Właściwości farmakodynamiczne
Sotalol

Właściwości farmakodynamiczne sotalolu

Sotalol jest substancją leczniczą o unikalnym, podwójnym mechanizmie działania, łączącym właściwości niewybiórczego leku beta-adrenolitycznego oraz leku przeciwarytmicznego. Zgodnie z klasyfikacją Vaughana-Williamsa, sotalol zaliczany jest jednocześnie do klasy II (ze względu na działanie beta-adrenolityczne) oraz klasy III (ze względu na zdolność do wydłużania czasu trwania potencjału czynnościowego) leków przeciwarytmicznych.¹²

Charakterystyka ogólna

Sotalol jest niewybiórczym lekiem beta-adrenolitycznym, który nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani właściwości stabilizujących błonę komórkową. Stanowi on mieszaninę izomerów lewo- i prawoskrętnych (l-sotalol i d-sotalol), przy czym izomer lewoskrętny (l-sotalol) odpowiada za właściwości beta-adrenolityczne leku, natomiast oba izomery wykazują działanie przeciwarytmiczne.³⁴

Mechanizm działania

Działanie farmakologiczne sotalolu jest zależne od dawki. Podczas stosowania małych dawek (25 mg) przeważa działanie beta-adrenolityczne, natomiast działanie przeciwarytmiczne charakterystyczne dla klasy III ujawnia się przy dawkach powyżej 160 mg na dobę.⁵⁶

Działanie elektrofizjologiczne

Bezpośredni mechanizm przeciwarytmicznego działania sotalolu polega na wydłużeniu czasu trwania potencjału czynnościowego i wydłużeniu całkowitego okresu refrakcji w przedsionkach, komorach i przedsionkowo-komorowych drogach przewodzenia. Sotalol zwalnia rytm zatokowy oraz hamuje przewodzenie w pęczku Hisa.⁷⁸

W zapisie EKG działanie sotalolu odzwierciedla się poprzez:⁹¹⁰¹¹

• wydłużenie odstępu PR
• wydłużenie odstępów QT i QTc (odstęp QT skorygowany dla rytmu serca)
• brak istotnych zmian czasu trwania zespołu QRS
• wydłużenie okresu refrakcji węzła przedsionkowo-komorowego

¹²¹³

Działanie hemodynamiczne

Ze względu na działanie beta-adrenolityczne, sotalol powoduje zwolnienie akcji serca (działanie chronotropowe ujemne) oraz ograniczone zmniejszenie siły skurczu mięśnia sercowego (działanie inotropowe ujemne). Dzięki temu zmniejsza zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen. Warto jednak zaznaczyć, że właściwości klasy III mogą wywierać przeciwstawne działanie inotropowe dodatnie.¹⁴¹⁵

Sotalol zwalnia czynność serca, ale ogólnie nie wywiera znaczącego działania kardiodepresyjnego. Nie zmniejsza objętości i ciśnienia późnoskurczowego, nie wpływa istotnie na prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi i nie zmienia ciśnienia w tętnicy płucnej.¹⁶

Działanie hipotensyjne

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym sotalol powoduje stopniowe, ale istotne zmniejszenie zarówno ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego. Po podaniu pojedynczej dawki leku zachowana jest 24-godzinna kontrola ciśnienia tętniczego krwi zarówno w pozycji leżącej, jak i stojącej.¹⁷¹⁸¹⁹

Wpływ na układ renina-angiotensyna

Podobnie jak inne leki beta-adrenolityczne, sotalol hamuje uwalnianie reniny, co stanowi dodatkowy mechanizm jego działania hipotensyjnego.²⁰

Klasyfikacja farmakologiczna

Sotalol należy do grupy farmakoterapeutycznej niewybiórczych leków beta-adrenolitycznych (kod ATC: C07AA07). Ze względu na swój podwójny mechanizm działania, substancja ta łączy właściwości:

• leków beta-adrenolitycznych nieselektywnych (klasa II leków przeciwarytmicznych)
• leków przeciwarytmicznych klasy III (wydłużających czas trwania potencjału czynnościowego)

²¹²²²³

Ta unikalna kombinacja właściwości farmakodynamicznych sprawia, że sotalol jest skutecznym lekiem w terapii zaburzeń rytmu serca, a jednocześnie wykazuje działanie hipotensyjne u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym.²⁴²⁵