Choroba hashimoto
Epidemiologia
Choroba Hashimoto, będąca autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach o odpowiedniej podaży jodu, z globalną częstością występowania około 7,5%, a w regionach o niskim i średnim dochodzie nawet 11,4%. Występuje znacznie częściej u kobiet (stosunek 4:1 do 15:1) i najczęściej diagnozowana jest w wieku 30-50 lat, choć może dotyczyć także dzieci, zwłaszcza w okresie dojrzewania. Choroba ma silne podłoże genetyczne (około 73% predyspozycji genetycznych) i jest związana z obecnością autoprzeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPOAb) i tyreoglobulinie (TgAb). Epidemiologicznie choroba wykazuje zróżnicowanie geograficzne i etniczne, z wyższą zapadalnością u osób rasy białej oraz w krajach Ameryki Północnej i Europy Zachodniej. Roczna zapadalność wynosi 0,3-1,5/1000 osób, a częstość występowania dodatnich przeciwciał tarczycowych w populacji ogólnej waha się od 5% do 20%.
Epidemiologia choroby Hashimoto
Choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w Stanach Zjednoczonych oraz w innych regionach świata o wystarczającej podaży jodu w diecie.12 Światowa częstość występowania tej choroby jest znacząca – systematyczny przegląd i metaanaliza obejmująca badania z wielu krajów wykazały, że ogólna globalna częstość występowania choroby Hashimoto wynosi 7,5%, przy czym jest ona wyższa w regionach o niskim i średnim dochodzie (11,4%).34 Jest to najczęstsza choroba autoimmunologiczna, z częstością występowania wynoszącą 10-12% w populacji ogólnej.5
Różnice płciowe w występowaniu choroby
Choroba Hashimoto występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Zgodnie z danymi epidemiologicznymi, stosunek zachorowalności kobiet do mężczyzn wynosi od 4:1 do nawet 15:1, w zależności od badanej populacji.678 W niektórych badaniach wskazuje się nawet na stosunek 8:1.9 Dane z amerykańskich sił zbrojnych wykazały, że wskaźniki zachorowalności na zaburzenia tarczycy, w tym zapalenie tarczycy, były 4,3-6,5 razy wyższe wśród kobiet w porównaniu do mężczyzn.10 Ryzyko wystąpienia choroby Hashimoto u kobiet wzrasta podczas ciąży, po porodzie oraz w okresie okołomenopauzalnym.11
Rozkład wiekowy
Choroba Hashimoto może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej diagnozuje się ją u osób w wieku 30-50 lat.1213 Szczyt zachorowań u mężczyzn występuje 10-15 lat później niż u kobiet.14 Ogólna częstość występowania niedoczynności tarczycy wzrasta z wiekiem zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.15 Choć choroba najczęściej dotyka osoby dorosłe, może również występować u dzieci, zwłaszcza w okresie dojrzewania.1617 U dzieci jest najczęstszą przyczyną nabytej niedoczynności tarczycy.18
Różnice geograficzne i etniczne
Częstość występowania choroby Hashimoto wykazuje znaczne różnice geograficzne i etniczne. Osoby rasy białej mają wyższą częstość występowania tej choroby niż osoby rasy czarnej.1920 Choroba jest rzadka wśród mieszkańców wysp Pacyfiku.21 Wśród czynnych wojskowych służących w amerykańskich siłach zbrojnych, zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, ogólne wskaźniki zachorowalności na pierwotną niedoczynność tarczycy i zapalenie tarczycy były wyższe wśród białych nie-Latynosów w porównaniu z innymi grupami rasowymi/etnicznymi.22
W różnych krajach obserwuje się znaczne zróżnicowanie występowania choroby Hashimoto. W Ukrainie zapadalność na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy wynosi 43,1 na 100 000 mieszkańców, a częstość występowania jest prawie 10 razy wyższa – 421,2 na 100 000.23 Choroba Hashimoto jest uważana za najczęstszą przyczynę pierwotnej niedoczynności tarczycy w Ameryce Północnej, podczas gdy w krajach europejskich częściej występuje zanikowa postać autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroba Orda).24
Czynniki genetyczne i środowiskowe
Choroba Hashimoto często występuje rodzinnie, co sugeruje istotną rolę czynników genetycznych.2526 Wysoki współczynnik ryzyka zachorowania wśród rodzeństwa, wynoszący 28, potwierdza rodzinne występowanie tej choroby.27 Badania bliźniąt sugerują, że geny odpowiadają za około 73% predyspozycji do rozwoju przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPOAb) i przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie (TgAb), podczas gdy czynniki środowiskowe odpowiadają za około 20-30%.28
Choroba Hashimoto rozwija się w wyniku tworzenia się autoprzeciwciał i bezpośredniego uszkodzenia tarczycy przez czynniki środowiskowe (np. infekcje, stres, spożycie jodu) u pacjentów z genetyczną predyspozycją.29 Badania epidemiologiczne nie potwierdzają jednak przyczynowej roli infekcji w rozwoju choroby Hashimoto.30
Wskaźniki epidemiologiczne choroby Hashimoto
Chorobowość i zapadalność
Częstość występowania choroby Hashimoto różni się znacznie w zależności od metod badania i definicji choroby. Roczna zapadalność na chorobę Hashimoto na świecie szacowana jest na 0,3-1,5 przypadków na 1000 osób.3132 W ujęciu globalnym szacuje się, że rocznie występuje około 22 przypadków na 100 000 osób.33
Częstość występowania choroby Hashimoto wynosi 800 przypadków na 100 000 na podstawie przeglądu opublikowanych artykułów oraz 4600 przypadków na 100 000 na podstawie biochemicznych dowodów niedoczynności tarczycy i obecności autoprzeciwciał tarczycowych.34 W Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej częstość występowania tej choroby u osób w wieku 11-18 lat wynosi około 1,2%.35
Badanie przeprowadzone w Kolorado (Colorado Thyroid Disease Prevalence Study), obejmujące 25 862 dorosłych, wykazało, że częstość występowania podwyższonego poziomu TSH u osób z objawami i bez objawów wynosiła 9,5%, przy czym większy odsetek stanowiły kobiety.36 Prawie 10% populacji w Stanach Zjednoczonych ma dodatnie wyniki badań na obecność przeciwciał tarczycowych, a różne badania wykazały częstość występowania dodatnich wyników badań na obecność przeciwciał tarczycowych w populacji ogólnej na poziomie od 5% do 20%.37
Współwystępowanie z innymi chorobami
Wyższą częstość występowania choroby Hashimoto odnotowano w przypadku niektórych schorzeń, takich jak miastenia gravis i twardzina układowa.38 Chociaż dokładny mechanizm związku nie jest jasny, defekty immunologiczne mogą odgrywać rolę (wraz z innymi czynnikami, w tym genetycznymi, hormonalnymi i środowiskowymi) w autoimmunizacji wielonarządowej.39
Około 25% dorosłych z cukrzycą typu 1 ma zapalenie tarczycy, z czego około połowa ma niedoczynność tarczycy. Około 10% dzieci z cukrzycą typu 1 ma przeciwciała przeciwtarczycowe.40 U 13 spośród 121 dzieci z bielactwem stwierdzono również późniejsze dowody na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.41 Podobnie koreańskie badanie przeprowadzone przez Bae i wsp. wykazało, że osoby z bielactwem mają iloraz szans dla autoimmunologicznej choroby, jaką jest choroba Hashimoto, wynoszący 1,609.42
Choroba jest również częstsza u dzieci z zespołem Downa lub zespołem Turnera.43 Jednak badanie Vassilatou i wsp. wykazało, że ryzyko autoimmunologicznego zapalenia tarczycy nie jest zwiększone u pacjentów z łuszczycą z lub bez łuszczycowego zapalenia stawów, a częstość występowania autoimmunologicznego zapalenia tarczycy wynosiła 20,2% u pacjentów z łuszczycą (n = 114) i 19,6% w grupie kontrolnej (n = 286).44 Jest to sprzeczne z badaniem Kiguradze i wsp., które wykazało iloraz szans 2,49 dla choroby Hashimoto u osób z łuszczycą.45
Szczególne grupy pacjentów
Przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPOAb) są obecne u 5-14% kobiet w ciąży, natomiast przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (TgAb) są obecne u 3-18% kobiet w ciąży.46 W Stanach Zjednoczonych częstość występowania poporodowego zapalenia tarczycy waha się od 1,1% do 9%.47
Choroba Hashimoto wykazuje podwyższone ryzyko współwystępowania z nowotworami tarczycy. Badania wykazały związek między przewlekłym zapaleniem tarczycy a rozwojem raka tarczycy w niektórych populacjach dorosłych.48 Retrospektywne badanie przeprowadzone przez Gallant i wsp. na 153 pediatrycznych pacjentach, którzy przeszli tyreoidektomię z powodu obecności nowotworu, wykazało, że 35 (23%) miało chorobę Hashimoto, a ci z tym typem zapalenia tarczycy mieli większe prawdopodobieństwo zdiagnozowania raka brodawkowatego tarczycy.49
Badanie retrospektywne przeprowadzone przez Ieni i wsp. wykazało, że jedna trzecia pacjentów z rakiem brodawkowatym tarczycy miała przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, a pacjenci z zapaleniem tarczycy mieli tendencję do bardziej korzystnych cech związanych z ich rakiem.50 Badacze donoszą, że u pacjentów z zapaleniem tarczycy guzy były średnio mniejsze niż u innych pacjentów (9,39 mm vs 12 mm), a częstość przerzutów do węzłów chłonnych była niższa (12,5% vs 21,96%), podczas gdy stopień zaawansowania guza-węzła-przerzutu (TNM) był prognostycznie lepszy.51
Metody nadzoru epidemiologicznego i diagnostyka
Epidemiologia zajmuje się badaniem częstości występowania chorób w społeczeństwie i wymaga analizy oraz interpretacji wzorców dystrybucji chorób pod kątem możliwych czynników przyczynowych.52 W badaniach epidemiologicznych chorób tarczycy napotyka się problemy związane z definicją, np. jawnej niedoczynności tarczycy i subklinicznej niedoczynności tarczycy, stosowanymi kryteriami selekcji, wpływem wieku, płci, czynników środowiskowych oraz różnymi technikami stosowanymi do pomiaru funkcji tarczycy.53
Metody diagnostyczne stosowane w nadzorze epidemiologicznym
Najczęściej stosowanymi początkowymi testami w badaniach epidemiologicznych są pomiary całkowitej lub wolnej tyroksyny (T4) w surowicy oraz czułego (drugiej generacji) hormonu stymulującego tarczycę (TSH).54 Rozpoznanie choroby Hashimoto opiera się zwykle na połączeniu cech klinicznych, wyników badań serologicznych oraz wyników badań ultrasonograficznych.5556
Markery serologiczne mogą być zmienne.57 Diagnostyka choroby Hashimoto może obejmować:
- Wywiad medyczny i rodzinny
- Badanie fizykalne
- Badania krwi w celu sprawdzenia poziomów T4, T3 i TSH
- Badanie krwi w celu sprawdzenia poziomu przeciwciał58
W badaniu Lifelines Cohort Study, przeprowadzonym w Holandii, stwierdzono, że ogólna częstość występowania zdiagnozowanych i leczonych zaburzeń tarczycy (niedoczynność tarczycy plus tyreotoksykoza), oceniana na podstawie stosowania leków, wynosi 3,1%.59 Badanie to wykazało również, że duża grupa osób z subkliniczną niedoczynności tarczycy stanowi doskonałą możliwość prospektywnego śledzenia naturalnego przebiegu tego zaburzenia.60
Istotnym ograniczeniem wielu badań epidemiologicznych nad chorobą Hashimoto jest fakt, że wskaźniki zachorowalności opierają się na diagnozach zapisanych w standardowych dokumentach medycznych.61 Zarówno ustrukturyzowane pytania, jak i powiązanie z danymi lekarzy rodzinnych i farmaceutów są niezbędne, aby poprawić kompletność i wiarygodność danych dotyczących zaburzeń tarczycy w badaniach epidemiologicznych.62
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Ze względu na rzadkość występowania, bolesna postać choroby Hashimoto może być niedostatecznie rozpoznawana u dzieci z bólem szyi.63 Dlatego też badania dotyczące objawów klinicznych i badań laboratoryjnych choroby Hashimoto powinny być brane pod uwagę u dzieci z bólem szyi bez jednoznacznej diagnozy.64
Istnieje niewiele dużych badań epidemiologicznych dotyczących podostrego zapalenia tarczycy. Jedno duże badanie oparte na społeczności, przeprowadzone w hrabstwie Olmstead w stanie Minnesota między 1960 a 1997 rokiem, wykazało zapadalność na poziomie 4,9 przypadków na 100 000 osób rocznie.65
Implikacje kliniczne i zdrowotne
Długoterminowa chorobowość lub śmiertelność z powodu zapalenia tarczycy jest rzadka.66 Pacjenci z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy często rozwijają niedoczynność tarczycy i wymagają dożywotniej terapii.67 U pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy i podwyższonym poziomem przeciwciał TPO, zwłaszcza tych z poziomem TSH w surowicy wynoszącym co najmniej 10 mIU/L lub z objawami, należy rozważyć leczenie małymi dawkami lewotyroksyny.68
Początkowa dawka 25-50 mcg na dobę może być ustalona i dostosowana u tych pacjentów podobnie jak u pacjentów z jawną niedoczynnością tarczycy. Jeśli nie rozpoczyna się terapii lewotyroksyną, pacjenci powinni być monitorowani co roku pod kątem rozwoju jawnej niedoczynności tarczycy.69 W chorobie Hashimoto możliwe są wahania poziomów hormonów tarczycy – hashitoksykoza występuje, gdy tarczyca nadmiernie funkcjonuje i produkuje więcej hormonu tarczycy, co może prowadzić do tymczasowych objawów nadczynności tarczycy.70
Prospektywne badanie przeprowadzone przez Zhao i wsp. wykazało, że u pacjentów z podostrym zapaleniem tarczycy wczesna maksymalna wartość hormonu stymulującego tarczycę (TSH) (punkt odcięcia 7,83 mIU/L w ciągu 3 miesięcy od wystąpienia podostrego zapalenia tarczycy) przewiduje rozwój niedoczynności tarczycy 2 lata po wystąpieniu choroby.71
Przy odpowiednim leczeniu rokowanie dla większości osób z chorobą Hashimoto jest doskonałe.72 Należy jednak pamiętać, że pacjenci z tą chorobą mają zwiększone ryzyko rozwoju raka tarczycy, w tym raka brodawkowatego (1,7-krotnie zwiększone ryzyko), raka rdzeniastego (2,7-krotnie zwiększone ryzyko) oraz chłoniaka tarczycy (13-krotnie zwiększone ryzyko).73
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.