Wskazania do stosowania
Wodorowęglan sodu

Wprowadzenie do wodorowęglanu sodu

Wodorowęglan sodu (NaHCO₃), znany również jako dwuwęglan sodu lub soda oczyszczona, jest substancją czynną o szerokim spektrum zastosowań klinicznych. Jest to związek o właściwościach buforujących, który uczestniczy w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. W preparatach medycznych występuje w różnych stężeniach, zależnie od wskazań terapeutycznych i formy farmaceutycznej.¹

Zastosowanie w terapii nerkozastępczej

Wodorowęglan sodu stanowi kluczowy składnik płynów stosowanych w procedurach terapii nerkozastępczej, gdzie odgrywa rolę buforu wyrównującego zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej u pacjentów z niewydolnością nerek.²

Preparaty z wodorowęglanem do hemodializy

W przypadku preparatów dializacyjnych, takich jak Accusol 35 czy multiBic, wodorowęglan sodu występuje w stężeniu 35 mmol/l w roztworze końcowym. Roztwory te dostarczane są w systemach dwukomorowych, gdzie wodorowęglan sodu znajduje się w oddzielnej komorze, co zapewnia jego stabilność przed użyciem.^{3 4}

Wodorowęglan sodu w tych roztworach pełni funkcję buforu fizjologicznego, który neutralizuje nadmiar kwasów metabolicznych gromadzących się w organizmie pacjentów z niewydolnością nerek.⁵

Wskazania do zastosowania w terapii nerkozastępczej

Preparaty zawierające wodorowęglan sodu jako składnik buforowy są wskazane w następujących przypadkach:

• Leczenie ostrej niewydolności nerek jako płyn substytucyjny w hemofiltracji i hemodiafiltracji
• Leczenie przewlekłej niewydolności nerek jako roztwór dializacyjny w hemodializie i hemodiafiltracji
• U pacjentów z hiperkaliemią, gdzie wskazane są roztwory bez potasu lub z niskim stężeniem potasu

⁶

Szczegółowe wskazania obejmują:

• Pacjentów z ostrym uszkodzeniem nerek, wymagającym ciągłej terapii nerkozastępczej: zabiegów ciągłej hemodializy, hemofiltracji lub hemodiafiltracji
• Pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, u których wskazane jest leczenie przejściowe, np. podczas pobytu na oddziale intensywnej terapii
• Pacjentów, u których ciągła terapia nerkozastępcza jest wskazana jako część leczenia zatrucia toksynami rozpuszczalnymi w wodzie, podlegającymi filtracji/dializie

⁷

Dobór rodzaju roztworu ze względu na stężenie potasu

Ważnym aspektem dotyczącym preparatów z wodorowęglanem sodu do terapii nerkozastępczej jest odpowiedni dobór stężenia potasu w zależności od potrzeb pacjenta:

• Roztwory bezpotasowe (np. Accusol 35, multiBic bezpotasowy) – przeznaczone głównie dla pacjentów z hiperkaliemią
• Roztwory z potasem (np. Accusol 35 Potassium 2 mmol/l, multiBic z potasem 2 mmol/l, 3 mmol/l, 4 mmol/l) – wskazane dla pacjentów z normokaliemią lub hipokaliemią, w zależności od stężenia potasu

⁸

^{9 10 11}

Zastosowanie w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego

Mechanizm działania w dolegliwościach gastrycznych

Wodorowęglan sodu jest również stosowany w preparatach przeznaczonych do leczenia objawów refluksu żołądkowo-przełykowego. W takich przypadkach wodorowęglan sodu działa w połączeniu z innymi substancjami, jak alginian sodu czy węglan wapnia, tworząc złożony mechanizm terapeutyczny.¹²

W preparatach gastrycznych, takich jak Gaviscon Duo czy Gaviscon o smaku mięty, wodorowęglan sodu wchodzi w reakcję z kwasem żołądkowym, uwalniając dwutlenek węgla. Ten proces, wraz z działaniem alginianu sodu, prowadzi do utworzenia ochronnej warstwy żelowej unoszącej się na powierzchni treści żołądkowej, co fizycznie blokuje refluks kwasu żołądkowego do przełyku.¹³

Wskazania do stosowania w dolegliwościach refluksowych

Preparaty zawierające wodorowęglan sodu w połączeniu z alginianiem sodu i węglanem wapnia są wskazane w:

• Leczeniu objawów refluksu żołądkowo-przełykowego, takich jak kwaśne odbijanie
• Łagodzeniu zgagi
• Zwalczaniu niestrawności związanej z refluksem
• Dolegliwościach refluksowych po posiłkach
• Objawach refluksu występujących w czasie ciąży

^{14 15}

Dostępne preparaty i ich skład

Na rynku dostępnych jest kilka preparatów zawierających wodorowęglan sodu do stosowania w dolegliwościach refluksowych:

^{16 17 18}

Uwagi kliniczne dotyczące stosowania wodorowęglanu sodu

Przy zalecaniu pacjentom preparatów zawierających wodorowęglan sodu należy wziąć pod uwagę następujące aspekty:

Terapia nerkozastępcza

• Dobór preparatu powinien uwzględniać stan elektrolitowy pacjenta, szczególnie stężenie potasu w surowicy
• U pacjentów z hiperkaliemią zaleca się stosowanie preparatów bezpotasowych (Accusol 35, multiBic bezpotasowy)
• U pacjentów z normokaliemią lub hipokaliemią zaleca się preparaty zawierające potas (np. Accusol 35 Potassium 4 mmol/l, multiBic z potasem 4 mmol/l)
• W przypadku pacjentów hospitalizowanych na oddziałach intensywnej terapii, dobór roztworu powinien być dostosowany do aktualnego stanu metabolicznego i potrzeb terapeutycznych

^{19 20}

Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego

• Preparaty zawierające wodorowęglan sodu, alginian sodu i węglan wapnia mogą być zalecane w doraźnym leczeniu objawów refluksu
• Szczególnie wskazane są u pacjentów z dolegliwościami występującymi po posiłkach
• Mogą być stosowane w czasie ciąży jako bezpieczna opcja łagodzenia zgagi i refluksu
• Mogą być pomocne u pacjentów z objawami związanymi z refluksowym zapaleniem przełyku jako leczenie uzupełniające

^{21 22}

Podsumowanie klinicznych zastosowań wodorowęglanu sodu

Wodorowęglan sodu jest substancją czynną o znaczących zastosowaniach klinicznych, głównie w dwóch obszarach terapeutycznych:

1. Terapia nerkozastępcza – jako składnik buforowy w płynach do hemodializy, hemofiltracji i hemodiafiltracji, umożliwiający korekcję kwasicy metabolicznej u pacjentów z niewydolnością nerek.²³
2. Leczenie objawów refluksu żołądkowo-przełykowego – jako składnik preparatów tworzących barierę chroniącą błonę śluzową przełyku przed działaniem kwasu żołądkowego.²⁴

Przy zalecaniu pacjentom preparatów zawierających wodorowęglan sodu należy uwzględnić konkretne wskazania kliniczne, stan pacjenta oraz rozważyć odpowiedni dobór preparatu w zależności od potrzeb terapeutycznych. W przypadku terapii nerkozastępczej kluczowy jest dobór roztworu z odpowiednim stężeniem potasu, natomiast w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego – wybór preparatu o odpowiednim składzie i formie podania.^{25 26}