zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki
Wskazanie

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki (EPI – Exocrine Pancreatic Insufficiency) to stan kliniczny charakteryzujący się upośledzeniem wydzielania enzymów trzustkowych, co prowadzi do zaburzeń trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Występuje najczęściej w przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki (60-90% przypadków), mukowiscydozy (80-90% pacjentów), stanów po resekcji trzustki, a także w chorobach autoimmunologicznych i nowotworach trzustki.

Objawy EPI obejmują biegunkę tłuszczową (stolce są obfite, tłuste, cuchnące), utratę masy ciała pomimo prawidłowego odżywiania, bóle brzucha, wzdęcia oraz niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Diagnostyka opiera się na badaniach oceniających funkcję zewnątrzwydzielniczą trzustki, takich jak elastaza-1 w kale (najczęściej stosowana), test oddechowy z użyciem znakowanych izotopowo triglicerydów lub bezpośredni pomiar aktywności enzymów trzustkowych w dwunastnicy.

Podstawę leczenia stanowi enzymatyczna terapia substytucyjna z zastosowaniem preparatów zawierających pancreatynum (pankreatynę). W Polsce dostępne są preparaty takie jak: Kreon, Lipancrea, Pangrol oraz Travix. Dawkowanie powinno być dostosowane indywidualnie do stopnia niewydolności oraz diety pacjenta. Standardowo zaleca się 25-40 tys. jednostek lipazy na główny posiłek oraz 10-20 tys. jednostek na przekąskę. Enzymy należy przyjmować podczas posiłku lub bezpośrednio po nim.

Największe trudności w leczeniu EPI dotyczą optymalizacji dawkowania enzymów, które musi być dostosowane do zawartości tłuszczu w diecie. Wyzwaniem jest również niska świadomość pacjentów odnośnie prawidłowego przyjmowania leków (np. rozgryzanie kapsułek dojelitowych może inaktywować enzymy) oraz problemy z przestrzeganiem zaleceń dietetycznych. Istotną kwestią jest też współwystępowanie innych powikłań chorób podstawowych (np. cukrzycy w przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki), które komplikują przebieg terapii. Pomimo prawidłowego leczenia, u części pacjentów utrzymują się objawy EPI, co może wymagać dodatkowej modyfikacji diety lub suplementacji witamin.