Dawkowanie i sposób podawania
Neurotoksyna Clostridium botulinum typu A

Neurotoksyna Clostridium botulinum typu A jest stosowana w leczeniu spastyczności mięśniowej, kręczu szyi, łagodnego kurczu powiek (BEB) oraz neurogennej nadreaktywności wypieracza. Dawkowanie jest ściśle zależne od wskazania klinicznego, masy ciała pacjenta oraz lokalizacji mięśni. W leczeniu spastyczności u dzieci dawka maksymalna wynosi do 15 j./kg na jedną kończynę dolną i do 16 j./kg na jedną kończynę górną, z całkowitą dawką nieprzekraczającą 1000 jednostek lub 30 j./kg mc. (mniejsza wartość). W przypadku leczenia nietrzymania moczu zalecana dawka to 600 jednostek, z możliwością zwiększenia do 800 jednostek, podawana w 30 iniekcjach do mięśnia wypieracza. Dla kręczu szyi dawka początkowa wynosi 500 jednostek, z możliwością dostosowania do 1000 jednostek, a w leczeniu BEB stosuje się dawki od 40 do 120 jednostek na oko, z zalecanym odstępem między iniekcjami co najmniej 12 tygodni.

  1. Dawkowanie i sposób podawania neurotoksyny Clostridium botulinum typu A
    1. Przygotowanie preparatu do wstrzyknięcia
    2. Dawkowanie w spastyczności ogniskowej u dzieci
    3. Dawkowanie w nietrzymaniu moczu z powodu neurogennej nadreaktywności wypieracza
    4. Dawkowanie w kurczowym kręczu szyi
    5. Dawkowanie w obustronnym kurczu powiek i połowiczym kurczu twarzy
    6. Dawkowanie w spastyczności ogniskowej kończyn górnych i dolnych u dorosłych
    7. Kolejne rozdziały

Dawkowanie i sposób podawania neurotoksyny Clostridium botulinum typu A

Neurotoksyna Clostridium botulinum typu A to substancja aktywna o działaniu terapeutycznym stosowana w leczeniu różnych stanów klinicznych związanych z nadmierną aktywnością mięśniową. Jednostki różnych produktów zawierających tę toksynę są specyficzne dla konkretnego preparatu i nie są tożsame z jednostkami innych produktów zawierających toksynę botulinową. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania tej substancji w różnych wskazaniach klinicznych.1

Przygotowanie preparatu do wstrzyknięcia

Preparat neurotoksyny Clostridium botulinum typu A należy przygotować bezpośrednio przed podaniem. Nieosłonięty środek korka gumowego należy przetrzeć alkoholem przed przekłuciem igłą. Do wstrzyknięć zaleca się stosowanie sterylnych igieł o rozmiarze 23 lub 25.2

Preparat należy rozpuścić w określonej objętości 0,9% roztworu chlorku sodu do wstrzykiwań bez konserwantów, aby uzyskać odpowiednie stężenie stosownie do wskazania.3

Uzyskana dawka w jednostkach w ml 500 jednostek 200 jednostek 100 jednostek
Objętość rozpuszczalnika dodawana do fiolki 300 j. 0,6 ml 1,5 ml 3 ml
Objętość rozpuszczalnika dodawana do fiolki 500 j. 1 ml 2,5 ml 5 ml

4

W przypadku leczenia dzieci, gdy dawkę ustala się na podstawie liczby jednostek na kg masy ciała, konieczne może być dalsze rozcieńczenie w celu uzyskania właściwej objętości roztworu do iniekcji.5

Dawkowanie w spastyczności ogniskowej u dzieci

W przypadku dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w wieku 2 lat lub starszych, dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane z uwzględnieniem następujących czynników:6

  • wielkość, liczba i położenie mięśni objętych spastycznością
  • nasilenie spastyczności
  • obecność lokalnego osłabienia siły mięśniowej
  • odpowiedź na wcześniejsze leczenie
  • historia wystąpienia działań niepożądanych związanych z leczeniem toksyną botulinową

7

Spastyczność kończyn dolnych u dzieci

Maksymalna całkowita dawka neurotoksyny Clostridium botulinum typu A przy podaniu w jedną kończynę dolną nie może przekraczać 15 j./kg mc., a przy podaniu w obie kończyny dolne – 30 j./kg mc. Całkowita dawka podana podczas jednej sesji terapeutycznej nie może przekraczać 1000 jednostek lub 30 j./kg mc. (wybierając mniejszą z tych wartości).8

Dawkę należy podzielić między mięśnie objęte spastycznością. W miarę możliwości, dawkę na mięsień warto podzielić na więcej niż jedno miejsce podania. Maksymalna objętość leku podanego w jedno miejsce nie może przekraczać 0,5 ml.9

Mięsień Zalecany zakres dawki na mięsień na kończynę (jednostki/kg masy ciała) Liczba miejsc iniekcji na mięsień
Dystalne
Brzuchaty łydki 5 do 15 j./kg Do 4
Płaszczkowaty 4 do 6 j./kg Do 2
Piszczelowy tylny 3 do 5 j./kg Do 2
Proksymalne
Mięśnie kulszowo-goleniowe 5 do 6 j./kg Do 2
Mięśnie przywodziciele stawu biodrowego 3 do 10 j./kg Do 2
Dawka całkowita na jedną kończynę: Do 15 j./kg/kończynę jeśli wstrzykuje się tylko w mięśnie dystalne, tylko w mięśnie proksymalne lub na kilku poziomach (w mięśnie dystalne oraz w proksymalne).

10

W celu precyzyjnego określenia miejsca iniekcji zaleca się stosowanie technik wspomagających lokalizację mięśni, takich jak elektromiografia, elektrostymulacja lub ultrasonografia.11

Powtórne podanie neurotoksyny powinno nastąpić gdy efekt osiągnięty po poprzednim podaniu leku osłabnie, jednak nie wcześniej niż 12 tygodni od poprzedniej iniekcji. U większości pacjentów powtórne iniekcje wykonywano po 16-22 tygodniach, choć u niektórych odpowiedź na leczenie utrzymywała się do 28 tygodni.12

Spastyczność kończyn górnych u dzieci

Przy jednostronnym podaniu neurotoksyny Clostridium botulinum typu A maksymalna dawka nie może przekraczać 16 j./kg mc. lub 640 j. (wybierając mniejszą z tych wartości). Przy obustronnej iniekcji maksymalna dawka nie może przekraczać 21 j./kg mc. lub 840 j. (wybierając mniejszą wartość).13

Całkowitą dawkę należy podzielić między mięśnie objęte spastycznością kończyny górnej. W jedno miejsce nie należy podawać więcej niż 0,5 ml preparatu.14

Mięsień Zalecany zakres dawki na mięsień na kończynę górną (jednostki/kg masy ciała) Liczba miejsc iniekcji na mięsień
Mięsień ramienny 3 do 6 j./kg Do 2
Mięsień ramienno-promieniowy 1,5 do 3 j./kg 1
Mięsień dwugłowy ramienia 3 do 6 j./kg Do 2
Mięsień nawrotny obły 1 do 2 j./kg 1
Mięsień nawrotny czworoboczny 0,5 do 1 j./kg 1
Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka 2 do 4 j./kg Do 2
Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka 1,5 do 3 j./kg 1
Mięsień zginacz głęboki palców 1 do 2 j./kg 1
Mięsień zginacz powierzchowny palców 1,5 do 3 j./kg Do 4
Mięsień zginacz krótki kciuka 0,5 do 1 j./kg 1
Mięsień odwodziciel krótki kciuka 0,5 do 1 j./kg 1
Mięsień przywodziciel kciuka 0,5 do 1 j./kg 1
Dawka całkowita: Do 16 j./kg/jedną górną kończynę (nie przekraczać 21 j./kg w przypadku iniekcji w obydwie górne kończyny)

15

Tak jak w przypadku spastyczności kończyn dolnych, zaleca się stosowanie technik wspomagających lokalizację mięśni dla precyzyjnego określenia miejsca iniekcji.16

Leczenie należy powtarzać gdy działanie poprzedniej dawki ulegnie osłabieniu, jednak nie wcześniej niż 16 tygodni po poprzedniej iniekcji. U większości pacjentów powtórne iniekcje wykonywano po 16-28 tygodniach, choć u niektórych czas trwania odpowiedzi był dłuższy (34 tygodnie lub więcej).17

Jednoczesne leczenie spastyczności kończyn górnych i dolnych u dzieci

W przypadku jednoczesnego leczenia spastyczności kończyny górnej i dolnej u dzieci, należy zapoznać się z dawkowaniem dla poszczególnych wskazań. Całkowita dawka podana podczas jednej sesji terapeutycznej nie powinna przekraczać 30 j./kg mc. lub 1000 j. (wybierając mniejszą z tych wartości).18

Powtórne leczenie powinno być rozważone, gdy efekt uzyskany po poprzedniej iniekcji ulegnie zmniejszeniu, jednak nie wcześniej niż 12-16 tygodni od poprzedniej sesji terapeutycznej. Optymalny czas ponownego zabiegu należy dobrać indywidualnie, uwzględniając progresję choroby i odpowiedź na leczenie.19

Dawkowanie w nietrzymaniu moczu z powodu neurogennej nadreaktywności wypieracza

W leczeniu nietrzymania moczu z powodu neurogennej nadreaktywności wypieracza zalecana dawka neurotoksyny Clostridium botulinum typu A wynosi 600 jednostek. U pacjentów z niedostateczną odpowiedzią na leczenie lub z ciężką postacią choroby można zastosować dawkę 800 jednostek.20

Neurotoksynę należy podawać pacjentom, u których regularnie wykonywane jest czyste cewnikowanie przerywane.21

Dawkę całkowitą należy podzielić na 30 iniekcji do mięśnia wypieracza, które powinny być równomiernie rozmieszczone w jego obrębie, z ominięciem trójkąta pęcherza. Każde wstrzyknięcie powinno odbywać się na głębokości około 2 mm, podając 0,5 ml do każdego miejsca.22

Produkt podaje się za pomocą elastycznego lub sztywnego cystoskopu. Aby upewnić się, że podano całą dawkę, do ostatniej iniekcji należy wstrzyknąć około 0,5 ml jałowego roztworu soli fizjologicznej.23

Zalecenia podczas procedury podawania neurotoksyny w tym wskazaniu:

  • Stosowanie profilaktycznych antybiotyków zgodnie z lokalnymi wytycznymi
  • Odstawienie leków przeciwzakrzepowych na co najmniej 3 dni przed zabiegiem
  • Możliwość zastosowania heparyny drobnocząsteczkowej na 24 godziny przed zabiegiem
  • Zastosowanie znieczulenia miejscowego lub żelu nawilżającego do cewki moczowej
  • Monitorowanie pacjenta przez co najmniej 30 minut po iniekcji

24

Początek działania leku obserwuje się zwykle w ciągu 2 tygodni po iniekcji. Leczenie należy powtórzyć po ustąpieniu efektu terapeutycznego, jednak nie wcześniej niż 12 tygodni po poprzedniej iniekcji. Mediana czasu do ponownego leczenia wynosi od 39 do 47 tygodni, choć u ponad 40% pacjentów nie było konieczne ponowne leczenie w ciągu 48 tygodni.25

Dawkowanie w kurczowym kręczu szyi

Dawki zalecane w leczeniu kręczu szyi dotyczą dorosłych w każdym wieku, o prawidłowej masie ciała. U osób ze zmniejszoną masą mięśni szyi, np. na skutek znacznej niedowagi lub u osób starszych, można zmniejszyć dawkę.26

Jako dawkę początkową zaleca się 500 jednostek, podane w dawkach podzielonych do dwóch lub trzech najaktywniejszych mięśni szyi.27

Przy kontynuacji leczenia dawki można dostosowywać w zakresie od 250 do 1000 jednostek, zależnie od odpowiedzi i działań niepożądanych. Należy pamiętać, że większe dawki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza utrudnienia połykania. Maksymalna podawana dawka nie może przekraczać 1000 jednostek.28

Złagodzenie objawów kręczu szyi powinno być odczuwalne w ciągu tygodnia od pierwszego wstrzyknięcia. Wstrzyknięcia należy powtarzać co około 16 tygodni lub zależnie od potrzeby, ale nie częściej niż co 12 tygodni.29

Dawkowanie w zależności od rodzaju kręczu szyi:

  • Kręcz szyi z rotacją: 500 jednostek (350 j. do mięśnia płatowatego głowy po stronie skręcenia, 150 j. do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego po stronie przeciwnej)
  • Kręcz szyi z przechyleniem głowy na bok: 500 jednostek (350 j. do mięśnia płatowatego głowy po stronie pochylenia, 150 j. do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego po tej samej stronie)
  • Kręcz szyi z pochyleniem głowy w tył: 500 jednostek (250 j. do każdego z mięśni płatowatych głowy)

30

W przypadkach, gdy dodatkowo występuje uniesienie ramion, może być także wymagane leczenie mięśnia czworobocznego i dźwigacza łopatki. Gdy potrzebne jest wstrzyknięcie do trzech mięśni, 500 jednostek produktu należy rozdzielić następująco: 300 j. do mięśnia płatowatego głowy, 100 j. do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego i 100 j. do trzeciego mięśnia.31

Należy pamiętać, że wstrzyknięcia w oba mięśnie płatowate głowy mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia osłabienia mięśni szyi.32

W złożonych postaciach kręczu szyi zaleca się stosowanie badania EMG do identyfikacji najbardziej aktywnych mięśni, a także w przypadku braku skuteczności wcześniejszych iniekcji lub trudności w palpacyjnym badaniu mięśni szyi.33

Dawkowanie w obustronnym kurczu powiek i połowiczym kurczu twarzy

W leczeniu samoistnego łagodnego kurczu powiek (BEB) wykazano znaczącą skuteczność dawki 40 jednostek na jedno oko. Dawka 80 jednostek na oko zapewnia dłuższe utrzymywanie się efektu terapeutycznego, jednak wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie opadania powiek.34

Maksymalna stosowana dawka nie może przekraczać całkowitej dawki 120 jednostek na oko.35

Zalecane jest wstrzyknięcie 10 jednostek (0,05 ml) przyśrodkowo i 10 jednostek (0,05 ml) bocznie w stosunku do połączenia części powiekowej i oczodołowej, zarówno w górną jak i dolną część mięśnia okrężnego każdego oka.36

Aby ograniczyć ryzyko wystąpienia opadania powieki, należy unikać wstrzyknięć w pobliżu mięśnia dźwigacza powieki górnej. Przy wstrzykiwaniu produktu w górną powiekę, igłę należy odsunąć od środka powieki.37

Początku ustępowania objawów można spodziewać się w ciągu 2-4 dni od wstrzyknięcia, a maksymalny efekt występuje zazwyczaj po dwóch tygodniach. Iniekcje należy powtarzać co około 12 tygodni lub z częstością niezbędną do zapobiegania nawrotom objawów, ale nie częściej niż co 12 tygodni.38

W przypadku niewystarczającej odpowiedzi na leczenie początkowe, podczas kolejnych wizyt można zwiększyć dawkę według następującego schematu:

  • do 60 jednostek: 10 jednostek (0,05 ml) przyśrodkowo i 20 jednostek (0,1 ml) bocznie
  • do 80 jednostek: 20 jednostek (0,1 ml) przyśrodkowo i 20 jednostek (0,1 ml) bocznie
  • do 120 jednostek: 20 jednostek (0,1 ml) przyśrodkowo i 40 jednostek (0,2 ml) bocznie

39

Można również dodatkowo wstrzyknąć neurotoksynę w mięsień czołowy powyżej brwi, jeżeli kurcz w tej okolicy powoduje zaburzenia wzroku.40

W przypadku jednostronnego kurczu powiek wstrzyknięcia powinny być ograniczone do oka chorego. Pacjentów z połowiczym kurczem mięśni twarzy należy leczyć tak samo jak w przypadku jednostronnego kurczu powiek.41

Dawkowanie w spastyczności ogniskowej kończyn górnych i dolnych u dorosłych

Kończyna górna

Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane do pacjenta, z uwzględnieniem wielkości, liczby i położenia mięśni objętych spastycznością, nasilenia spastyczności, lokalnego osłabienia siły mięśniowej, wcześniejszej odpowiedzi na leczenie i/lub historii działań niepożądanych związanych z leczeniem toksyną botulinową.42

W badaniach klinicznych dawki 500 i 1000 jednostek podzielono pomiędzy wybrane mięśnie. W jedno miejsce nie należy wstrzykiwać więcej niż 1 ml roztworu.43

Mięśnie, w które wykonano wstrzyknięcie Zalecana dawka (j.)
Mięsień zginacz promieniowy nadgarstka (FCR) 100–200 j.
Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka (FCU) 100–200 j.
Mięsień zginacz głęboki palców (FDP) 100–200 j.
Mięsień zginacz powierzchowny palców (FDS) 100–200 j.
Mięsień zginacz długi kciuka 100–200 j.
Mięsień przywodziciel kciuka 25–50 j.
Mięsień ramienny 200–400 j.
Mięsień ramienno-promieniowy 100–200 j.
Mięsień dwugłowy ramienia (BB) 200–400 j.
Mięsień nawrotny obły 100–200 j.
Mięsień trójgłowy ramienia (głowa długa) 150–300 j.
Mięsień piersiowy większy 150–300 j.
Mięsień podłopatkowy 150–300 j.
Mięsień najszerszy grzbietu 150–300 j.

44

Zaleca się stosowanie technik wspomagających lokalizację mięśni, takich jak elektromiografia, elektrostymulacja lub USG, aby precyzyjnie określić miejsce iniekcji.45

Leczenie należy powtórzyć, gdy efekt poprzedniego wstrzyknięcia osłabnie, jednak nie wcześniej niż po 12 tygodniach. U większości pacjentów powtórzono leczenie między 12. a 16. tygodniem, choć u niektórych odpowiedź utrzymywała się do 20 tygodni.46

Kończyna dolna

W trakcie jednej sesji terapeutycznej można podawać neurotoksynę domięśniowo w dawkach do 1500 jednostek. Dawka całkowita nie może przekraczać 1500 jednostek, a w jedno miejsce nie należy wstrzykiwać więcej niż 1 ml roztworu.47

Mięśnie, w które wykonano wstrzyknięcie Zalecana dawka (j.)
Dystalne
Mięsień płaszczkowaty 300–550 j.
Mięsień brzuchaty łydki głowa przyśrodkowa 100–450 j.
Mięsień brzuchaty łydki głowa boczna 100–450 j.
Mięsień piszczelowy tylny 100–250 j.
Mięsień zginacz długi palców 50–200 j.
Mięsień zginacz krótki palców 50–200 j.
Mięsień zginacz długi palucha 50–200 j.
Mięsień zginacz krótki palucha 50–100 j.
Proksymalne
Mięsień prosty uda 100–400 j.
Mięśnie kulszowo-goleniowe 100–400 j.
Mięsień przywodziciel wielki 100–300 j.
Mięsień przywodziciel długi 50–150 j.
Mięsień przywodziciel krótki 50–150 j.
Mięsień smukły 100–200 j.
Mięsień pośladkowy wielki 100–400 j.

48

Również w tym przypadku zaleca się stosowanie technik wspomagających lokalizację mięśni, aby precyzyjnie określić miejsce iniekcji.49

Leczenie należy powtarzać co 12-16 tygodni lub rzadziej, zależnie od czasu, gdy dochodzi do zmniejszenia działania poprzedniego wstrzyknięcia, jednak nie wcześniej niż po 12 tygodniach.50

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl