Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Sód wodorowęglan

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania sodu wodorowęglanu

Sód wodorowęglan (Natrii hydrogenocarbonas) jest substancją aktywną stosowaną w wielu produktach leczniczych, takich jak Gaviscon duo tab, Natrium bicarbonicum 8,4% Polpharma czy Sal Vichy factitium. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania tej substancji obejmują badania toksyczności ostrej i przewlekłej, genotoksyczności, rakotwórczości oraz wpływu na reprodukcję i rozwój potomstwa.¹

Toksyczność ostra

W badaniach toksyczności ostrej wyznaczono wartość LD50 dla sodu wodorowęglanu podawanego doustnie szczurom, która wynosi 4220 mg/kg masy ciała. Wyniki te wskazują na stosunkowo niską toksyczność ostrej dawki tej substancji. W przypadku ludzi, osoby dorosłe bez zaburzeń funkcji nerek mogą tolerować dawki do 1700 mEq na dobę, przy czym mogą wystąpić łagodne objawy przedawkowania. Warto zaznaczyć, że u małych dzieci oraz u pacjentów z niewydolnością nerek objawy przedawkowania mogą mieć cięższy przebieg.²

Toksyczność przewlekła

Odnośnie toksyczności przewlekłej sodu wodorowęglanu, dostępne dane niekliniczne dotyczące efektów podawania wielokrotnych dawek u zwierząt są ograniczone. Obserwacje kliniczne wskazują, że objawy po podaniu wielokrotnych dawek wodorowęglanu są podobne do tych występujących po podaniu dawki jednorazowej. Nasilenie tych objawów jest zależne od wielkości podanej dawki oraz aktualnego stanu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.³

Genotoksyczność

W badaniach genotoksyczności nie stwierdzono działania mutagennego sodu wodorowęglanu w teście Amesa, zarówno bez metabolicznej aktywacji, jak i z metaboliczną aktywacją. Chociaż sam test Amesa nie jest wystarczającym dowodem braku mutagenności, to biorąc pod uwagę fizjologiczne występowanie wodorowęglanu w organizmie, krótki czas stosowania (głównie doraźne) oraz wieloletnie bezpieczne użycie w lecznictwie, uznaje się, że sód wodorowęglan nie stanowi zagrożenia mutagennego.⁴ Dodatkowe konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania, w tym badania genotoksyczności, nie ujawniły występowania szczególnego zagrożenia dla człowieka.⁵

Rakotwórczość

Badania rakotwórczości wykazały, że sód wodorowęglan nie wykazuje bezpośredniego działania rakotwórczego, jednak może działać jako promotor procesu kancerogenezy. W długoterminowym badaniu na szczurach, którym przez 104 tygodnie podawano wodorowęglan sodu w paszy zawierającej 0,64% tego związku, nie stwierdzono żadnych zmian nowotworowych. Podobnie w innym badaniu, w którym szczurom podawano wodorowęglan sodu w stężeniu 3% przez 4 tygodnie, nie zaobserwowano zmian patomorfologicznych w komórkach nabłonkowych miedniczki nerkowej.⁶

Toksyczny wpływ na reprodukcję i rozwój potomstwa

W zakresie wpływu na reprodukcję i rozwój potomstwa, badania przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych nie wykazały działania teratogennego sodu wodorowęglanu. W badaniach tych podawano następujące dawki: myszom – 580 mg/kg masy ciała/dobę, szczurom – 340 mg/kg masy ciała/dobę, a królikom – 330 mg/kg masy ciała/dobę. Należy jednak zauważyć, że w badaniu na szczurach stwierdzono, iż w przypadku zasadowicy u matki wzrasta liczba zmian szkieletowych u płodu.⁷

Dodatkowe dane bezpieczeństwa

Warto zaznaczyć, że dla niektórych produktów leczniczych zawierających sód wodorowęglan, takich jak Gaviscon duo tab oraz Gaviscon duo tab o smaku owoców leśnych, w charakterystykach produktów leczniczych zaznaczono brak przedklinicznych danych o bezpieczeństwie, które byłyby istotne dla lekarza przepisującego, poza informacjami zawartymi w innych punktach charakterystyki tych produktów.^{8 9}

Konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania sodu wodorowęglanu, badania toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, możliwego działania rakotwórczego i toksycznego wpływu na reprodukcję, nie ujawniają występowania szczególnego zagrożenia dla człowieka.¹⁰

Zestawienie danych z badań toksyczności sodu wodorowęglanu