Dermatomyositis
Etiologia i przyczyny
Dermatomyositis (DM) to rzadka, autoimmunologiczna choroba zapalna charakteryzująca się osłabieniem mięśni i typową wysypką skórną. Patogeneza DM obejmuje nieprawidłową odpowiedź immunologiczną z atakiem na śródbłonek naczyń włosowatych mięśni i skóry, z aktywacją układu dopełniacza (rozszczepienie C3 do C3b i C4b). Genetyczne predyspozycje wiążą się z określonymi typami HLA (HLA-DR3, DR5, DR6, DR52), gdzie HLA-DRw52 koreluje z cięższą postacią choroby, a HLA-DRw53 z łagodniejszą. Polimorfizmy genu TNF-α, zwłaszcza allel -308A, są powiązane z fotowrażliwością i zwapnieniami u dzieci, a także opornym przebiegiem choroby. Czynniki infekcyjne, głównie wirusy (m.in. Coxsackie B, Parwowirus B19, EBV, HIV, HTLV-1, HBV, HCV), oraz bakterie i pasożyty mogą wyzwalać lub zaostrzać DM, szczególnie u osób genetycznie predysponowanych. Ekspozycja na promieniowanie UV oraz zanieczyszczenia powietrza również wpływają na rozwój i przebieg choroby.
Etiologia Dermatomyositis
Dermatomyositis (DM) jest rzadką chorobą zapalną, która charakteryzuje się osłabieniem mięśni i charakterystyczną wysypką skórną. Mimo intensywnych badań, dokładna przyczyna dermatomyositis pozostaje nieznana. Naukowcy wskazują jednak na złożoną interakcję czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych, które przyczyniają się do rozwoju tej choroby.12
Podłoże immunologiczne
Dermatomyositis wykazuje wiele cech typowych dla chorób autoimmunologicznych. Uważa się, że główny mechanizm patogenetyczny polega na nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego, w której dochodzi do ataku na własne tkanki organizmu, szczególnie na naczynia krwionośne zaopatrujące mięśnie i skórę.34 W dermatomyositis proces autoimmunologiczny prowadzi do zapalenia i uszkodzenia naczyń krwionośnych i tkanki łącznej, które zaopatrują i wspierają mięśnie oraz skórę.5
Jedna z teorii dotyczących mechanizmu leżącego u podstaw choroby wskazuje, że przeciwciała autoimmunologiczne atakują śródbłonek naczyń włosowatych w mięśniach, co uniemożliwia dostarczanie do tkanek krwi bogatej w tlen i składniki odżywcze.6 Badania wykazały, że dermatomyositis jest pośredniczone przez aktywację układu dopełniacza, w tym rozszczepienie C3 do C3b i C4b, które są odkładane w naczyniach włosowatych mięśni i śródbłonku tętniczek.7
U pacjentów z dermatomyositis często wykrywa się krążące autoprzeciwciała, chociaż nie jest jasne, czy odgrywają one rolę w patogenezie choroby.8 Większość pacjentów ma autoprzeciwciała związane z chorobą, co sugeruje autoimmunologiczny charakter dermatomyositis.9
Predyspozycje genetyczne
Czynniki genetyczne mogą predysponować do rozwoju dermatomyositis. Chociaż choroba rzadko występuje u wielu członków rodziny, istnieje powiązanie z pewnymi typami ludzkich antygenów leukocytarnych (HLA).10 Badania wskazują na zwiększone ryzyko zachorowania u osób z określonymi typami HLA, takimi jak:1112
- HLA-DR3
- HLA-DR5
- HLA-DR6
- HLA-DR52
Związek między dermatomyositis a podtypami HLA jest na tyle znaczący, że chorobę sklasyfikowano na dwie główne grupy immunogenetyczne:15
- Grupa HLA-DRw52, związana z cięższą postacią zapalenia mięśni i gorszym rokowaniem
- Grupa HLA-DRw53, związana z łagodniejszą postacią zapalenia mięśni i lepszym rokowaniem
Oprócz typów HLA, z dermatomyositis mogą być związane również polimorfizmy czynnika martwicy nowotworów (TNF). W szczególności obecność allelu -308A jest powiązana z fotowrażliwością u dorosłych i zwapnieniami u dzieci.17 U dzieci, polimorfizm genu TNF-alfa-308 (substytucja A na G w regionie promotora) jest związany z przedłużonym, opornym na leczenie przebiegiem choroby.18
Inne geny, takie jak PTPN22, również zostały zidentyfikowane jako potencjalnie zwiększające podatność na rozwój dermatomyositis.19 Badania sugerują także, że warianty genów związanych z odpowiedzią zapalną mogą wpływać na manifestację dermatomyositis.20
Czynniki infekcyjne
Czynniki infekcyjne, szczególnie wirusy, są podejrzewane o rolę wyzwalaczy dermatomyositis. U osób genetycznie predysponowanych, infekcje wirusowe, bakteryjne i pasożytnicze mogą indukować autoimmunizację, a nawet zaostrzać istniejące stany autoimmunologiczne.21
Wirusy najczęściej wiązane z dermatomyositis to:222324
- Wirus Coxsackie B
- Parwowirus B19
- Enterowirusy
- Wirus Epsteina-Barr (EBV)
- Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV)
- Ludzki wirus T-limfotropowy typu 1 (HTLV-1)
- Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) i C (HCV)
- Ludzkie poliomowirusy (HPyV6 i HPyV7)
- Wirus grypy A
Niektóre z tych wirusów, takie jak HIV i HTLV, mają dobrze ustaloną relację z zaburzeniami mięśni, a zakażenie tymi czynnikami może wywołać odpowiedzi immunologiczne, które nakładają się na objawy dermatomyositis.28 U dzieci z młodzieńczym dermatomyositis (JDM) zaobserwowano sezonowe występowanie choroby, szczególnie w miesiącach kwietniu i maju, co sugeruje rolę czynników środowiskowych w wystąpieniu lub zaostrzeniu choroby.29
Badacze znaleźli, że limfocyty T układu immunologicznego u niektórych pacjentów z polymyositis lub dermatomyositis reagowały przeciwko cytomegalowirusowi (CMV) i wykryto przeciwciała przeciwko CMV. Ich wniosek był taki, że mogą istnieć podgrupy pacjentów, którzy rozwijają swoją chorobę, częściowo, z powodu zakażenia tym konkretnym wirusem.30
Oprócz wirusów, w patogenezie dermatomyositis podejrzewane są również bakterie i pasożyty. Badanie kontrolne wykazało zwiększoną częstość zakażeń paciorkowcowych u osób z JDM w porównaniu z dopasowanymi kontrolami.31 Wśród innych patogenów wymienia się Toxoplasma i Borrelia.32
Zgłoszono również nowe przypadki dermatomyositis po zakażeniu COVID-19 lub szczepieniu przeciwko tej chorobie.3334
Czynniki środowiskowe
Różne czynniki środowiskowe mogą przyczyniać się do rozwoju dermatomyositis u osób genetycznie predysponowanych:35
Promieniowanie ultrafioletowe (UV)
Skórne cechy dermatomyositis, w tym uporczywy rumień, zwiększona częstość występowania w miejscach narażonych na działanie słońca i fotoagrawacja, sugerują, że promieniowanie UV odgrywa istotną rolę w patogenezie choroby.36 Częstość występowania dermatomyositis znacznie wzrasta wraz ze zmniejszającym się położeniem geograficznym od północnej Europy do południowej Europy, co sugeruje, że ekspozycja na promieniowanie UV może być powiązana z patogenezą DM.37
Badanie, które badało związek między ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UVR) a kliniczną i autoprzeciwciałową ekspresją młodzieńczych idiopatycznych miopatii zapalnych (IIM), wykazało, że krótkotrwała ekspozycja na UVR przed wystąpieniem choroby może odgrywać rolę w klinicznej i serologicznej ekspresji młodzieńczego zapalenia mięśni.38
Zaobserwowano, że dermatomyositis występuje częściej wśród kobiet narażonych na promieniowanie ultrafioletowe o wysokiej intensywności.3940 W krajach lub regionach, gdzie występuje większe promieniowanie ultrafioletowe i wysoka ekspozycja na słońce, występuje wyższa częstość dermatomyositis.41
Zanieczyszczenie powietrza
Badania wykazały, że życie w obszarach o wyższym zanieczyszczeniu lub niższej jakości powietrza może zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju dermatomyositis.42 Zwiększone stężenie cząstek stałych w powietrzu, na przykład z emisji pojazdów i przemysłowych, jest związane ze zwiększoną śmiertelnością.43
Badanie kontrolne wykazało związek między wdychanymi zanieczyszczeniami i paleniem tytoniu podczas rozwoju płodowego a młodzieńczym dermatomyositis.44 Ponadto, zaproponowano związek z wysokim zanieczyszczeniem powietrza w amiopatycznym dermatomyositis.45
Leki jako czynniki wyzwalające dermatomyositis
Dermatomyositis może być wywołane przez niektóre leki. Wiele leków zostało powiązanych z wystąpieniem lub zaostrzeniem dermatomyositis.4647
Najczęstszą przyczyną polekowego dermatomyositis jest hydroksymocznik, związany z 50% przypadków zgłoszonych w literaturze medycznej i dotykający do 4% pacjentów przyjmujących ten lek.48 W przeglądzie 70 przypadków przeprowadzonym przez Seidlera i Gottlieba, hydroksymocznik był najczęstszą przyczyną polekowego dermatomyositis, stanowiąc 51% przypadków.49
Inne leki zgłaszane jako wyzwalacze dermatomyositis to:505152
- Penicylamina
- Leki obniżające poziom lipidów, w tym statyny i inhibitory HMF-CoA reduktazy
- Cyklofosfamid
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne
- Leki przeciwdrgawkowe
- Szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin) i inne szczepienia
- Inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego
- Inhibitory TNF (czynnika martwicy nowotworów)
- Chinidyna
- Interferon
Inhibitory TNF-α, takie jak infliksymab, adalimumab i etanercept, są często stosowane w leczeniu wielu chorób autoimmunologicznych i reumatologicznych, takich jak łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i choroba Crohna.55
Inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego (ICI) mają na celu wzmocnienie zdolności układu immunologicznego do rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych. Jednak zdarzenia niepożądane związane z autoimmunizacją, w tym autoimmunologiczne choroby skóry, takie jak dermatomyositis, są coraz częściej wiązane z ICI z powodu zwiększonej aktywacji limfocytów T przeciwnowotworowych i niespecyficznej blokady tolerancji na własne antygeny.56
Dermatomyositis-podobne zmiany skórne zgłaszano przy stosowaniu hydroksymocznika u pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową lub samoistną trombocytozą.57 Dermatomyositis może być również inicjowane lub zaostrzane przez implanty piersi silikonowe lub iniekcje kolagenu, ale dowody na to są anegdotyczne i nie zostały zweryfikowane w badaniach kontrolnych.58
Związek z nowotworem
Jedną z najważniejszych cech dermatomyositis jest jego powiązanie z nowotworami. Dermatomyositis może rozwinąć się jako zespół paranowotworowy związany z kilkoma formami nowotworów.59
Około 15-30% przypadków dermatomyositis u dorosłych jest związanych ze złośliwością, taką jak rak piersi, jajnika lub płuc. Jest to znane jako paraneoplastyczne dermatomyositis, co oznacza, że choroba jest powiązana, ale nie bezpośrednio związana z guzem.60 Niektóre badania sugerują 6,5-krotnie zwiększone ryzyko złośliwości.61
Najczęściej zgłaszane nowotwory to:626364
- Rak jajnika
- Rak żołądka
- Chłoniak
- Rak płuc
- Rak piersi
- Rak trzustki
- Nowotwory hematologiczne
- Rak nosogardzieli (wśród populacji azjatyckich)
Warto zauważyć, że zmiany skórne nie różnią się u pacjentów z nowotworem lub bez. Dlatego staranne badanie w kierunku nowotworu powinno być rozpoczęte w momencie zdiagnozowania dermatomyositis.68 Główne przyczyny śmierci związane z tym schorzeniem to nowotwór i choroba płuc.6970
U dorosłych z dermatomyositis istnieje silny związek z nowotworem; do 25% dotkniętych dorosłych ma nieznany nowotwór w momencie diagnozy. Większość to gruczolakoraki.71 Jednak ważne jest, aby zauważyć, że zwiększone ryzyko nowotworu nie zostało powiązane z młodzieńczym dermatomyositis.72
Inne czynniki
Dermatomyositis może być związane z innymi chorobami autoimmunologicznymi takimi jak zapalenie tarczycy Hashimoto, twardzina układowa i makroglobulinemia Waldenströma.73 Ekspozycja na różne czynniki podczas ciąży, takie jak ekspozycja na antygeny płodowe, zmiany w statusie hormonalnym matki i reaktywacja niektórych wirusów przez ciążę, były rozważane jako wyzwalacze rozwoju dermatomyositis.74
Dodatkowo, niektóre suplementy ziołowe, w tym Spirulina platensis, Aphanizomenon flos-aquae, Chlorella, jeżówka i lucerna, stymulują układ immunologiczny, a ich stosowanie było związane z zaostrzeniami autoimmunologicznych chorób skóry, a nawet początkiem choroby.75
Podsumowanie etiologii Dermatomyositis
Dermatomyositis jest złożoną chorobą o wieloczynnikowej etiologii. Chociaż dokładna przyczyna pozostaje nieznana, rośnie zrozumienie czynników przyczyniających się do jej rozwoju. Wykazano, że czynniki genetyczne, immunologiczne i środowiskowe odgrywają rolę w patogenezie. Związek z nowotworem, szczególnie u dorosłych, podkreśla potrzebę dokładnego badania przy diagnozie.
Badania nad przyczynami i mechanizmami dermatomyositis trwają, a przyszłe odkrycia mogą prowadzić do lepszego zrozumienia i bardziej ukierunkowanych opcji leczenia dla pacjentów z tą rzadką, ale poważną chorobą.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.