Bezdech senny obturacyjny
Epidemiologia
Obturacyjny bezdech senny (OBS) jest powszechnym zaburzeniem oddychania podczas snu, charakteryzującym się epizodami zamknięcia górnych dróg oddechowych, prowadzącymi do hipoksemii i wybudzeń. Częstość występowania OBS w populacji dorosłych wynosi od 15-30% u mężczyzn i 10-15% u kobiet przy AHI ≥5 zdarzeń/godzinę, a przy bardziej rygorystycznych kryteriach (AHI ≥15) odpowiednio 15% i 5%. W starszych grupach wiekowych (65-95 lat) częstość ta wzrasta do 65% u mężczyzn i 56% u kobiet (AHI ≥10), a u osób w wieku 71-100 lat 26% mężczyzn i 21% kobiet ma AHI ≥30. Otyłość jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka, z częstością OBS sięgającą 45% u osób otyłych, a przyrost masy ciała o 10% zwiększa ryzyko progresji do ciężkiego OBS sześciokrotnie. Ponadto, czynniki genetyczne odpowiadają za 30-40% wariancji nasilenia choroby, a palenie tytoniu i pozycja podczas snu wpływają na nasilenie objawów. U dzieci zdrowych częstość występowania wynosi 1-3%, natomiast u dzieci z trisomią 21 sięga nawet 80%.
- Epidemiologia obturacyjnego bezdechu sennego
- Rozpowszechnienie OBS w populacji ogólnej
- Epidemiologia OBS w różnych grupach demograficznych
- Czynniki ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego
- Częstotliwość występowania OBS u dzieci
- Nadzór epidemiologiczny i wyzwania diagnostyczne
- Niediagnozowane przypadki OBS
- Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
- Związek z chorobami współistniejącymi
- Konsekwencje zdrowotne i społeczne OBS
- Trendy i prognozy epidemiologiczne
Epidemiologia obturacyjnego bezdechu sennego
Obturacyjny bezdech senny (OBS) jest jednym z najczęstszych zaburzeń oddychania podczas snu, charakteryzującym się nawracającymi epizodami całkowitego lub częściowego zamknięcia górnych dróg oddechowych podczas snu, co prowadzi do zaburzeń wentylacji, okresowej hipoksemii i wybudzeń ze snu12. Pomimo znacznego postępu w zrozumieniu patogenezy i klinicznych konsekwencji tego zaburzenia, większość osób dotkniętych OBS pozostaje niezdiagnozowana3.
Rozpowszechnienie OBS w populacji ogólnej
Szacunkowa częstość występowania OBS w populacji ogólnej waha się znacząco w zależności od przyjętych kryteriów diagnostycznych, definicji hipopnei, metodologii badań oraz uwzględnienia objawów klinicznych4. Według najnowszych badań epidemiologicznych, gdy OBS definiuje się szeroko jako wskaźnik bezdechów i hipopnei (AHI) większy niż 5 zdarzeń na godzinę snu, częstość występowania w Ameryce Północnej wynosi około 15-30% u mężczyzn i 10-15% u kobiet5. Przy zastosowaniu bardziej rygorystycznych definicji (np. AHI ≥5 zdarzeń/godzinę plus objawy lub AHI ≥15 zdarzeń/godzinę), szacunkowa częstość występowania wynosi około 15% u mężczyzn i 5% u kobiet6.
W przeglądzie badań epidemiologicznych opublikowanych w latach 1993-2013 wykazano, że średnia częstość występowania OBS (definiowanego jako AHI ≥5) wynosiła 22% (zakres 9-37%) u mężczyzn i 17% (zakres 4-50%) u kobiet7. Zespół OBS z nadmierną sennością dzienną występował u 6% (zakres 3-18%) mężczyzn i 4% (zakres 1-17%) kobiet8.
Częstość występowania OBS wzrosła w ostatnich dekadach, osiągając w najnowszych badaniach poziom 37% u mężczyzn i 50% u kobiet910. Szacunki globalne przy zastosowaniu kryterium pięciu lub więcej zdarzeń na godzinę sugerują, że łagodny do ciężkiego OBS dotyczy 936 milionów osób na całym świecie, a umiarkowany do ciężkiego OBS – 425 milionów osób w wieku od 30 do 69 lat11.
Epidemiologia OBS w różnych grupach demograficznych
Różnice związane z płcią
Większość badań populacyjnych wykazała 2-3-krotnie wyższą częstość występowania OBS u mężczyzn niż u kobiet12. Przypuszcza się, że androgeniczny wzorzec dystrybucji tkanki tłuszczowej (odkładanie się w obrębie tułowia, w tym w okolicy szyi) predysponuje mężczyzn do OBS. Hormony płciowe mogą również wpływać na neurologiczną kontrolę mięśni rozszerzających górne drogi oddechowe i wentylację13.
W badaniach populacyjnych kobiety nie tylko rzadziej chorują na OBS, ale również rzadziej są diagnozowane we wczesnym stadium choroby. Wskaźniki przeżycia są niższe u kobiet niż u mężczyzn po ustaleniu diagnozy OBS w badaniu polisomnograficznym, prawdopodobnie z powodu opóźnionego rozpoznania14.
Warto zauważyć, że dysproporcje w częstości występowania OBS związane z płcią zmniejszają się wraz z wiekiem. Trzy duże badania epidemiologiczne wykazały, że częstość występowania OBS u kobiet wzrasta po menopauzie15. Kobiety po menopauzie mają 3-krotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia umiarkowanego do ciężkiego OBS w porównaniu z kobietami przed menopauzą. Kobiety stosujące hormonalną terapię zastępczą (HTZ) mają o połowę mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia OBS w porównaniu z kobietami po menopauzie niestosującymi HTZ16.
Wpływ wieku
Częstość występowania OBS u dorosłych wzrasta wraz z wiekiem, głównie z powodu większej podatności górnych dróg oddechowych na zapadanie się. Szacuje się, że 65% starszych mężczyzn i 56% starszych kobiet w wieku od 65 do 95 lat ma OBS definiowany jako AHI ≥10, a 26% mężczyzn i 21% kobiet w wieku od 71 do 100 lat ma AHI ≥3017.
Wraz z wiekiem wzrasta częstość występowania zarówno obturacyjnych, jak i centralnych zaburzeń oddychania podczas snu18. Ciśnienie krytyczne zamknięcia górnych dróg oddechowych u osób starszych wynosi 8,3 ± 2,3 cm H₂O, podczas gdy u osób w średnim wieku wynosi 16 ± 6,9 cm H₂O, niezależnie od BMI19.
Ze względu na powszechne wydłużenie długości życia, odsetek osób starszych leczonych w ośrodkach snu również wzrasta; obecnie jedno na cztery badania snu przeprowadzane jest u pacjentów w wieku powyżej 65 lat20.
Różnice etniczne i rasowe
Częstość występowania OBS różni się również w zależności od rasy. OBS występuje częściej u Afroamerykanów, którzy są młodsi niż 35 lat, w porównaniu z Amerykanami rasy białej w tej samej grupie wiekowej, niezależnie od masy ciała21. Badanie struktur czaszkowo-twarzowych wykazało, że brachycefalia jest związana ze zwiększonym AHI u osób rasy białej, ale nie u Afroamerykanów22.
Częstość występowania OBS w Azji jest podobna do tej w Stanach Zjednoczonych, pomimo niższych wskaźników otyłości23. Globalne badania epidemiologiczne wskazują, że istnieją różnice specyficzne dla etniczności, przy czym Azjaci wykazują OBS przy niższym wskaźniku masy ciała niż osoby rasy kaukaskiej24.
Czynniki ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego
Otyłość
Otyłość jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju OBS2526. Częstość występowania OBS u osób otyłych sięga 45%27. Badania wykazały, że 58% przypadków umiarkowanego do ciężkiego OBS jest spowodowanych otyłością28.
Kilka dużych badań epidemiologicznych wykazało silny związek między przyrostem masy ciała a zwiększeniem prawdopodobieństwa rozwoju OBS29. Ryzyko progresji z łagodnego do ciężkiego OBS (AHI ≥30) jest sześciokrotnie wyższe u pacjentów, którzy przybierają na wadze o 10%30.
Istnieje również hipoteza, że otyłość i OBS mogą mieć wspólny genotyp. Analiza sprzężeń zidentyfikowała potencjalne regiony kandydujące na ramionach chromosomalnych 2p i 19p, jednak potrzebne są dalsze badania potwierdzające te wyniki31.
Inne czynniki ryzyka
Kilka badań potwierdziło rolę dziedziczenia i czynników rodzinnych w genezie OBS. Czynniki genetyczne wyjaśniają ponad 30-40% wariancji w nasileniu choroby, chociaż należy uwzględnić czynniki zakłócające32.
Zarówno aktywne palenie tytoniu, jak i narażenie na palenie bierne było niezależnie związane z nawykowym chrapaniem, a nawet ze wzrostem częstości występowania OBS u niektórych osób, szczególnie u aktywnych palaczy33.
Częstość i czas trwania epizodów OBS oraz stopień związanego z nimi odtlenienia mogą wzrastać w pozycji na wznak w porównaniu z pozycją na boku podczas snu34.
Ciąża również wiąże się z wyższą częstością występowania OBS, szczególnie w trzecim trymestrze35.
Częstotliwość występowania OBS u dzieci
U dzieci niecierpiących na otyłość i ogólnie zdrowych, w wieku poniżej 8 lat, częstość występowania obturacyjnego bezdechu sennego szacuje się na 1-3%36. U dzieci i młodzieży z współistniejącymi schorzeniami, takimi jak trisomia 21, częstość występowania może sięgać nawet 80%37.
Częstość występowania OBS u dzieci ma dwa okresy szczytowe. Pierwszy szczyt występuje u dzieci w wieku od 2 do 8 lat, z obecnością powiększonego migdałka i/lub migdałków. Drugi szczyt pojawia się w okresie dojrzewania w związku z przyrostem masy ciała38.
Większość dzieci z obturacyjnym bezdechem sennym jest w wieku 2-10 lat (co zbiega się z rozrostem tkanki limfatycznej migdałków podniebiennych i gardłowego)39.
Nadzór epidemiologiczny i wyzwania diagnostyczne
Niediagnozowane przypadki OBS
Pomimo wszystkich postępów klinicznych i naukowych dotyczących obturacyjnego bezdechu sennego w ciągu ostatnich dwóch dekad, zdecydowana większość (70-80%) osób dotkniętych pozostaje niezdiagnozowana40. Analiza dwóch dużych badań populacyjnych wykazała, że aż 80% osób z umiarkowanym lub ciężkim OBS włączonych do tych badań ponad dekadę temu pozostało niezdiagnozowanych przez lekarzy, pomimo odpowiedniego dostępu do opieki zdrowotnej41.
OBS pozostaje niezdiagnozowany u około 92% dotkniętych kobiet i 80% dotkniętych mężczyzn42. Ten brak diagnozy może wynikać z faktu, że OBS nie zawsze wiąże się z sennością dzienną, co może pozostawiać zaburzenia oddychania podczas snu niezauważone43.
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Rzeczywista częstość występowania OBS jest prawdopodobnie niedoszacowana, ponieważ większość badań używała subiektywnej senności jako jedynego samoraportowanego objawu do definicji, chociaż OBS jest dobrze znany jako związany z innymi negatywnymi skutkami, takimi jak zaburzenia snu, pogorszenie jakości życia, upośledzenie funkcji poznawczych lub choroby sercowo-naczyniowe, które również powinny być uwzględnione w definicji zespołu44.
Różnice i wzrost częstości występowania bezdechu sennego są prawdopodobnie spowodowane różnym sprzętem diagnostycznym, definicjami, projektem badań i charakterystyką uwzględnionych osób, w tym efektami epidemii otyłości45.
Związek z chorobami współistniejącymi
W niektórych zaburzeniach medycznych częstość występowania OBS przekracza częstość obserwowaną w populacji ogólnej46. Badania populacyjne przekrojowe i prospektywne badania podłużne wykazały silny i niezależny związek między różnymi miarami nasilenia OBS (AHI i miary utlenowania) a nadciśnieniem tętniczym47.
Kilka dużych populacyjnych badań epidemiologicznych wykazało niezależny związek między chrapaniem lub OBS a udarem mózgu48. Sleep Heart Health Study, duże badanie populacyjne, udokumentowało umiarkowany związek między OBS a samoraportowaną chorobą wieńcową49.
Ograniczone dane z badań populacyjnych wykazały niezależny związek między OBS a zastoinową niewydolnością serca50. OBS jest ściśle związany z rozwojem zaburzeń kardiometabolicznych i nastroju oraz dysfunkcji poznawczych, co prowadzi do pogorszenia jakości życia i wydajności pracy, wypadków samochodowych oraz zwiększonej zachorowalności i śmiertelności51.
Ciężki OBS (wskaźnik bezdechów-hipopnei [AHI] ≥30 zdarzeń/godzinę) był również silnie związany ze zwiększonym ryzykiem udaru mózgu, niedokrwiennej choroby serca, migotania przedsionków i zwiększonej śmiertelności52.
Konsekwencje zdrowotne i społeczne OBS
Wpływ na zdrowie publiczne
Zdrowie publiczne i bezpieczeństwo są zagrożone przez rosnącą częstość występowania obturacyjnego bezdechu sennego, który obecnie dotyka co najmniej 25 milionów dorosłych w USA53. Dane opublikowane wcześniej w American Journal of Epidemiology pokazują, że szacunkowe wskaźniki częstości występowania obturacyjnego bezdechu sennego znacznie wzrosły w ciągu ostatnich dwóch dekad, najprawdopodobniej z powodu epidemii otyłości. Obecnie szacuje się, że 26 procent dorosłych w wieku od 30 do 70 lat ma bezdech senny54.
Kilka badań wykazało, że pacjenci z zespołem OBS wykorzystują zasoby opieki zdrowotnej prawie 2-krotnie wyższe w porównaniu z pacjentami kontrolnymi dopasowanymi pod względem wieku, płci i obszaru zamieszkania55.
Wpływ na jakość życia
OBS ma znaczący wpływ na społeczny, psychologiczny, ekonomiczny, fizyczny i ogólny aspekt jakości życia pacjenta56. Konsekwencje OBS obejmują senność dzienną i zaostrzenie wielu chorób podstawowych57.
OBS jest dobrze znanym czynnikiem ryzyka wypadków komunikacyjnych i zmniejszonej wydajności pracy, a często towarzyszy mu choroby sercowo-naczyniowe58. OBS jest jedną z najczęstszych przyczyn wtórnego nadciśnienia tętniczego i jest związany ze zwiększoną chorobowością i śmiertelnością pacjentów w warunkach okołooperacyjnych i nagłych, szczególnie u pacjentów z otyłością59.
| Populacja | Częstość występowania OBS (AHI ≥5) | Częstość występowania OBS z objawami |
|---|---|---|
| Mężczyźni | 15-30% | 3-7% |
| Kobiety | 10-15% | 2-5% |
| Osoby starsze (>65 lat) | Do 84% | Brak danych |
| Dzieci (zdrowe) | 1-3% | Brak danych |
| Osoby otyłe | Do 45% | Brak danych |
| Osoby z trisomią 21 | Do 80% | Brak danych |
Trendy i prognozy epidemiologiczne
Wzrost częstotliwości występowania OBS
Częstość występowania OBS drastycznie wzrosła w ostatnich dekadach z powodu wzrostu częstości występowania otyłości60. Według raportu „Obstructive Sleep Apnea – Epidemiology Forecast to 2030”, całkowita liczba przypadków OBS w 7MM (USA, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja, Wielka Brytania i Japonia) wynosiła około 24 miliony przypadków w 2022 roku i przewiduje się, że będzie wzrastać w okresie prognozy61.
Stany Zjednoczone miały największą zdiagnozowaną populację OBS, stanowiącą około 53% 7MM w 2022 roku62. Według oszacowań opartych na nasileniu, w Stanach Zjednoczonych w 2022 roku było około 5 milionów przypadków ciężkiego OBS, podczas gdy łagodne i umiarkowane przypadki OBS szacowano odpowiednio na około 4 miliony i 3 miliony63.
Wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej
Biorąc pod uwagę epidemię otyłości, czasowa spójność między zmianą masy ciała a progresją choroby zwiększa obawy, że OBS i jego mnogość powiązanych powikłań nieuchronnie nałożą ogromne obciążenie na systemy opieki zdrowotnej na całym świecie64.
Całkowita wielkość rynku OBS w 7MM wynosiła około 408 milionów USD w 2022 roku i przewiduje się, że będzie wzrastać w okresie prognozy (2022-2032). Wielkość rynku w 7MM będzie wzrastać przy stałej CAGR ze względu na rosnącą świadomość choroby, lepszą diagnostykę i wprowadzenie nowych terapii celowanych w leczeniu OBS65.
Potrzeba lepszego nadzoru i diagnostyki
Większość pacjentów z OBS pozostaje niezdiagnozowana lub jest błędnie diagnozowana, co prowadzi do progresji choroby do ciężkich stanów66. Pomimo wysokiej częstości występowania, z całkowitą liczbą zdiagnozowanych przypadków około 24 milionów w 2022 roku w 7MM, rynkowi brakuje zatwierdzonej terapii specyficznej dla leczenia OBS67.
Wiedza na temat czynników ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego jest zatem kluczowa, aby właściwie kierować uwagę diagnostyczną na osoby o najwyższym ryzyku68. Stomatolodzy są wyjątkowo predysponowani do wczesnego diagnozowania OBS i związanych z nim chorób, ponieważ regularnie oglądają pacjentów podczas wizyt kontrolnych69.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.