynnością tarczycy doświadcza zmęczenia, zapominania, senności i trudności z koncentracją podczas występowania „mgły mózgowej”1.
Objawy u kobiet związane z układem rozrodczym
U kobiet niedoczynność tarczycy może prowadzić do zaburzeń w funkcjonowaniu układu rozrodczego123:
- Nieregularne cykle miesiączkowe
- Obfite lub przedłużone krwawienia miesiączkowe
- Bolesne miesiączki
- Zmniejszone libido
- Problemy z płodnością
- Zwiększone ryzyko poronień
- Problemy w czasie ciąży (np. stan przedrzucawkowy, przedwczesny poród)
Objawy u dzieci i młodzieży
Niedoczynność tarczycy u dzieci i młodzieży może prowadzić do innych objawów niż u dorosłych123:
- Opóźniony wzrost prowadzący do niskiego wzrostu
- Opóźniony rozwój zębów stałych
- Opóźnione dojrzewanie płciowe
- Zaburzenia rozwoju umysłowego
- Problemy z uczeniem się i koncentracją
- Opóźniony rozwój ruchowy
- Powiększona języczek
- Przepuklina pępkowa
- Przedłużająca się żółtaczka u noworodków
U niemowląt, u których niedoczynność tarczycy nie jest leczona, nawet łagodne przypadki mogą prowadzić do poważnych zaburzeń rozwoju fizycznego i umysłowego1.
Objawy u osób starszych
U osób starszych objawy niedoczynności tarczycy mogą być mniej oczywiste i często są mylone z normalnym procesem starzenia się12:
- Niewyjaśniony wysoki poziom cholesterolu (może być jedynym objawem)
- Zaburzenia poznawcze przypominające demencję
- Problemy psychiatryczne, w tym psychoza z urojeniami lub halucynacjami
- Bóle stawów i mięśni
- Zaparcia
- Niewydolność serca (subtelne objawy – zmniejszona energia, wolniejszy chód)
Progresja niedoczynności tarczycy
Wczesne stadium choroby
W początkowym stadium niedoczynności tarczycy objawy są zwykle łagodne i niespecyficzne, co sprawia, że mogą być łatwo przeoczone lub przypisane innym przyczynom, takim jak stres czy starzenie się12. Do najczęstszych wczesnych objawów należą1:
- Uczucie zmęczenia i braku energii
- Zwiększona wrażliwość na zimno
- Nieznaczny przyrost masy ciała
- Suchość skóry
- Łamliwość włosów i paznokci
- Zaparcia
- Nieznaczne zaburzenia miesiączkowania u kobiet
Niedoczynność tarczycy rozwija się stopniowo, a objawy narastają powoli, często przez wiele lat1. Pozostała tkanka tarczycy stara się kompensować niedobór hormonów, produkując ich więcej, co może maskować objawy do momentu, gdy rezerwy gruczołu zostaną wyczerpane2.
Stadium zaawansowane
Wraz z pogłębianiem się niedoboru hormonów tarczycy, objawy stają się bardziej wyraźne i uciążliwe1. W zaawansowanym stadium choroby mogą pojawić się12:
- Niski, ochrypły głos
- Obrzęk twarzy (myksedema)
- Przerzedzenie lub częściowa utrata brwi
- Zwolniona akcja serca
- Utrata słuchu
- Anemia
- Zmniejszenie zmysłu smaku i węchu
- Spowolniona mowa
- Pogrubienie skóry
- Obniżona temperatura ciała
Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do nasilenia się objawów oraz do rozwoju powikłań1.
Niedoczynność subkliniczna
Subkliniczna niedoczynność tarczycy charakteryzuje się podwyższonym poziomem TSH przy normalnych poziomach hormonów T3 i T41. Zazwyczaj nie powoduje ona wyraźnych objawów, choć u niektórych pacjentów mogą występować łagodne symptomy podobne do tych we wczesnym stadium niedoczynności jawnej1.
U około 8-10% populacji występuje subkliniczna niedoczynność tarczycy, z czego u około 50% pacjentów poziom TSH normalizuje się w ciągu 1-2 lat bez leczenia1. Jednak u około 25% osób choroba może postępować do jawnej niedoczynności tarczycy2.
Ciężkie powikłania nieleczonej niedoczynności tarczycy
Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do szeregu poważnych powikłań12:
Wole tarczycowe (goiter)
Wole tarczycowe to powiększenie gruczołu tarczowego, które może powodować12:
- Widoczne zgrubienie na szyi
- Trudności w połykaniu
- Problemy z oddychaniem
Neuropatia obwodowa
Długotrwała nieleczona niedoczynność tarczycy może uszkodzić nerwy obwodowe, prowadząc do1:
- Bólu
- Drętwienia
- Mrowienia w kończynach
Problemy z płodnością
Niski poziom hormonów tarczycy może zakłócać owulację, co prowadzi do12:
- Ograniczonej płodności
- Zwiększonego ryzyka poronień
- Przedwczesnych porodów
- Wad wrodzonych u dziecka
Śpiączka miksedematyczna
Najcięższym, choć rzadkim powikłaniem nieleczonej niedoczynności tarczycy jest śpiączka miksedematyczna (myxedema coma) – stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej12. Objawy śpiączki miksedematycznej obejmują12:
- Hipotermię (obniżona temperatura ciała)
- Spowolniony oddech
- Niskie ciśnienie krwi
- Niski poziom cukru we krwi
- Senność przechodzącą w stan nieprzytomności
- Niewydolność serca i oddechową
Śpiączka miksedematyczna może zostać wywołana przez uraz, infekcję, ekspozycję na zimno lub przez niektóre leki u osoby z ciężką nieleczoną niedoczynnością tarczycy1.
Czas do poprawy po rozpoczęciu leczenia
W większości przypadków objawy niedoczynności tarczycy zaczynają ustępować w ciągu 1-2 tygodni od rozpoczęcia terapii zastępczej hormonami tarczycy (lewotyroksyną)12. Jednak u pacjentów z cięższymi objawami, zwłaszcza bólami mięśni i osłabieniem, pełne ustąpienie dolegliwości może wymagać kilku miesięcy leczenia3.
Obrzęki spowodowane retencją płynów zaczynają ustępować już po 1-2 tygodniach od rozpoczęcia lub dostosowania dawki leku1.
Leczenie niedoczynności tarczycy zwykle polega na codziennym przyjmowaniu syntetycznego hormonu tarczycy (lewotyroksyny), który zastępuje hormon, którego organizm nie wytwarza w wystarczającej ilości1. W większości przypadków leczenie jest skuteczne, a pacjenci mogą prowadzić normalny tryb życia, jednak terapia jest zazwyczaj dożywotnia1.
Niedoczynność tarczycy to przewlekły stan, który wymaga regularnej kontroli i monitorowania poziomu hormonów tarczycy1. Przy prawidłowym leczeniu rokowanie jest dobre, a choroba nie skraca długości życia2.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.