nawracające zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca
Wskazanie

Nawracające zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-Zoster Virus, VZV) to istotny problem kliniczny dotyczący pacjentów z obniżoną odpornością, w tym chorych na nowotwory, po przeszczepach, leczonych immunosupresyjnie lub zakażonych HIV. Po przebyciu ospy wietrznej wirus pozostaje w zwojach nerwowych w stanie latentnym, a jego reaktywacja prowadzi do półpaśca charakteryzującego się bolesną, pęcherzykową wysypką zlokalizowaną w obrębie unerwienia zajętego zwoju nerwowego.

W leczeniu nawracających zakażeń VZV stosuje się przede wszystkim leki przeciwwirusowe. Acyklowir (dostępny w Polsce jako Zovirax, Hascovir, Acix) jest lekiem pierwszego wyboru w dawce 800 mg 5 razy dziennie przez 7-10 dni. W przypadkach oporności lub braku odpowiedzi na acyklowir stosuje się walacyklowir (Valtrex, Vaciclor) w dawce 1000 mg 3 razy dziennie lub famcyklowir (Famvir) 500 mg 3 razy dziennie. W ciężkich przypadkach, szczególnie u pacjentów immunoniekompetentnych, konieczne może być leczenie dożylne acyklowirem.

W profilaktyce nawrotów półpaśca istotną rolę odgrywa szczepionka przeciwko półpaścowi (Shingrix), zawierająca rekombinowany antygen glikoproteiny E wirusa VZV. Zalecana jest szczególnie dla osób powyżej 50. roku życia oraz pacjentów z grupy ryzyka. W Polsce dostępne są również szczepionki przeciwko ospie wietrznej (Varilrix, Varivax), które mogą być stosowane u osób seronegatywnych przed włączeniem terapii immunosupresyjnej.

Największe trudności w leczeniu nawracających zakażeń VZV obejmują narastającą oporność wirusa na leki przeciwwirusowe, szczególnie u pacjentów długotrwale leczonych acyklowirem. Istotnym problemem jest również neuralgia popółpaścowa, która może utrzymywać się miesiącami po ustąpieniu wysypki i bywa oporna na standardowe leczenie przeciwbólowe. W jej terapii stosuje się gabapentynę (Neurontin, Gabapentin), pregabalinę (Lyrica, Pregabalin), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (amitryptylina) oraz plastry z lidokainą (Versatis). U pacjentów immunoniekompetentnych zakażenia VZV mogą mieć ciężki, rozsiany charakter i prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie mózgu, zapalenie wątroby czy zapalenie płuc, co wymaga intensywnego leczenia i monitorowania.

Strategia postępowania z pacjentami z nawracającymi zakażeniami VZV powinna obejmować wczesną diagnozę, szybkie wdrożenie leczenia przeciwwirusowego, odpowiednią profilaktykę u osób z grupy ryzyka oraz kompleksowe leczenie powikłań, w tym bólu neuropatycznego. Kluczowa jest także edukacja pacjenta dotycząca czynników wyzwalających reaktywację wirusa, takich jak stres, nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV czy spadek odporności.