Działania niepożądane
Nalokson

Działania niepożądane naloksonu

Nalokson jest antagonistą receptorów opioidowych stosowanym głównie do odwracania depresji oddechowej spowodowanej przedawkowaniem opioidów. Substancja ta wykazuje wysokie powinowactwo do receptorów opioidowych, wypierając z nich agonistów (np. morfinę, oksykodon), co prowadzi do szybkiego zniesienia działania opioidów. W praktyce klinicznej nalokson występuje w postaci chlorowodorku, najczęściej jako roztwór do wstrzykiwań lub jako składnik preparatów złożonych z opioidami (np. w połączeniu z oksykodonem).¹²

Mimo że nalokson jest lekiem ratującym życie, jego stosowanie wiąże się z ryzykiem występowania działań niepożądanych, których nasilenie i częstość mogą się różnić w zależności od sposobu podania, dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Szczególnie istotne jest to w kontekście nagłego zniesienia działania opioidów, które może prowadzić do szeregu powikłań, zwłaszcza u osób uzależnionych od opioidów lub u pacjentów otrzymujących opioidy z powodu silnego bólu.<sup data-drug="Naloxone Accord" data-section="Działania niepożądane" title="Do oceny działań niepożądanych zastosowano następujące częstości: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1000, bardzo rzadko 3

Ogólna klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane naloksonu klasyfikowane są według częstości występowania zgodnie z następującą skalą:<sup data-drug="Naloxone Accord" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania zdefiniowano następująco: bardzo często: ≥ 1/10, często: ≥ 1/100 do <1/10, niezbyt często: ≥ 1/1000 do < 1/100, rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1000, bardzo rzadko: 4<sup data-drug="Naloxonum hydrochloricum WZF" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość zdefiniowano następująco: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (5

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 leczonych pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 leczonych pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 leczonych pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 leczonych pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 leczonych pacjentów)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

<sup data-drug="Naloxone Accord" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania zdefiniowano następująco: bardzo często: ≥ 1/10, często: ≥ 1/100 do <1/10, niezbyt często: ≥ 1/1000 do < 1/100, rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1000, bardzo rzadko: 6

Szczegółowe działania niepożądane naloksonu

Poniżej przedstawiono działania niepożądane naloksonu w podziale na układy i narządy, ze szczególnym uwzględnieniem częstości ich występowania oraz nasilenia.

Zaburzenia układu immunologicznego

W bardzo rzadkich przypadkach (<1/10 000) mogą wystąpić reakcje alergiczne, które obejmują:⁷⁸

• Pokrzywkę – zmiany skórne w postaci swędzących bąbli
• Zapalenie błony śluzowej nosa – objawiające się wodnistą wydzieliną, kichaniem
• Duszność – uczucie braku powietrza, trudności w oddychaniu
• Obrzęk Quinckego (obrzęk naczynioruchowy) – nagły obrzęk skóry, tkanki podskórnej lub błon śluzowych, szczególnie niebezpieczny w okolicy twarzy i dróg oddechowych
• Wstrząs anafilaktyczny – najcięższa postać reakcji alergicznej, zagrażająca życiu

⁹¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Do zaburzeń układu nerwowego związanych ze stosowaniem naloksonu należą:¹¹¹²

• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Zawroty głowy
  • Ból głowy
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100):
  • Drżenie
  • Pocenie się (może być także objawem ze strony układu autonomicznego)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000):
  • Drgawki
  • Napięcie mięśniowe

¹³¹⁴

Należy zwrócić szczególną uwagę, że drgawki występują rzadko po podaniu naloksonu chlorowodorku, jednakże związek przyczynowo-skutkowy nie został jednoznacznie ustalony. Stosowanie dawek wyższych niż zalecane w okresie pooperacyjnym może prowadzić do wystąpienia napięcia mięśniowego.¹⁵¹⁶

Zaburzenia serca i układu krążenia

Zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego obejmują:¹⁷¹⁸

• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Tachykardia (przyspieszenie czynności serca)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100):
  • Zaburzenia rytmu serca
  • Bradykardia (zwolnienie czynności serca)
• Bardzo rzadko (<1/10 000):
  • Migotanie komór
  • Zatrzymanie czynności serca

¹⁹²⁰

Zaburzenia naczyniowe

W zakresie układu naczyniowego mogą wystąpić:²¹²²

• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Niedociśnienie tętnicze (hipotensja)
  • Nadciśnienie tętnicze (hipertensja)

²³²⁴

Działania niepożądane sercowo-naczyniowe, takie jak niedociśnienie tętnicze, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca (w tym częstoskurcz komorowy i migotanie komór) występowały często w okresie pooperacyjnym po zastosowaniu naloksonu chlorowodorku. Co istotne, działania te występowały częściej u pacjentów z istniejącymi wcześniej chorobami układu krążenia lub u osób otrzymujących inne leki, które powodują podobne działania niepożądane na układ sercowo-naczyniowy.²⁵²⁶

Zaburzenia układu oddechowego

W zakresie układu oddechowego najpoważniejszym, choć bardzo rzadkim działaniem niepożądanym jest:²⁷²⁸

• Bardzo rzadko (<1/10 000):
  • Obrzęk płuc

²⁹³⁰

Obrzęk płuc odnotowano w przypadku stosowania naloksonu chlorowodorku w okresie pooperacyjnym, co stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.³¹³²

Niepożądanym efektem, który może wystąpić niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) jest hiperwentylacja, związana z nagłym odwróceniem działania opioidów.³³³⁴

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego obejmują:³⁵³⁶

• Bardzo często (≥1/10):
  • Nudności
• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Wymioty
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100):
  • Biegunka
  • Suchość w jamie ustnej

³⁷³⁸

Nudności i wymioty były zgłaszane u pacjentów po operacji, którzy otrzymali dawki większe niż zalecane. Co istotne, związek przyczynowo-skutkowy nie został jednoznacznie ustalony, a objawy te mogą być oznakami nagłego znoszenia wpływu opioidów, a nie bezpośrednim efektem działania naloksonu.³⁹⁴⁰

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie skóry i tkanki podskórnej odnotowano następujące działania niepożądane:⁴¹⁴²

• Bardzo rzadko (<1/10 000):
  • Rumień wielopostaciowy

⁴³⁴⁴

Warto podkreślić, że odnotowano pojedynczy przypadek rumienia wielopostaciowego (poważna reakcja skórna objawiająca się charakterystycznymi zmianami w kształcie „tarcz strzelniczych”), który ustąpił natychmiast po przerwaniu podawania naloksonu.⁴⁵⁴⁶

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Do tej kategorii działań niepożądanych należą:⁴⁷⁴⁸

• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Ból pooperacyjny
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100):
  • Podrażnienie ściany naczynia (po podaniu dożylnym)
  • Miejscowe podrażnienie i stan zapalny (po podaniu domięśniowym)

⁴⁹⁵⁰

Stosowanie dawek większych niż zalecane w okresie pooperacyjnym może doprowadzić do powrotu bólu, co stanowi istotny problem w okresie pooperacyjnym.⁵¹⁵²

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Podczas stosowania naloksonu mogą wystąpić szczególne zagrożenia związane z mechanizmem jego działania jako antagonisty receptorów opioidowych. Wśród najistotniejszych zagrożeń należy wymienić:

Zagrożenia związane z nagłym odwróceniem działania opioidów

Nagłe odwrócenie działania opioidów przez nalokson może prowadzić do szeregu poważnych powikłań, zwłaszcza u pacjentów uzależnionych od opioidów lub otrzymujących te leki z powodu silnego bólu:⁵³⁵⁴

• Ostre zespoły odstawienne – u osób uzależnionych od opioidów może wystąpić silny zespół odstawienny z objawami takimi jak nudności, wymioty, bóle mięśniowe, biegunka, łzawienie, niepokój, agresja
• Nagły powrót silnego bólu – u pacjentów otrzymujących opioidy przeciwbólowo
• Hiperwentylacja – zwiększona częstość i głębokość oddechów
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe – związane ze stresem wywołanym nagłym powrotem bólu lub zespołem odstawiennym

⁵⁵⁵⁶

Zagrożenia w okresie pooperacyjnym

W okresie pooperacyjnym stosowanie naloksonu wiąże się z dodatkowymi zagrożeniami:⁵⁷⁵⁸

• Nasilenie bólu pooperacyjnego – częste działanie niepożądane (≥1/100 do <1/10), zwłaszcza przy stosowaniu dawek większych niż zalecane
• Zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych – u pacjentów z istniejącymi wcześniej chorobami układu krążenia
• Obrzęk płuc – bardzo rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie

⁵⁹⁶⁰

Zagrożenia związane z drogą podania

W zależności od drogi podania naloksonu mogą wystąpić dodatkowe działania niepożądane:⁶¹⁶²

• Podanie dożylne: podrażnienie ściany naczynia
• Podanie domięśniowe: miejscowe podrażnienie i stan zapalny w miejscu wstrzyknięcia

⁶³⁶⁴

Tabela działań niepożądanych naloksonu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych naloksonu z uwzględnieniem częstości występowania i nasilenia objawów.

Działania niepożądane obserwowane w populacjach szczególnych

U niektórych grup pacjentów ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po podaniu naloksonu jest znacząco zwiększone:⁶⁵⁶⁶

• Pacjenci z chorobami układu krążenia – zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, w tym tachykardii, zaburzeń rytmu serca, nadciśnienia lub niedociśnienia tętniczego
• Pacjenci uzależnieni od opioidów – wysokie ryzyko wystąpienia zespołu odstawiennego, który może objawiać się niepokojem, bólem, nudnościami, wymiotami, biegunką, łzawieniem, wyciekiem z nosa, ziewaniem
• Pacjenci w okresie pooperacyjnym – zwiększone ryzyko powrotu bólu, powikłań sercowo-naczyniowych oraz rzadko obrzęku płuc
• Pacjenci stosujący inne leki wpływające na układ sercowo-naczyniowy – zwiększone ryzyko działań niepożądanych dotyczących układu krążenia z powodu interakcji lekowych

⁶⁷⁶⁸

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po podaniu naloksonu należy zastosować odpowiednie postępowanie:⁶⁹⁷⁰

• Reakcje anafilaktyczne – natychmiastowe przerwanie podawania naloksonu, wdrożenie standardowych procedur leczenia wstrząsu anafilaktycznego (adrenalina, leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy, tlenoterapia)
• Obrzęk płuc – zastosowanie diuretyków, wspomagania oddechowego, niekiedy konieczna intubacja i wentylacja mechaniczna
• Zaburzenia rytmu serca – monitorowanie EKG, w razie potrzeby podanie odpowiednich leków antyarytmicznych
• Nadciśnienie tętnicze – podanie leków hipotensyjnych w przypadku znacznego wzrostu ciśnienia
• Niedociśnienie tętnicze – ułożenie pacjenta w pozycji Trendelenburga, podanie płynów dożylnie, w ciężkich przypadkach zastosowanie leków obkurczających naczynia
• Ból pooperacyjny – przywrócenie analgezji przy użyciu mniejszych dawek opioidów lub zastosowanie nieopioidowych leków przeciwbólowych
• Zespół odstawienny – leczenie objawowe, w ciężkich przypadkach rozważenie powolnego miareczkowania agonisty opioidowego

⁷¹⁷²

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁷³⁷⁴

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

⁷⁵⁷⁶

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotów odpowiedzialnych za poszczególne produkty lecznicze zawierające nalokson.⁷⁷⁷⁸