Choroba hashimoto
Objawy
Choroba Hashimoto, będąca najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach rozwiniętych, to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy prowadzące do stopniowego uszkodzenia gruczołu i zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy (FT3, FT4). Początkowo może przebiegać bezobjawowo lub z łagodnymi symptomami, takimi jak powiększenie tarczycy (wole), zmęczenie, zaburzenia nastroju, problemy z płodnością czy mgła mózgowa. W rzadkich przypadkach występuje hashitoksykoza – przejściowa nadczynność tarczycy objawiająca się m.in. kołataniem serca, drżeniem rąk i nietolerancją ciepła. Postępujące uszkodzenie tarczycy prowadzi do jawnej niedoczynności z podwyższonym TSH i obniżonymi FT3 oraz FT4, manifestującej się zmęczeniem, przyrostem masy ciała, bradykardią, suchością skóry, wypadaniem włosów, zaparciami, zaburzeniami miesiączkowania i depresją. Choroba przebiega etapowo: od eutyreozy z obecnością przeciwciał, przez subkliniczną niedoczynność, aż do zaawansowanej niedoczynności wymagającej dożywotniej terapii lewotyroksyną.
- Objawy choroby Hashimoto
- Wczesne objawy choroby Hashimoto
- Rozwinięta choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy
- Progresja choroby Hashimoto
- Zaostrzenia choroby Hashimoto
- Powikłania nieleczonej choroby Hashimoto
- Choroba Hashimoto a ciąża
- Nietypowe prezentacje choroby Hashimoto
- Choroba Hashimoto u dzieci i młodzieży
- Podsumowanie progresji i objawów choroby Hashimoto
Objawy choroby Hashimoto
Choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy w krajach rozwiniętych. Jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy błędnie atakuje tkankę tarczycy, powodując jej stopniowe uszkodzenie i zmniejszenie produkcji hormonów tarczycy. Choroba zwykle postępuje powoli, a jej objawy mogą pozostawać niezauważalne przez wiele lat.123
Wczesne objawy choroby Hashimoto
We wczesnym stadium choroby Hashimoto wiele osób może nie wykazywać żadnych objawów lub doświadczać jedynie łagodnych dolegliwości. Pierwszym widocznym objawem często jest powiększenie tarczycy, zwane wolem (goiter). Powiększona tarczyca może być widoczna jako obrzęk w dolnej przedniej części szyi, powodując uczucie pełności w gardle, trudności w przełykaniu lub oddychaniu.123
Już na wczesnym etapie choroby, pomimo normalnych wyników badań hormonalnych, niektóre osoby mogą doświadczać:12
- Zmęczenia i obniżonej energii
- Problemów z nastrojem i zmian nastroju
- Trudności z zajściem w ciążę lub problemów z płodnością
- Mgły mózgowej (zaburzeń poznawczych)
- Zmian wagi (przyrost lub utrata)
W rzadkich przypadkach, na wczesnym etapie choroby, uszkodzenie tarczycy może prowadzić do uwolnienia nadmiarowych ilości hormonów tarczycy do krwiobiegu, powodując przejściowe objawy nadczynności tarczycy, takie jak:123
- Niepokój i drażliwość
- Kołatanie serca lub przyspieszony rytm serca
- Pocenie się
- Nieplanowana utrata wagi
- Drżenie rąk
- Nietolerancja ciepła
To przejściowe zjawisko, zwane hashitoksykozą, nie występuje u wszystkich pacjentów i zwykle ustępuje, gdy choroba postępuje w kierunku niedoczynności tarczycy.12
Rozwinięta choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy
Z czasem postępujące uszkodzenie tarczycy prowadzi do zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy i rozwoju niedoczynności tarczycy. Na tym etapie objawy stają się bardziej wyraźne i mogą obejmować:123
- Zmęczenie i osłabienie – przewlekłe uczucie wyczerpania, zwiększona senność i brak energii, które nie ustępują po odpoczynku
- Przyrost masy ciała – mimo braku zmian w diecie lub aktywności fizycznej
- Zwiększona wrażliwość na zimno – uczucie zimna nawet w ciepłych pomieszczeniach
- Suchość i bladość skóry – skóra staje się sucha, szorstka, może pojawić się łuszczenie
- Zmiany w obrębie włosów i paznokci – włosy stają się suche, łamliwe, wypadanie włosów, utrata zewnętrznej 1/3 brwi, łamliwe paznokcie
- Obrzęk twarzy – opuchnięta twarz, szczególnie w okolicy oczu
- Zaparcia – spowolniona perystaltyka jelit
- Bóle mięśni i stawów – osłabienie mięśni, skurcze, sztywność stawów
- Spowolniony rytm serca (bradykardia)
- Zaburzenia miesiączkowania – obfite lub nieregularne krwawienia miesiączkowe
- Problemy z pamięcią i koncentracją – tzw. „mgła mózgowa”
- Depresja i zmiany nastroju
- Obniżone libido (popęd seksualny)
Progresja choroby Hashimoto
Choroba Hashimoto zazwyczaj postępuje powoli przez wiele lat. Można wyróżnić kilka etapów jej rozwoju:12
- Etap wczesny – obecność przeciwciał przeciwtarczycowych, przy prawidłowej funkcji tarczycy (eutyreoza)
- Subkliniczna niedoczynność tarczycy – podwyższony poziom TSH, ale prawidłowe poziomy hormonów tarczycy (FT3 i FT4); niektórzy pacjenci mogą nie mieć objawów, podczas gdy inni zaczynają doświadczać pierwszych symptomów niedoczynności
- Jawna niedoczynność tarczycy – podwyższony poziom TSH i obniżone poziomy hormonów tarczycy FT4 i FT3; na tym etapie pacjenci zazwyczaj doświadczają pełnego spektrum objawów
- Zaawansowana choroba Hashimoto – znaczne uszkodzenie tarczycy, prowadzące do zaniku gruczołu i trwałej niedoczynności tarczycy wymagającej dożywotniej suplementacji hormonów
Tempo progresji choroby jest indywidualne – u niektórych osób proces może przebiegać szybciej, podczas gdy u innych choroba może pozostawać stabilna przez wiele lat bez konieczności zwiększania dawki hormonu lub zmiany strategii leczenia.12
Zaostrzenia choroby Hashimoto
Osoby z chorobą Hashimoto mogą doświadczać okresowych zaostrzeń objawów, znanych jako zaostrzenia (flare-ups). Są to okresy nasilenia i intensyfikacji objawów spowodowane dodatkowym stresorem działającym na układ odpornościowy.123
Objawy zaostrzeń mogą obejmować:12
- Nasilone zmęczenie
- Zwiększoną nietolerancję zimna
- Zaparcia
- Suchość skóry
- Obrzęk twarzy
- Bóle mięśni
- Nasilenie „mgły mózgowej”
- Bezsenność
- Obniżony nastrój lub depresję
- Nieregularne lub obfite miesiączki
- Powiększoną tarczycę
W niektórych przypadkach, zaostrzenie choroby Hashimoto może przejściowo wprowadzić organizm w stan nadczynności tarczycy, powodując takie objawy jak: zmęczenie, nietolerancja ciepła, drażliwość, przyspieszony rytm serca, problemy ze snem i niepokój.12
Powikłania nieleczonej choroby Hashimoto
Nieleczona lub niedostatecznie leczona choroba Hashimoto prowadząca do niedoczynności tarczycy może z czasem powodować poważne powikłania zdrowotne, takie jak:1234
- Choroby serca – podwyższony poziom cholesterolu, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, niewydolność serca
- Powiększenie tarczycy (wole) – które może utrudniać przełykanie lub oddychanie
- Zaburzenia psychiczne – depresja, zaburzenia funkcji poznawczych
- Problemy z płodnością – u kobiet i mężczyzn
- Powikłania położnicze – poronienia, porody przedwczesne, wady wrodzone u dziecka
- Śpiączka hipometaboliczna (myxedema coma) – rzadkie, ale zagrażające życiu powikłanie ciężkiej nieleczonej niedoczynności tarczycy, charakteryzujące się głęboką sennością, letargiem i utratą przytomności; wymaga natychmiastowego leczenia
Ponadto, osoby z chorobą Hashimoto są bardziej narażone na rozwój innych chorób autoimmunologicznych, takich jak: celiakia, łuszczyca, zespół Sjögrena, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, stwardnienie rozsiane i inne.1
Choroba Hashimoto a ciąża
Choroba Hashimoto może wpływać na płodność i przebieg ciąży. Nieregularne cykle miesiączkowe występujące przy niedoczynności tarczycy mogą utrudnić zajście w ciążę. Badania wykazują, że prawie połowa kobiet z niedoczynnością tarczycy spowodowaną chorobą Hashimoto miała problemy z zajściem w ciążę.12
Nieleczona lub niedostatecznie leczona niedoczynność tarczycy podczas ciąży może prowadzić do:123
- Poronień
- Wad wrodzonych
- Porodu przedwczesnego
- Problemów z rozwojem dziecka
Objawy ciąży, takie jak zmęczenie i przyrost masy ciała, mogą maskować problemy z tarczycą w czasie ciąży. Dlatego kobiety planujące ciążę lub będące w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem w celu kontroli funkcji tarczycy.1
U niektórych kobiet w pierwszym roku po porodzie może rozwinąć się poporodowe zapalenie tarczycy. Zazwyczaj zaczyna się od łagodnych objawów nadczynności tarczycy, które utrzymują się od dwóch do czterech miesięcy. Następnie u większości kobiet rozwijają się objawy niedoczynności tarczycy, które mogą trwać do roku i wymagają leczenia.12
Nietypowe prezentacje choroby Hashimoto
Choroba Hashimoto może czasami przebiegać w nietypowy sposób. Niektóre mniej typowe objawy i sytuacje kliniczne obejmują:123
- Równoczesne występowanie choroby Hashimoto i choroby Gravesa – w rzadkich przypadkach obie choroby mogą współistnieć
- Konwersja z choroby Hashimoto do choroby Gravesa – rzadka sytuacja, częściej obserwowana u dzieci
- Ból tarczycy – choroba Hashimoto zwykle przebiega bezboleśnie, ale w rzadkich przypadkach może powodować długotrwały ból oporny na leczenie analgetykami
- Neuropatia obwodowa – mrowienie i drętwienie w palcach i dłoniach
- Łagodny niedosłuch nerwowy
- Ataksja (zaburzenia koordynacji ruchowej)
- Powiększenie języka
Choroba Hashimoto u dzieci i młodzieży
Choroba Hashimoto może występować również u dzieci i młodzieży, choć rzadziej niż u dorosłych. U młodszych pacjentów objawy niedoczynności tarczycy mogą obejmować:123
- Spowolniony wzrost
- Opóźnione dojrzewanie płciowe
- Zmęczenie
- Trudności z koncentracją i problemy w nauce
- Zaparcia
- Suchą skórę
- Wypadanie włosów
- Nietolerancję zimna
- Częste bóle głowy
Najczęstszymi objawami choroby Hashimoto u dzieci i młodzieży mogą być spowolniony wzrost i nadmierny przyrost masy ciała, mimo zdrowego odżywiania.12
Podsumowanie progresji i objawów choroby Hashimoto
Choroba Hashimoto to przewlekła choroba autoimmunologiczna, która zwykle postępuje powoli przez wiele lat. Początkowo może przebiegać bezobjawowo lub z minimalnymi objawami, a pierwszym zauważalnym znakiem często jest powiększenie tarczycy (wole). Z czasem, w miarę postępującego uszkodzenia tarczycy, rozwija się niedoczynność tarczycy z charakterystycznymi objawami, takimi jak: zmęczenie, przyrost masy ciała, nietolerancja zimna, suchość skóry, wypadanie włosów, zaparcia, bóle mięśni i stawów oraz problemy z koncentracją.123
Choroba Hashimoto wymaga regularnego monitorowania i, w przypadku rozwoju niedoczynności tarczycy, dożywotniego leczenia hormonem tarczycy (lewotyroksyną). Przy odpowiednim leczeniu, rokowanie dla pacjentów z chorobą Hashimoto jest dobre, a objawy niedoczynności tarczycy mogą być skutecznie kontrolowane.123
Warto jednak pamiętać, że choroba Hashimoto, jako choroba autoimmunologiczna, może zwiększać ryzyko rozwoju innych chorób autoimmunologicznych, dlatego pacjenci powinni pozostawać pod stałą opieką lekarską i zgłaszać wszelkie nowe lub nasilające się objawy.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.