Właściwości farmakodynamiczne
Metoklopramid

Właściwości farmakodynamiczne metoklopramidu

Metoklopramid jest podstawionym benzamidem, klasyfikowanym w grupie farmakoterapeutycznej jako lek propulsywny, stosowany w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego (kod ATC: A03FA01). Substancja ta wykazuje szereg właściwości farmakodynamicznych, które odpowiadają za jej działanie kliniczne, przy czym najważniejsze mechanizmy działania obejmują wpływ zarówno na ośrodkowy, jak i obwodowy układ nerwowy.^{1 2}

Działanie przeciwwymiotne

Działanie przeciwwymiotne metoklopramidu wynika z dwóch głównych mechanizmów działających na poziomie ośrodkowego układu nerwowego:^{3 4}

• Antagonistyczne działanie na receptory dopaminergiczne D2 zlokalizowane w strefie wyzwalania chemoreceptora oraz w ośrodku wymiotnym w rdzeniu przedłużonym, odpowiedzialnym za wywoływanie wymiotów apomorfiną
• Antagonistyczne działanie na receptory serotoninergiczne 5HT3 oraz agonistyczne działanie na receptory 5HT4, odpowiedzialne za wymioty indukowane chemioterapią

^{5 6 7}

Metoklopramid przenika przez barierę krew-mózg, wywierając na ośrodkowy układ nerwowy działanie typowe dla blokady receptora dopaminowego. W efekcie substancja wykazuje działanie uspokajające i przeciwwymiotne, a także hamuje nudności.^{8 9}

Wpływ na motorykę przewodu pokarmowego

Oprócz działania ośrodkowego, metoklopramid wykazuje istotny wpływ na motorykę przewodu pokarmowego poprzez mechanizmy obwodowe. Działanie to charakteryzuje się:^{10 11 12}

• Antagonistycznym działaniem dopaminergicznym
• Wzmocnieniem działania acetylocholiny poprzez ułatwienie jej uwalniania z cholinergicznych motoneuronów w ścianie jelit

^{13 14 15 16}

Dzięki ułatwieniu fizjologicznego przewodnictwa w neuronach cholinergicznych, metoklopramid w sposób skoordynowany nasila aktywność propulsywną przewodu pokarmowego. Acetylocholina uwalniana pod wpływem metoklopramidu działa na receptory muskarynowe M2 w komórkach mięśni gładkich przewodu pokarmowego, indukując skurcz.^{17 18}

Efekty farmakodynamiczne na poszczególne elementy przewodu pokarmowego

Działanie metoklopramidu na układ pokarmowy jest złożone i obejmuje wpływ na różne odcinki przewodu pokarmowego:

Przyspieszenie opróżniania żołądka

Metoklopramid przyspiesza opróżnianie żołądka, co wynika z jego stymulującego wpływu na motorykę górnego odcinka przewodu pokarmowego. Jest to jeden z głównych efektów klinicznych tej substancji, wykorzystywany w terapii zaburzeń czynnościowych.^{19 20 21 22 23}

Wpływ na zwieracz przełyku

Metoklopramid powoduje wzrost nacisku (ciśnienia) na dolny zwieracz przełyku oraz zwiększa jego napięcie spoczynkowe, co może mieć znaczenie w zapobieganiu refluksowi żołądkowo-przełykowemu.^{24 25 26 27 28}

Koordynacja czynności odźwiernika i dwunastnicy

Pod wpływem metoklopramidu następuje poprawa koordynacji czynności odźwiernika z rozluźnieniem proksymalnego odcinka dwunastnicy, co przyczynia się do usprawnienia pasażu treści pokarmowej.^{29 30}

Wpływ na mięśnie gładkie i ruchy propulsywne

Metoklopramid zwiększa napięcie mięśni gładkich i siłę ruchów propulsywnych w przewodzie pokarmowym. Pobudza również motorykę górnego odcinka przewodu pokarmowego, co przekłada się na poprawę pasażu treści pokarmowej.^{31 32}

Brak wpływu na wydzielanie soków trawiennych

Istotną cechą metoklopramidu jest brak wpływu na wydzielanie soku żołądkowego, żółci i enzymów trzustkowych. Ta neutralność wobec procesów wydzielniczych jest ważną właściwością farmakodynamiczną tej substancji.^{33 34 35 36 37}

Ograniczony wpływ na inne odcinki przewodu pokarmowego

Metoklopramid wykazuje ograniczone działanie na niektóre części przewodu pokarmowego, co stanowi ważną informację kliniczną. W szczególności, substancja ta:^{38 39}

• Prawie nie wpływa na motorykę okrężnicy
• Prawie nie oddziałuje na motorykę pęcherzyka żółciowego

^{40 41}

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

W zależności od dokumentacji produktu, metoklopramid jest klasyfikowany jako:^{42 43 44 45 46}

• Prokinetyk
• Lek stosowany w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego
• Lek propulsywny
• Lek pobudzający perystaltykę

^{47 48 49 50 51}

Powyższe określenia podkreślają główne działanie metoklopramidu związane z jego wpływem na motorykę przewodu pokarmowego.

Właściwości neuroleptyczne

Według niektórych źródeł, metoklopramid jest określany jako neuroleptyczny antagonista dopaminy, co wskazuje na jego działanie podobne do neuroleptyków, jednak o mniejszym nasileniu. Ta właściwość wynika z jego antagonistycznego działania wobec receptorów dopaminowych.⁵²