Leki w grupie
„antybiotyki polipeptydowe”
Antybiotyki polipeptydowe to grupa antybiotyków, których strukturę chemiczną stanowią związki polipeptydowe. Działają one bakteriobójczo poprzez destabilizację błony komórkowej bakterii, co prowadzi do zwiększenia jej przepuszczalności i wycieku składników cytoplazmy, a w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej. Ze względu na mechanizm działania antybiotyki te są szczególnie skuteczne wobec bakterii Gram-dodatnich.
Do głównych przedstawicieli antybiotyków polipeptydowych należą: polimyksyny (polimyksyna B i kolistyna, czyli polimyksyna E), bacytracyna oraz gramicydyna. Polskie preparaty handlowe zawierające te substancje to m.in. Colistin (kolistyna), Polimyxin B (polimyksyna B), Bactigrip (bacytracyna w połączeniu z neomycyną) oraz Neosporin (polimyksyna B często w preparatach złożonych).
Antybiotyki polipeptydowe dzielą się na kilka podgrup w zależności od struktury chemicznej i mechanizmu działania. Polimyksyny działają na błonę zewnętrzną bakterii Gram-ujemnych, przyłączając się do lipopolisacharydów. Bacytracyna hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii poprzez blokowanie defosforylacji lipidowego nośnika peptydoglikanu. Gramicydyna tworzy kanały jonowe w błonie cytoplazmatycznej, zwiększając jej przepuszczalność dla jonów.
Największą zaletą antybiotyków polipeptydowych jest ich skuteczność wobec wielu szczepów bakterii wielolekoopornych, zwłaszcza pałeczek Gram-ujemnych, takich jak Pseudomonas aeruginosa czy Acinetobacter baumannii. Kolistyna jest często „antybiotykiem ostatniej szansy” w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na karbapenemy. Niektóre z tych antybiotyków, jak bacytracyna, są stosowane głównie miejscowo w zakażeniach skóry i błon śluzowych.
Stosowanie antybiotyków polipeptydowych wiąże się jednak z istotnymi ograniczeniami. Najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest nefrotoksyczność, która ogranicza ich stosowanie ogólnoustrojowe. Polimyksyny mogą również powodować neurotoksyczność, objawiającą się parestezjami, zawrotami głowy czy ataksją. Ze względu na te działania niepożądane, przez wiele lat ich stosowanie było ograniczone, jednak rosnąca oporność na inne antybiotyki spowodowała powrót do ich stosowania w ciężkich zakażeniach wieloopornymi bakteriami Gram-ujemnymi.