pozapiramidowe działanie niepożądane neuroleptyków
Wskazanie

Pozapiramidowe działania niepożądane neuroleptyków to grupa objawów występujących podczas terapii lekami przeciwpsychotycznymi (neuroleptykami). Objawy te są związane z blokowaniem receptorów dopaminergicznych w układzie pozapiramidowym, który odpowiada za kontrolę ruchów mimowolnych i utrzymanie napięcia mięśniowego. Zaburzenia te mogą pojawić się zarówno po krótkotrwałym, jak i długotrwałym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych.

Pozapiramidowe działania niepożądane najczęściej obejmują: ostre dystonie (skurcze mięśni, szczególnie twarzy i szyi), akatyzję (niepokój ruchowy, niemożność usiedzenia w miejscu), parkinsonizm polekowy (drżenie, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe) oraz późne dyskinezy (mimowolne ruchy twarzy, języka, kończyn). Ryzyko ich wystąpienia jest szczególnie wysokie przy stosowaniu klasycznych neuroleptyków (I generacji), takich jak Haloperidol (Decaldol), Perazyna (Pernazinum) czy Promazyna (Promazin).

W leczeniu tych objawów stosuje się przede wszystkim leki antycholinergiczne, takie jak Pridinol (Pridinol), Biperiden (Akineton) czy Triheksyfenidyl (Parkopan). W przypadku akatyzji pomocne mogą być również beta-blokery, jak Propranolol (Propranolol WZF). Alternatywnym podejściem jest zamiana neuroleptyku klasycznego na atypowy (II generacji), który wiąże się z mniejszym ryzykiem objawów pozapiramidowych, np. Olanzapina (Zyprexa, Zolafren), Kwetiapina (Ketrel, Bonogren) czy Risperidon (Rispolept, Orizon).

Największą trudnością w leczeniu pacjentów z pozapiramidowymi działaniami niepożądanymi jest konieczność utrzymania równowagi między skutecznym leczeniem choroby podstawowej (np. schizofrenii) a minimalizacją objawów ubocznych. Szczególnie problematyczne są późne dyskinezy, które mogą być nieodwracalne nawet po odstawieniu leku. Dodatkowo, stosowanie leków antycholinergicznych łagodzących objawy pozapiramidowe może prowadzić do innych działań niepożądanych, takich jak zaburzenia poznawcze, suchość w ustach czy zaburzenia widzenia. Istotne jest również, że pacjenci doświadczający tych objawów często przerywają leczenie, co prowadzi do nawrotów choroby podstawowej.