Działania niepożądane
Neurotoksyna Clostridium botulinum typu A

Działania niepożądane neurotoksyny Clostridium botulinum typu A

Stosowanie kompleksu neurotoksyny Clostridium botulinum typu A wiąże się z występowaniem określonych działań niepożądanych. W badaniach klinicznych u około 25% pacjentów leczonych produktem Dysport z powodu różnych wskazań, takich jak kurcz powiek, połowiczy kurcz twarzy, kurczowy kręcz szyi, spastyczność związana z porażeniem mózgowym lub udarem oraz nadmierna potliwość pach, wystąpiło co najmniej jedno zdarzenie niepożądane.¹

Ogólne działania niepożądane

Niezależnie od wskazań terapeutycznych, stosowanie kompleksu neurotoksyny Clostridium botulinum typu A może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych o charakterze ogólnym. Do najczęściej obserwowanych należą: astenia, zmęczenie, objawy grypopodobne oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, siniak). Rzadziej występują reakcje skórne w postaci świądu i wysypki, a w pojedynczych przypadkach może dojść do nerwobólu z zanikiem mięśni.²

Poważne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Szczególnie istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa terapii są doniesienia o bardzo rzadkich, ale poważnych działaniach niepożądanych związanych z rozprzestrzenianiem się toksyny poza miejsce podania. Objawy te mogą obejmować wzmożone osłabienie mięśni, zaburzenia przełykania oraz zachłystowe zapalenie płuc, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do zgonu pacjenta.³

Po wprowadzeniu neurotoksyny Clostridium botulinum typu A do obrotu, raportowano również przypadki reakcji nadwrażliwości, niedoczulicy oraz atrofii mięśni, jednak częstość ich występowania nie została precyzyjnie określona.⁴

Działania niepożądane charakterystyczne dla konkretnych wskazań

Spastyczność ogniskowa u dzieci

W leczeniu spastyczności kończyn dolnych u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym za pomocą produktu Dysport najczęściej obserwowane działania niepożądane obejmują ból i osłabienie mięśni, objawy grypopodobne, reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, rumień, zasinienie), zaburzenia chodu oraz zmęczenie. Niezbyt często występuje astenia, nietrzymanie moczu oraz upadki.⁵

W przypadku leczenia spastyczności kończyn górnych u dzieci najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są osłabienie i ból mięśni, objawy grypopodobne, zmęczenie oraz różne reakcje w miejscu wstrzyknięcia (wyprysk, zasinienie, ból, obrzęk, wysypka). Niezbyt często raportowano astenię oraz wysypkę.⁶

Warto podkreślić, że jednoczesne leczenie spastyczności kończyn górnych i dolnych u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym nie zwiększa liczby działań niepożądanych w porównaniu z leczeniem wyłącznie jednej grupy mięśni, pod warunkiem nieprzekraczania dawki całkowitej 30 j./kg masy ciała lub 1000 j.⁷

Nietrzymanie moczu i działania niepożądane

W leczeniu nietrzymania moczu z powodu neurogennej nadreaktywności wypieracza przy użyciu produktu Dysport obserwowano specyficzne działania niepożądane. Często występują zakażenia dróg moczowych, bakteriomocz, krwiomocz, zaparcia, gorączka i zaburzenia erekcji. Niezbyt często pojawiają się bóle głowy, niedoczulica, osłabienie mięśni, zatrzymanie moczu, krwotok z cewki moczowej, krwotok z pęcherza moczowego, ból pęcherza moczowego oraz autonomiczna dysrefleksja.⁸

Kurczowy kręcz szyi

W leczeniu kurczowego kręczu szyi za pomocą produktu Dysport najczęstszym i potencjalnie najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest dysfagia (trudności w połykaniu), której częstość występowania zależy od dawki leku. Objaw ten pojawia się najczęściej po wstrzyknięciu preparatu do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Do czasu ustąpienia dysfagii pacjent może wymagać podawania tylko miękkich (łatwych w przełykaniu) pokarmów.⁹

Inne częste działania niepożądane w tym wskazaniu obejmują ból głowy, zawroty głowy, niedowład mięśni twarzy, osłabienie mięśni, ból szyi, ból kostno-mięśniowy, ból mięśni, ból kończyn, sztywność układu kostno-mięśniowego, dysfonia, duszność, suchość w ustach i nudności. Bardzo często występują podwójne widzenie i opadanie powiek.¹⁰

Kurcz powiek i połowiczy kurcz twarzy

W przypadku leczenia kurczu powiek i połowiczego kurczu twarzy produktem Dysport bardzo często występuje opadanie powiek. Często obserwuje się też niedowład mięśni twarzy, podwójne widzenie, suchość oczu i zwiększone łzawienie. Do rzadkich działań niepożądanych należą porażenie nerwu VII, porażenie mięśni oka, obrzęk powieki oraz podwinięcie powieki.¹¹

Warto podkreślić, że nieprawidłowe podanie leku (zbyt głębokie lub w niewłaściwe miejsce) może powodować czasowe porażenie grup mięśniowych znajdujących się w pobliżu miejsca wstrzyknięcia.¹²

Spastyczność ogniskowa kończyn u dorosłych

W leczeniu spastyczności ogniskowej kończyn górnych u dorosłych pacjentów często występują reakcje w miejscu podania (ból, rumień, obrzęk), astenia, zmęczenie, objawy grypopodobne, osłabienie mięśni, ból mięśniowo-szkieletowy oraz ból kończyny. Dysfagia obserwowana była niezbyt często.¹³

U pacjentów leczonych produktem Dysport z powodu spastyczności ogniskowej kończyny dolnej często obserwowano: osłabienie, zmęczenie, choroby grypopodobne, reakcje w miejscu podania (ból, zasinienie, wysypka, świąd), upadki, osłabienie mięśni, ból mięśni oraz dysfagię.¹⁴

Nadmierna potliwość pach

W leczeniu nadmiernej potliwości pach z wykorzystaniem produktu Dysport często obserwowano wyrównawcze pocenie się oraz ból pleców, ramion i szyi, ból mięśni pleców i łydek. Niezbyt często występowały zawroty głowy, ból głowy, parestezje, mimowolne skurcze mięśni powiek, zaczerwienienie twarzy, duszność oraz krwawienie z nosa.¹⁵

Tabela działań niepożądanych neurotoksyny Clostridium botulinum typu A

Czynniki wpływające na bezpieczeństwo stosowania

Bezpieczeństwo stosowania neurotoksyny Clostridium botulinum typu A zależy od wielu czynników, w tym od prawidłowej techniki podania, dawkowania odpowiedniego do wskazania oraz indywidualnych cech pacjenta. Szczególną ostrożność należy zachować podczas wstrzyknięć w obszarze szyi, gdzie ryzyko wystąpienia dysfagii jest największe.¹⁶

Istotne jest również, aby produkt leczniczy podawać w precyzyjnie określone miejsce, ponieważ nieprawidłowa technika iniekcji (zbyt głębokie wstrzyknięcie lub podanie w niewłaściwe miejsce) może prowadzić do czasowego porażenia grup mięśniowych znajdujących się w pobliżu miejsca wstrzyknięcia.¹⁷

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu neurotoksyny Clostridium botulinum typu A do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów nadzoru.¹⁸