Epidermolysis bullosa
Zapobieganie i profilaktyka
Epidermolysis bullosa (EB) to grupa dziedzicznych chorób pęcherzowych skóry, wynikających z mutacji genetycznych wpływających na białka strukturalne skóry, co prowadzi do jej nadmiernej kruchości i powstawania pęcherzy. Leczenie ma charakter wspomagający i obejmuje pielęgnację ran z użyciem nieprzylepnych opatrunków, kontrolę zakażeń (stosowanie łagodnych antybiotyków miejscowych jak Polysporin czy Bacitracin), wsparcie żywieniowe (dieta bogata w kalorie, białko, witaminy, suplementacja żelaza, selenu i witaminy D) oraz zapobieganie powikłaniom. Profilaktyka skupia się na minimalizowaniu urazów skóry poprzez stosowanie miękkiej odzieży, odpowiedniego obuwia, unikanie tarcia i przegrzania (utrzymanie umiarkowanej temperatury otoczenia), a także delikatne obchodzenie się z dzieckiem, szczególnie w okolicy pieluchowej. Wskazane jest także regularne przycinanie paznokci i stosowanie rękawiczek na noc w celu zapobiegania drapaniu i infekcjom. Wczesne wykrycie i regularne kontrole dermatologiczne, w tym badania skóry od 10. roku życia, są kluczowe dla monitorowania i zapobiegania powikłaniom, w tym nowotworom skóry.
Profilaktyka Epidermolysis Bullosa
Epidermolysis bullosa (EB) to heterogenna grupa dziedzicznych chorób pęcherzowych skóry, charakteryzujących się różnym stopniem kruchości skóry i błon śluzowych, spowodowanych mutacjami wpływającymi na strukturalne białka skóry1. Ponieważ choroba ma podłoże genetyczne, obecnie nie jest możliwe jej całkowite zapobieganie2. Leczenie ma głównie charakter wspomagający i obejmuje pielęgnację ran, kontrolę zakażeń, wsparcie żywieniowe oraz zapobieganie powikłaniom3. Profilaktyka w EB skupia się przede wszystkim na zapobieganiu powstawania pęcherzy i minimalizowaniu urazów skóry.
Poradnictwo genetyczne
Osoby z historią rodzinną EB, które planują posiadanie dzieci, powinny skorzystać z poradnictwa genetycznego45. Konsultacja z doradcą genetycznym może pomóc rodzinom zrozumieć ryzyko przekazania EB potomstwu. Specjaliści mogą dostarczyć informacji o wzorcach dziedziczenia, ryzyku nawrotu i opcjach planowania rodziny6.
Dla rodzin obciążonych wysokim ryzykiem urodzenia dziecka z EB, dostępne są badania prenatalne wykrywające obecność specyficznych mutacji genowych związanych z chorobą7. Dostępne opcje testów obejmują biopsję kosmówki (CVS) i amniocentezę, które mogą zidentyfikować EB już w czasie ciąży8. Badanie CVS może być wykonane już w 8-10 tygodniu ciąży9.
Zapobieganie powstawaniu pęcherzy
Podstawowym celem w zarządzaniu EB jest zapobieganie powstawaniu pęcherzy poprzez ochronę skóry i minimalizowanie urazów1011. Istotne jest wdrożenie odpowiednich technik profilaktycznych już od urodzenia dziecka.
Podstawowe zasady obchodzenia się z dzieckiem
- Delikatne obchodzenie się z dzieckiem – niemowlę lub dziecko potrzebuje przytulania, ale należy to robić bardzo ostrożnie12
- Przy podnoszeniu dziecka z EB, należy umieścić je na miękkim materiale i zapewnić podparcie pod pośladkami i za szyją. Nie należy podnosić dziecka chwytając pod pachami1314
- Skórę należy raczej poklepywać niż pocierać, ponieważ tarcie może powodować powstawanie pęcherzy15
Odzież i obuwie
- Stosowanie miękkiej odzieży, łatwej do zakładania i zdejmowania18
- Usunięcie metek i noszenie ubrań szwami na zewnątrz, aby zmniejszyć ryzyko otarć19
- Wszycie piankowych wkładek w podszewkę odzieży przy łokciach, kolanach i innych punktach nacisku20
- Unikanie lub modyfikacja odzieży z wiążącą gumką21
- Stosowanie specjalnego, miękkiego obuwia22
- Dobór obuwia powinien być twardy, ale wygodnie dopasowany, o odpowiedniej długości i szerokości, z zaokrąglonym czubkiem i elastyczną płaską podeszwą z podporą pięty23
- Stosowanie odpowiednich wkładek lub ortez może pomóc w redukcji powstawania pęcherzy i poprawie funkcji stóp u pacjentów z EB24
Pielęgnacja dzieci w pieluchach
- Szczególna troska o okolicę pieluchy – w przypadku dzieci noszących pieluchy, należy usunąć elastyczne opaski i unikać ściereczek czyszczących27
- Wyłożenie pieluchy nieprzylepnym opatrunkiem lub rozprowadzenie grubej warstwy pasty z tlenkiem cynku28
- Stosowanie jednorazowych pieluch z zapięciami na rzepy zamiast taśm, które mogłyby przylgnąć do skóry dziecka29
Kontrola temperatury
- Utrzymywanie chłodnego środowiska domowego i unikanie przegrzania31
- Ustawienie termostatu tak, aby dom pozostawał chłodny, a temperatura była stała32
- Przegrzanie zwiększa kruchość skóry, należy utrzymywać umiarkowaną temperaturę otoczenia (w tym w samochodzie) i nie ubierać nadmiernie33
Nawilżanie skóry
- Utrzymywanie skóry w nawilżeniu – delikatne nakładanie środków nawilżających wedle potrzeb w ciągu dnia35
- Stosowanie środków nawilżających, takich jak wazelina36
- Nawilżanie skóry pomaga zmniejszyć tarcie37
Zapobieganie drapaniu
- Regularne przycinanie paznokci dziecka38
- Rozważenie zakładania rękawiczek na noc, aby zapobiec drapaniu i infekcjom39
Zabezpieczanie twardych powierzchni
- Stosowanie piankowych opatrunków i miękkich powierzchni do spania i siedzenia40
- Rozważenie wyściełania fotelika samochodowego lub wanny do kąpieli owczą skórą, pianką lub grubym ręcznikiem41
- Jako wierzchnią warstwę na wyściółkę można zastosować miękką bawełnę lub jedwab42
Aktywność fizyczna
- Zachęcanie dziecka do aktywności, które zmniejszają ryzyko uszkodzenia skóry, wraz z jego dorastaniem46
- Pływanie jest dobrą opcją4748
- W przypadku dzieci z łagodnymi formami epidermolysis bullosa, można chronić skórę nosząc długie spodnie i rękawy podczas zajęć na świeżym powietrzu49
- Dziecko może potrzebować opiekuna podczas przebywania na placu zabaw i powinno unikać sportów kontaktowych50
- Istotne jest, aby nie unikać całkowicie aktywności fizycznej lub kontaktu z innymi dziećmi51
- Fizjoterapeuta powinien być w stanie zalecić aktywności mało prawdopodobne do wywołania pęcherzy52
Noszenie ochron na obszarach narażonych na urazy
- Aby zapobiec uszkodzeniom skóry i powstawaniu pęcherzy, należy nosić wyściółki wokół obszarów podatnych na urazy, takich jak łokcie, kolana, kostki i pośladki55
- Unikanie sportów kontaktowych56
Pielęgnacja ran i pęcherzy
Właściwa pielęgnacja ran jest kluczowa dla wszystkich pacjentów z EB57. Specjalne opatrunki i materiały do pielęgnacji ran mogą być niezbędne, ponieważ kontakt ze standardowymi przylepnymi opatrunkami może powodować tarcie i dodatkowe powstawanie pęcherzy58.
Podstawowe zasady pielęgnacji pęcherzy
- Typową techniką jest nakłucie nienaruszonego pęcherza sterylną igłą w jego najniższym punkcie, aby ułatwić drenaż płynu pod wpływem grawitacji i zapobiec ponownemu wypełnianiu się pęcherza59
- Pęcherze powinny być przekłuwane sterylną igłą, co sprawi, że dziecko będzie czuć się bardziej komfortowo i zapobiegnie powiększaniu się pęcherzy60
- Jeśli zakrywasz rany, używaj tylko nieprzylepnych opatrunków, a następnie luźno owijaj ponownie zwiniętą gazą61
- Wiele tradycyjnych taśm i opatrunków może być nieodpowiednich dla osób z EB, zwłaszcza tych z cięższymi postaciami, ponieważ ich usunięcie może powodować dodatkowe urazy skóry62
- Zaleca się stosowanie zaawansowanych produktów do pielęgnacji ran, takich jak słabo przylegające silikonowe taśmy i opatrunki63
- Nie należy stosować taśm lub plastrów na skórę, ponieważ mogą powodować pęcherze64
Zapobieganie infekcjom
- Mycie rąk jest najskuteczniejszym środkiem kontroli zakażeń66
- Łagodny antybiotyk może być aplikowany na obszar, aby pomóc w zapobieganiu infekcji67
- Łagodne, dostępne bez recepty antybiotyki (Polysporin, Bacitracin) są skuteczne w zapobieganiu zakażeniom i mogą być rotowane co miesiąc lub dwa, aby zniechęcić oporność bakteryjną68
- Zapobieganie miejscowej inwazji patogenów poprzez drenaż pęcherzy, stosowanie opatrunków i kontrola lokalnej kolonizacji może okazać się głównym wyzwaniem69
- Należy znać oznaki infekcji: skóra może stać się czerwona lub gorąca w dotyku, można zauważyć ropę lub żółtą wydzielinę tworzącą strup w miejscu rany, czerwoną smugę pod skórą lub mieć gorączkę lub dreszcze70
Stosowanie produktów leczniczych
W leczeniu wspomagającym EB stosuje się szereg produktów, które mogą przyspieszyć gojenie ran i łagodzić objawy:
- Oleogel-S10, zawierający triterpeny brzozowe lub ekstrakt z kory brzozy, wykazał zdolność do przyspieszania gojenia się przewlekłych ran w złączowym i dystroficznym epidermolysis bullosa71
- Filsuvez zmniejsza ból i poprawia objawy oraz jakość życia. Chociaż lek nie modyfikuje choroby, zapewnienie ulgi od wyniszczających objawów EB okazało się tym, czego pacjenci naprawdę potrzebują72
- Pomaga pacjentom w łatwiejszym gojeniu ran, zmniejsza ból i redukuje częstotliwość zmiany opatrunków, umożliwiając prowadzenie bardziej normalnego życia73
Nowe kierunki w terapii
Badania nad nowymi metodami leczenia EB koncentrują się na kilku obiecujących kierunkach:
- Terapie korygujące ukierunkowane są ostatecznym sposobem leczenia epidermolysis bullosa74
- Terapia genowa in vivo wchodzi w etap zastosowania klinicznego. Beremagene geperpavec (B-VEC) został zatwierdzony przez FDA i stał się pierwszą terapią genową dostępną dla pacjentów z dystroficznym EB, co można uznać za znaczący postęp75
- Leczenie poprzez repozycjonowanie leków zyskuje na uwadze. Rozważa się zastosowanie istniejących leków ukierunkowanych na mechanizmy patogenne, takie jak gojenie ran, zapalenie, świąd i zwłóknienie. Podejście to jest uważane za stosunkowo tanie i wysoce wykonalne76
- Inhibitory IL-4/13 i inhibitory JAK, stosowane w leczeniu atopowego zapalenia skóry, wykazują obiecujące wyniki w leczeniu świądu w EB. Mogą one stanowić nowe opcje w zarządzaniu świądem i zmianami skórnymi w EB77
- W zakresie terapii komórkowej wykazano, że długoterminowe efekty są ograniczone, a zastosowanie kliniczne nie zostało osiągnięte. Wciąż istnieją wyzwania w podejściach medycyny regeneracyjnej78
- Pojawiają się nowe koncepcje leczenia, takie jak edycja genów i terapia RNA, ale są one nadal w fazie przedklinicznej. Są one wymieniane jako przyszłe możliwości79
Wsparcie żywieniowe
Odpowiednie żywienie ma kluczowe znaczenie dla pacjentów z EB, zwłaszcza ze względu na zwiększone zapotrzebowanie organizmu wynikające z ran skórnych80.
- Z powodu rozległych uszkodzeń skóry, wymagana jest dieta bogata w kalorie, białko i witaminy81
- Niedożywienie jest szczególnie podatne w typach dystroficznych82
- Miękka dieta pomaga zmniejszyć erozje jamy ustnej i przełyku83
- Ważne jest monitorowanie wzrostu niemowlęcia/dziecka z EB. Takie wykresy dostarczają istotnych informacji do oceny adekwatności diety84
- Nie ma specyficznej diety wymaganej dla dziecka z EB85
- Zaleca się odpowiednie spożycie płynów i błonnika, aby pomóc zapobiec zaparciom86
- Wiele osób z epidermolysis bullosa ma niskie poziomy żelaza, selenu lub witaminy D. Lekarz może zasugerować konsultację z dietetykiem na temat spożywania większej ilości pokarmów bogatych w te witaminy i minerały87
Higiena jamy ustnej
Dobra higiena jamy ustnej i regularne kontrole stomatologiczne są zalecane88. Wielu pacjentów z JEB i DEB rozwija próchnicę z powodu wad szkliwa. Zajęcie błony śluzowej jamy ustnej może towarzyszyć ciężkim formom JEB i DEB89.
- Unikać ostrych płynów do płukania jamy ustnej zawierających alkohol90
- Płukanie fizjologicznym roztworem soli może pomóc w oczyszczeniu powierzchni błony śluzowej91
- Gdy EB dotyka innych części ciała, stosowane są różne zabiegi pielęgnacyjne. Na przykład miękka dieta, gdy zajęty jest przełyk, lub stosowanie środków zmiękczających stolec z powodu zaparć lub gdy pacjent ma pęcherze odbytu92
Zapobieganie powikłaniom leczenia
Ważne jest monitorowanie i zapobieganie powikłaniom długotrwałej terapii kortykosteroidami93. Wytyczne American College of Rheumatology z 2010 r. dotyczące zapobiegania i leczenia osteoporozy wywołanej glikokortykoidami zalecają suplementację wapnia i witaminy D, poradnictwo w zakresie modyfikacji stylu życia oraz rozważenie terapii bisfosfonianami94.
Wskazanie do terapii bisfosfonianami opiera się na stratyfikacji ryzyka uwzględniającej wiek, dawkę steroidów, czas trwania leczenia i wynik narzędzia oceny ryzyka złamań (FRAX)95. Długotrwałe leczenie kortykosteroidami jest również czynnikiem ryzyka zaćmy, a pacjenci powinni być badani przez okulistę96.
Jeśli masz EB acquisita i przyjmujesz sterydy przez okres dłuższy niż 1 miesiąc, możesz potrzebować suplementów wapnia i witaminy D. Suplementy te mogą pomóc zapobiec osteoporozie (osłabieniu kości)97.
Regularny monitoring i badania
Regularne badania i monitorowanie są istotną częścią profilaktyki powikłań EB:
- Wczesne wykrycie EB jest kluczowe dla skutecznego zarządzania chorobą. Regularne wizyty kontrolne u dermatologa lub specjalisty EB mogą pomóc wcześnie zidentyfikować objawy i rozpocząć odpowiednie plany leczenia98
- Zalecane są regularne badania skóry przynajmniej raz w roku, aby sprawdzić wczesne objawy raka skóry99
- Niezależnie od typu EB, jaki ma dziecko, dermatolodzy zalecają pełne badania skóry ciała rozpoczynające się w wieku 10 lat100
- Zgłaszaj powikłania tak szybko, jak się pojawią. Pęcherze mogą rozwijać się praktycznie wszędzie, a czasami pojawiają się blizny, gdy skóra się goi. Oba mogą prowadzić do nieoczekiwanych powikłań. Dzięki wczesnej interwencji wiele powikłań można złagodzić lub im zapobiec101
Edukacja i wsparcie
Pacjenci z EB powinni być kierowani do dermatologa102. Wielodyscyplinarne podejście jest podkreślane przez opublikowane konsensusy dotyczące zarządzania dziedziczną EB103.
- Kontynuuj naukę o EB. Im więcej wiesz, tym lepiej możesz opiekować się swoim dzieckiem104
- Postaraj się, aby Twoje dziecko zostało przebadane w jednej z klinik EB w którymś momencie. Bycie widzianym przez zespół specjalistów w klinice EB pomaga zapewnić, że Twoje dziecko otrzymuje wymaganą opiekę i że jesteś świadomy dostępnych zasobów105
- Rozważ wysłanie swojego dziecka do Camp Discovery na tydzień. Może być przerażające myślenie o rozstaniu z dzieckiem na tydzień, szczególnie jeśli Twoje dziecko potrzebuje codziennej opieki medycznej. Camp Discovery jest wyposażony do obsługi tych potrzeb, jednocześnie dając dziecku możliwość doświadczenia, jak to jest pojechać na letni obóz106
Program edukacji podologicznej powinien być oferowany od urodzenia, umożliwiając opiekunom, pacjentom i personelowi rozpoznawanie i unikanie przyczyn powstawania pęcherzy i ran, w tym obuwia, opatrunków, biomechaniki stóp, ciepła i pocenia się107.
Wytyczne praktyki klinicznej są dostępne na stronie internetowej DEBRA International, w tym dotyczące higieny jamy ustnej, pielęgnacji ran, zarządzania bólem i zarządzania rakiem108.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.