Epidermolysis bullosa
Epidemiologia
Epidermolysis bullosa (EB) to heterogenna grupa rzadkich chorób genetycznych charakteryzujących się kruchością skóry i błon śluzowych, prowadzących do powstawania pęcherzy i nadżerek po minimalnych urazach mechanicznych. Epidemiologia EB wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i metodologiczne, z zapadalnością wahaącą się od około 19,6 do 67,8 przypadków na milion żywych urodzeń oraz chorobowością od 6,0 do 54,0 przypadków na milion populacji w różnych krajach. Najczęstszym podtypem jest EB simplex (EBS) stanowiący 70-92% przypadków, z zapadalnością 7,87/milion żywych urodzeń i chorobowością 6,0/milion populacji. Dystroficzne EB (DEB) stanowi 25-30% przypadków, z zapadalnością dominującej formy 2,12, a recesywnej 3,05/milion żywych urodzeń oraz chorobowością około 3,3/milion populacji. Złączeniowe EB (JEB) to około 5% przypadków, z zapadalnością 2,68/milion żywych urodzeń i chorobowością 0,49/milion populacji, natomiast zespół Kindlera (KEB) jest najrzadszy, z około 400 zgłoszonymi przypadkami na świecie. EB dotyka obie płcie i wszystkie grupy etniczne, choć obserwuje się geograficzne różnice związane z czynnikami genetycznymi i społeczno-kulturowymi, np. wysokim odsetkiem małżeństw konsanguinicznych w niektórych regionach. Śmiertelność jest najwyższa w JEB-Herlitz, gdzie niemal wszystkie niemowlęta umierają w ciągu 1-2 lat życia. U pacjentów z recesywną dystroficzną EB (RDEB) obserwuje się wysokie ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego (SCC), z wystąpieniem SCC już od 16 roku życia i skumulowanym ryzykiem sięgającym do 76,1% do 35 roku życia w ciężkiej postaci RDEB-GS.
- Epidemiologia Epidermolysis bullosa
- Częstotliwość występowania na świecie
- Epidemiologia podtypów EB
- Czynniki demograficzne i genetyczne
- Zachorowalność i śmiertelność
- Rak kolczystokomórkowy jako powikłanie
- Wyzwania diagnostyczne i potrzeby medyczne
- Znaczenie rejestrów i nadzoru epidemiologicznego
- Nowe perspektywy w epidemiologii EB
- Wpływ postępów w diagnostyce genetycznej
- Nowe kierunki w terapii EB
- Znaczenie danych epidemiologicznych dla planowania badań klinicznych
- Podsumowanie danych epidemiologicznych
Epidemiologia Epidermolysis bullosa
Epidermolysis bullosa (EB) to heterogenna grupa rzadkich genetycznych chorób, charakteryzujących się kruchością skóry i błon śluzowych, prowadzącą do powstawania pęcherzy i nadżerek w odpowiedzi na minimalne urazy mechaniczne. Dokładne dane epidemiologiczne są kluczowe dla zrozumienia rzeczywistego zasięgu choroby, odpowiedniego planowania opieki medycznej oraz projektowania badań klinicznych nad nowymi metodami leczenia.12
Częstotliwość występowania na świecie
Dane epidemiologiczne dotyczące częstości występowania EB są zróżnicowane w zależności od badanej populacji i zastosowanej metodologii badawczej. Według Amerykańskiego Rejestru Epidermolysis Bullosa (National Epidermolysis Bullosa Registry), który zebrał dane od ponad 3200 pacjentów, całkowita zapadalność (liczba nowych przypadków) na EB w Stanach Zjednoczonych wynosi około 19,6 przypadków na milion żywych urodzeń, a chorobowość (występowanie) 11,07 przypadków na milion populacji.34
Jednak nowsze badania i dane z różnych rejestrów wskazują, że rzeczywisty współczynnik występowania EB może być wyższy. Badania przeprowadzone w Holandii wykazały zapadalność na poziomie 41,3 przypadków na milion żywych urodzeń i chorobowość 22,4 przypadków na milion populacji, co sugeruje, że EB może być częstsze niż wcześniej zakładano.56
Inne źródła szacują częstość występowania EB na około 1 przypadek na 20 000 żywych urodzeń, co odpowiada około 200 nowym przypadkom rocznie w Stanach Zjednoczonych.7 Natomiast badania epidemiologiczne opublikowane w 2021 roku wskazują, że w siedmiu głównych rynkach medycznych (Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) całkowita liczba osób z EB w 2023 roku wynosiła około 46 800 przypadków, z czego największa liczba (31 000) występowała w Stanach Zjednoczonych.8
| Kraj/Region | Zapadalność (na milion żywych urodzeń) | Chorobowość (na milion populacji) |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 19,6 | 11,07 |
| Holandia | 41,3 | 22,4 |
| Norwegia | – | 54,0 |
| Japonia | – | 7,8 |
| Włochy | 20,1 | 15,4 |
| Australia | – | 10,3 |
| Chorwacja | – | 9,6 |
| Rumunia | 24,23 | 6,77 |
| Słowenia | – | 20,0 |
| Hiszpania | – | 6,0 (tylko DEB) |
| Anglia i Walia | 67,8 | 34,8 |
| Kolumbia | – | 34,1 |
| Rosja | – | 15,48 (dzieci) |
Przedstawione dane wskazują na znaczne różnice w zgłaszanej częstości występowania EB między różnymi krajami i regionami, co może wynikać z różnic w metodologii badań, dostępności diagnostyki genetycznej oraz skuteczności systemów rejestracji przypadków.910
Epidemiologia podtypów EB
EB dzieli się na cztery główne typy: EB simplex (EBS), dystroficzne EB (DEB), złączeniowe EB (JEB) oraz zespół Kindlera (KEB). Podział ten opiera się na poziomie tworzenia się pęcherzy w strukturze skóry.1112
Z danych epidemiologicznych wynika, że:1314
- EB simplex (EBS) jest najczęstszą postacią, stanowiącą około 70-92% wszystkich przypadków EB. Zapadalność EBS wynosi 7,87 przypadków na milion żywych urodzeń, a chorobowość 6,0 przypadków na milion populacji.1516
- Dystroficzne EB (DEB) stanowi około 25-30% przypadków. Zapadalność dominującej postaci DEB wynosi 2,12, a recesywnej 3,05 przypadków na milion żywych urodzeń. Chorobowość łącznie wynosi około 3,3 przypadków na milion populacji.1718
- Złączeniowe EB (JEB) jest najrzadszą z głównych postaci, stanowiącą około 5% przypadków, z zapadalnością 2,68 i chorobowością 0,49 przypadków na milion populacji.1920
- Zespół Kindlera (KEB) jest najrzadszą postacią, z zaledwie około 400 przypadkami zgłoszonymi na całym świecie.21
Interesujące są dane z badania przeprowadzonego w Anglii i Walii, które wykazało znacznie wyższą zapadalność łączną dla wszystkich typów EB – 67,8 przypadków na milion żywych urodzeń. Według tego badania, zapadalność dla poszczególnych typów wynosi: EBS – 32,5, DEB – 26,1, JEB – 8,9 i KEB – 0,9 przypadków na milion żywych urodzeń.22
Czynniki demograficzne i genetyczne
EB dotyka w równym stopniu obie płcie, choć niektóre dane sugerują nieznacznie większą częstość występowania u mężczyzn. Choroba występuje we wszystkich grupach rasowych i etnicznych.2324
Badania wskazują na geograficzne różnice w dystrybucji przypadków, co może być związane z mniejszą liczbą linii zarodkowych w małych geograficznie ograniczonych obszarach oraz wpływem społeczno-kulturowym, szczególnie w regionach, gdzie częstsze są małżeństwa między krewnymi.2526
Przykładowo, badania przeprowadzone w Szkocji i na Bliskim Wschodzie sugerują geograficznie stronniczą dystrybucję przypadków. W Rosji najwyższą liczbę dzieci z wrodzoną EB odnotowano w Republice Dagestanu – 54 (11%) dzieci, co prawdopodobnie wynika z wysokiego wskaźnika małżeństw między krewnymi (50%).27
Zachorowalność i śmiertelność
EB zwykle ujawnia się przy urodzeniu lub wkrótce po nim. Wyjątkiem są łagodne przypadki EB simplex, które mogą pozostać niewykryte aż do dorosłości lub czasami nie zostać zdiagnozowane.28
Śmiertelność jest najwyższa wśród pacjentów z JEB-Herlitz, z których praktycznie wszystkie niemowlęta umierają w ciągu 1-2 lat, co znacznie zmniejsza chorobowość tego podtypu EB.29
Z danych rejestru rosyjskiego wynika, że średni wiek 22 zmarłych pacjentów wynosił 3,06 ± 4,66 lat (od 0 do 15 lat, mediana 0,54 roku). W przypadkach śmiertelnych dominowała złączeniowa postać EB (59,1%, n = 13 przypadków, 0,40 ± 0,22 lat). Trend śmiertelności w złączeniowej postaci EB pokazuje spadek, podczas gdy w typie dystroficznym sytuacja jest stabilna w latach 2021-2023 – 2 zgony rocznie.30
Rak kolczystokomórkowy jako powikłanie
Badanie dotyczące występowania raka kolczystokomórkowego (SCC) u pacjentów z recesywną dystroficzną epidermolysis bullosa (RDEB) przeprowadzone na podstawie danych z rejestru EB w Australazji wykazało, że co najmniej jeden SCC zdiagnozowano u 35,4% (17/48) pacjentów z RDEB. Najwcześniejszy wiek wystąpienia SCC w populacji RDEB wynosił 16 lat, a najpóźniejszy 62 lata, przy medianie wieku 30 lat.31
Skumulowane ryzyko rozwoju co najmniej jednego SCC w przypadku RDEB-GI (uogólniona pośrednia) wynosiło 10% do 35 roku życia i wzrastało do 66,7% do 65 roku życia (mediana czasu do wystąpienia ryzyka: 39 lat). W przypadku RDEB-GS (uogólniona ciężka), 26,3% rozwinęło co najmniej jeden SCC do 20 roku życia, a 76,1% rozwinęło SCC do 35 roku życia (mediana czasu do wystąpienia ryzyka: 29 lat).32
Skumulowane ryzyko zgonu związanego z SCC u pacjentów z RDEB-GI z SCC wynosiło 16,6% i 66,6% w wieku 35 i 52 lat (mediana przeżycia: 51 lat). Natomiast skumulowane ryzyko zgonu związanego z SCC w RDEB-GS wynosiło 30% i 84,4% w wieku 25 i 34 lat (mediana: 29 lat).33
Wyzwania diagnostyczne i potrzeby medyczne
Mimo postępów w diagnostyce i opiece, EB nadal stanowi wyzwanie diagnostyczne, szczególnie w przypadku łagodniejszych form, które mogą pozostać niewykryte. Istotnym problemem jest również dostęp do wyspecjalizowanej opieki medycznej.3435
Badanie przeprowadzone w Hiszpanii wykazało, że 77% pacjentów z DEB nie jest leczona w ośrodkach referencyjnych, 65% nie miało diagnozy genetycznej, a 76% nie było członkami stowarzyszenia pacjentów DEBRA. Wskazuje to na znaczny potencjał poprawy opieki nad tymi pacjentami.3637
Pacjenci z EB wymagają wielodyscyplinarnej opieki obejmującej dermatologów, pediatrów, anestezjologów, patologów, genetyków, specjalistów leczenia bólu, wyspecjalizowane pielęgniarki, psychiatrów lub psychologów. Dodatkowo, okuliści, gastroenterolodzy, dentyści, otolaryngolodzy i endokrynolodzy mogą być częścią zespołu terapeutycznego. Konieczna jest dożywotnia obserwacja.3839
Znaczenie rejestrów i nadzoru epidemiologicznego
Dokładne dane epidemiologiczne mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia rzeczywistego zasięgu EB, planowania specjalistycznej opieki medycznej, oceny obciążenia kosztami oraz optymalizacji alokacji zasobów i finansowania.4041
Tworzenie i utrzymywanie rejestrów dla rzadkich chorób, takich jak EB, jest niezbędne do gromadzenia dokładnych danych epidemiologicznych, monitorowania trendów chorobowości i śmiertelności oraz oceny skuteczności interwencji medycznych.4243
Europejska Sieć Referencyjna dla Rzadkich Chorób Skóry (ERN-skin) jest przykładem inicjatywy mającej na celu poprawę opieki nad pacjentami z rzadkimi chorobami skóry, w tym EB, poprzez opracowanie rekomendacji dotyczących postępowania w sytuacjach nagłych oraz promowanie współpracy między specjalistami w różnych krajach.4445
Nowe perspektywy w epidemiologii EB
Ostatnie badania sugerują, że rzeczywista częstość występowania EB może być wyższa niż wcześniej szacowano. Dane z Holandii wskazują na zapadalność 41,3 przypadków na milion żywych urodzeń i chorobowość 22,4 przypadków na milion populacji, co jest znacznie wyższe niż wcześniejsze szacunki.4647
Również badania przeprowadzone w Anglii i Walii wykazały wyższą częstość występowania EB – chorobowość na poziomie 34,8 przypadków na milion populacji i zapadalność 67,8 przypadków na milion żywych urodzeń.48
Te dane mogą wskazywać na skuteczniejsze systemy wykrywania i rejestracji przypadków, lepszą dostępność diagnostyki genetycznej oraz zwiększoną świadomość choroby wśród lekarzy, co prowadzi do częstszego rozpoznawania EB, zwłaszcza jej łagodniejszych form.49
Wpływ postępów w diagnostyce genetycznej
Postępy w diagnostyce genetycznej, w tym sekwencjonowanie nowej generacji oraz wielogenowe panele diagnostyczne, przyczyniają się do dokładniejszej diagnostyki EB. Obecnie lekarze wykorzystują panele obejmujące 28 genów, które mogą być zaangażowane w zaburzenia, w których występują pęcherze na skórze noworodków.5051
Kompleksowa analiza przy użyciu sekwencjonowania całego eksomu (WES) została przeprowadzona w kohorcie 44 rodowodów i 13 sporadycznych przypadków EB w populacji Han w Chinach i zidentyfikowała 52 mutacje ze 100% wykrywalnością, co wskazuje na skuteczność nowych technologii sekwencjonowania w diagnostyce i klasyfikacji EB.52
Dokładna diagnostyka genetyczna jest kluczowa nie tylko dla potwierdzenia diagnozy i określenia podtypu EB, ale także dla poradnictwa genetycznego, prognozowania przebiegu choroby oraz potencjalnego kwalifikowania pacjentów do nowych terapii celowanych, które są obecnie w fazie badań klinicznych.5354
Nowe kierunki w terapii EB
Chociaż obecnie nie ma leczenia przyczynowego dla większości form EB, intensywne badania nad nowymi terapiami dają nadzieję na poprawę jakości życia pacjentów. Prowadzone są badania przedkliniczne i kliniczne nad terapiami genowymi (wymiana genów, edycja genów, terapia oparta na RNA, naturalna terapia genowa), terapiami komórkowymi (fibroblasty, przeszczep szpiku kostnego, komórki mezenchymalne zrębu, indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste), terapiami z użyciem białek rekombinowanych oraz podejściami opartymi na małych cząsteczkach i repozycjonowaniu leków.55
W maju 2023 roku FDA zatwierdziła beremagene geperpavec (B-VEC; Vyjuvek) do leczenia DEB. Inne obiecujące terapie obejmują Oleogel-S10 (Filsuvez), EB-101 (polegający na wprowadzeniu prawidłowej kopii genu COL7A1 do keratynocytów pacjenta), a także systemowe podawanie gentamycyny u niemowląt z recesywną DEB i uogólnioną JEB.5657
Repozycjonowanie leków w EB było również badane z zastosowaniem dupilumabu (Dupixent), leku zatwierdzonego przez FDA w leczeniu atopowego zapalenia skóry.58
Znaczenie danych epidemiologicznych dla planowania badań klinicznych
Dokładne szacunki częstości występowania każdego głównego podtypu dziedzicznej EB w Stanach Zjednoczonych są obecnie dostępne i powinny pomóc badaczom w wyborze, które podtypy nadają się do odpowiednio zaprojektowanych, zakrojonych na szeroką skalę badań klinicznych.59
Dane epidemiologiczne są również kluczowe dla zrozumienia zróżnicowanego obciążenia chorobowego oraz zaplanowania odpowiednich zasobów opieki zdrowotnej. Umożliwiają one ocenę wpływu choroby na pacjentów, opiekunów i systemy opieki zdrowotnej oraz alokację odpowiednich środków finansowych przez agencje rządowe i ubezpieczycieli na opiekę nad tymi osobami.6061
Obecnie na świecie prowadzonych jest co najmniej 111 badań klinicznych dotyczących EB, w tym 12 aktywnych, 37 zakończonych i 19 rekrutujących, co wskazuje na intensywne wysiłki badawcze mające na celu opracowanie skutecznych metod leczenia tej rzadkiej choroby genetycznej.62
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Epidermolysis bullosa to heterogenna grupa rzadkich chorób genetycznych, których częstość występowania różni się w zależności od kraju i regionu oraz zastosowanej metodologii badawczej. Najnowsze dane wskazują, że EB może być częstsze niż wcześniej zakładano, z całkowitą zapadalnością od około 20 do ponad 60 przypadków na milion żywych urodzeń i chorobowością od około 10 do ponad 30 przypadków na milion populacji.6364
Najczęstszym typem EB jest EB simplex (EBS), stanowiąca około 70-92% wszystkich przypadków, następnie dystroficzne EB (DEB) – około 25-30% przypadków, złączeniowe EB (JEB) – około 5% przypadków, oraz najrzadszy zespół Kindlera (KEB).6566
Choroba dotyka w równym stopniu obie płcie oraz wszystkie grupy rasowe i etniczne, choć obserwuje się geograficzne różnice w dystrybucji przypadków, co może być związane z czynnikami genetycznymi i społeczno-kulturowymi.6768
Dokładne dane epidemiologiczne mają kluczowe znaczenie dla planowania specjalistycznej opieki medycznej, oceny obciążenia kosztami oraz optymalizacji alokacji zasobów i finansowania. Są również niezbędne do projektowania i realizacji badań klinicznych nad nowymi metodami leczenia.6970
Postępy w diagnostyce genetycznej oraz tworzenie krajowych i międzynarodowych rejestrów pacjentów przyczyniają się do lepszego zrozumienia epidemiologii EB oraz identyfikacji czynników ryzyka i powikłań, co może prowadzić do poprawy opieki nad pacjentami i opracowania skutecznych metod leczenia tej rzadkiej, ale często bardzo ciężkiej choroby genetycznej.7172
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.