Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sód wodorowęglan

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania sodu wodorowęglanu

Sód wodorowęglan (Natrii hydrogenocarbonas) jako składnik preparatów leczniczych wymaga przestrzegania szczególnych środków ostrożności podczas terapii. Wiedza o potencjalnych zagrożeniach związanych z jego stosowaniem jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów i skuteczności leczenia. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności związanych ze stosowaniem tej substancji w praktyce klinicznej.¹

Przeciwwskazania do stosowania sodu wodorowęglanu

Sód wodorowęglan nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i/lub niewydolnością nerek ze względu na ryzyko pogorszenia stanu klinicznego. Również pacjenci z hipofosfatemią nie powinni otrzymywać preparatów zawierających tę substancję, gdyż może to nasilać istniejące zaburzenia elektrolitowe.^{2 3}

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Stosowanie sodu wodorowęglanu może prowadzić do istotnych zaburzeń elektrolitowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia hipokaliemii i hipokalcemii. Hipokaliemia może być przyczyną alkalozy metabolicznej, natomiast hipokalcemia może wywoływać tężyczkę i skurcz śródstopia. W celu zminimalizowania tych powikłań, przed zastosowaniem preparatów zawierających sód wodorowęglan zaleca się wyrównanie istniejących niedoborów elektrolitów.⁴ Specjalną ostrożność należy zachować w przypadku zagrażającej hipokaliemii.⁵

Niewydolność krążenia i nerek

Preparaty zawierające sód wodorowęglan należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z:⁶

• Niewyrównaną zastoinową niewydolnością krążenia
• Stanami obrzękowymi lub związanymi z zatrzymaniem sodu
• Ciężką niewydolnością nerek
• Skąpomoczem lub bezmoczem

⁷

Wysoka zawartość sodu w preparatach

Preparaty zawierające sód wodorowęglan charakteryzują się wysoką zawartością sodu, co należy uwzględnić przy przepisywaniu ich pacjentom wymagającym diety niskosodowej, szczególnie w przypadkach zastoinowej niewydolności serca i niewydolności nerek. Poniżej przedstawiono zawartość sodu w wybranych preparatach:^{8 9 10 11}

Sposób podawania roztworu do wstrzykiwań

W przypadku preparatu Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma należy zwrócić uwagę na właściwą technikę podania. Roztwór musi być podawany dokładnie do żyły, ponieważ podanie pozanaczyniowe może skutkować martwicą tkanek. Jeśli dostarczanie sodu nie jest wskazane, a czynność nerek nie jest zaburzona, zaleca się rozważenie alkalizacji przy pomocy roztworu trometamolu (THAM).¹²

Stosowanie u dzieci i noworodków

Stosowanie preparatów zawierających sód wodorowęglan u dzieci wymaga szczególnej ostrożności. U dzieci z zapaleniem żołądka i jelit lub podejrzeniem niewydolności nerek istnieje zwiększone ryzyko hipernatremii. Nie zaleca się stosowania preparatów Gaviscon duo tab u dzieci poniżej 12 lat.^{13 14}

W przypadku Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma, szybkie wstrzyknięcie (10 ml/min.) hipertonicznego roztworu noworodkom i dzieciom poniżej 2 lat może prowadzić do hipernatremii, obniżenia ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego i krwawień wewnątrzczaszkowych. U dzieci zaleca się dożylną infuzję tego preparatu w dawce nie większej niż 8 mEq/kg masy ciała na dobę.¹⁵

Skuteczność leczenia

Należy pamiętać, że skuteczność preparatów zawierających sód wodorowęglan może być zmniejszona u pacjentów z bardzo małym stężeniem kwasu solnego w żołądku. Jeżeli objawy nie ustąpią po siedmiu dniach, konieczna jest ponowna ocena stanu klinicznego pacjenta.^{16 17} Podobnie jak w przypadku innych produktów leczniczych zobojętniających kwas, przyjmowanie preparatów zawierających sód wodorowęglan może maskować objawy innych, poważniejszych schorzeń.^{18 19}

Czas stosowania

Zaleca się unikanie długotrwałego stosowania preparatów zawierających sód wodorowęglan ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych związanych z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej oraz wpływem na równowagę kwasowo-zasadową organizmu.^{20 21}

Uwagi dotyczące innych składników preparatów

Poza sodu wodorowęglanem, preparaty mogą zawierać dodatkowe składniki, które również wymagają uwzględnienia przy zalecaniu terapii:^{22 23 24}

• Wapń – Preparaty Gaviscon duo tab zawierają w dawce czterech tabletek 300 mg (7,5 mmol) wapnia. Należy zachować ostrożność podczas leczenia pacjentów z hiperkalcemią, wapnicą nerek i nawracającą kamicą nerkową z kamieniami zawierającymi wapń.
• Aspartam (E951) – Ze względu na zawartość aspartamu (5,86 mg w jednej tabletce Gaviscon duo tab) produktu nie należy podawać pacjentom z fenyloketonurią.
• Azorubicyna/Azorubina (E122) – Może wywoływać reakcje alergiczne.
• Sacharoza – Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinni przyjmować produktów zawierających sacharozę. Należy stosować ostrożnie u chorych na cukrzycę.
• Sód benzoesan – Produkt Sal Vichy factitium zawiera 45 mg sodu benzoesanu w 1 tabletce.

^{25 26 27}

Rozcieńczanie preparatów do wstrzykiwań

Preparaty do wstrzykiwań zawierające sód wodorowęglan, takie jak Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma, mogą być rozcieńczane np. w 0,9% roztworze NaCl lub w 5% roztworze glukozy. Przy przygotowywaniu rozcieńczeń należy uwzględnić zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z Charakterystyką Produktu Leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.²⁸